Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

śrīviṣṇuruvāca | āgaṃgā keśavādā ca hariścaṃdrasya maṃḍapāt | āmadhyāddevasaritaḥ svardvārānmaṇikarṇikā

พระศรีวิษณุตรัสว่า: “มณิกรณิกาแผ่ไปตั้งแต่ อาคังคาและเกศวะ จากมณฑปของหริศจันทรา จากท่ามกลางสายน้ำทิพย์ และจากสวรรค์ทวาร”

श्रीविष्णुःŚrī Viṣṇu
श्रीविष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—श्रीमान् विष्णुः
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
आगङ्गाĀgaṅgā (place)
आगङ्गा:
Karta (Predicate noun/विधेय)
TypeNoun
Rootआगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; स्थान-नाम (a boundary/point named Āgaṅgā)
केशवात्from Keśava (place/shrine)
केशवात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
आदःfrom there; that point
आदः:
Sambandha (Deictic/निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootआदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा/द्वितीया नपुंसक एकवचन-रूप (this/that); अत्र अव्ययवत् निर्देशार्थे (as a deictic)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)
हरिश्चन्द्रस्यof Hariścandra
हरिश्चन्द्रस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहरिश्चन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
मण्डपात्from the pavilion
मण्डपात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमण्डप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
up to
:
Sambandha (Limit marker/मर्यादा)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय; मर्यादा/पर्यन्त-निर्देशक (up to)
मध्यात्from the middle
मध्यात्:
Apadana (Source/starting point/अपादान)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
देवसरितःdivine rivers
देवसरितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः—देवानां सरितः (divine rivers)
स्वर्द्वारात्from the gate of heaven
स्वर्द्वारात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्वर्द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—स्वर्गस्य द्वारम् (gate of heaven)
मणिकर्णिकाMaṇikarṇikā
मणिकर्णिका:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तीर्थ-नाम

Śrī Viṣṇu

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Listener: Agnibindu

Scene: Viṣṇu gestures as if drawing an invisible sacred map over the ghāṭa: pointing to Āgaṅgā and Keśava shrines, the Hariścandra pavilion, the river’s midline, and the Svargadvāra gateway near the cremation ground.

Ś
Śrī Viṣṇu
Ā
Āgaṅgā
K
Keśava
H
Hariścandra
H
Hariścandra Maṇḍapa
D
Devasarit (Gaṅgā)
S
Svargadvāra
M
Maṇikarṇikā

FAQs

Tīrthas are not abstract; they are embodied in specific landmarks, forming a sanctified map for pilgrimage and ritual life.

Maṇikarṇikā Tīrtha and its surrounding sacred landmarks in Kāśī.

No direct ritual; it provides tīrtha-parimāṇa (spatial definition) for correct pilgrimage orientation.