Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ । नोड्डीयवांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ

prāṇayātrāṃ vihāyāpi kadācitsthiramānasau | noḍḍīyavāṃchitaṃ yātaḥ paśyaṃtau kautukaṃ khagau

บางคราวนกทั้งสองมีจิตมั่นคง ถึงกับละเว้นการแสวงหาอาหารของตน ไม่โผบินไปยังที่ปรารถนา หากแต่หยุดอยู่เพื่อเพ่งดูมหัศจรรย์อันน่าพิศวงนั้น

प्राणयात्राम्life-sustenance/means of livelihood
प्राणयात्राम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राणयात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—प्राण + यात्रा (षष्ठी-तत्पुरुषः)
विहायhaving abandoned
विहाय:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि + हा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having abandoned’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ
कदाचित्once/sometime
कदाचित्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
स्थिरमानसौsteady-minded (two)
स्थिरमानसौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; समासः—स्थिरं मानसः यस्य (कर्मधारयः)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
उड्डीयhaving flown
उड्डीय:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउत् + डी (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having flown up’
वाञ्छितम्desired (thing)
वाञ्छितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवाञ्छित (प्रातिपदिक; √वाञ्छ्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
यातःwent
यातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनार्थे द्विवचन-सन्दर्भः; ‘gone’ (agreeing with खगौ)
पश्यन्तौseeing
पश्यन्तौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
कौतुकम्a marvel/curiosity
कौतुकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
खगौtwo birds
खगौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha: Trilocana (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Muni/Brāhmaṇa interlocutor (addressed as ‘mune’, ‘vipra’)

Scene: Two small birds, calm and intent, remain perched near a bustling Kāśī temple, ignoring flight and food as they watch a wondrous sacred scene unfolding.

P
pigeons/birds (khaga)
D
devotional spectacle (kautuka, implied temple worship)

FAQs

True devotion steadies the mind so strongly that even basic impulses are subdued before sacred darśana.

The immediate environment of Trilocana Śiva’s worship in Kāśī, experienced as a ‘kautuka’ (marvel).

No explicit injunction; the verse highlights the transformative pull of darśana and worship.