Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

kāṣṭhāvasthaḥ sthitaḥ somo dadhyau tripuravairiṇam | yāvadvarṣaśataṃ pūrṇaṃ tāvattuṣṭo maheśvaraḥ

โสมะยืนนิ่งดุจท่อนไม้ เพ่งภาวนาถึงผู้เป็นศัตรูแห่งตริปุระ (พระศิวะ) ครั้นครบหนึ่งร้อยปี พระมหेशวรก็ทรงพอพระทัย

काष्ठ-अवस्थःin a rigid (wood-like) state
काष्ठ-अवस्थः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाष्ठ + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (kāṣṭhasya avasthā) — ‘wooden/rigid state’
स्थितःstood, remained
स्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्थित (कृदन्त; स्था धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त — ‘stood/remained’
सोमःSoma (Moon)
सोमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दध्यौmeditated upon
दध्यौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
त्रिपुर-वैरिणम्the enemy of Tripura (Śiva)
त्रिपुर-वैरिणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिपुर + वैरिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (tripurasya vairī)
यावत्for as long as
यावत्:
Sambandha (Temporal limit)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/काल-सीमा (as long as)
वर्ष-शतम्a hundred years
वर्ष-शतम्:
Kala-adhikarana (Time extent)
TypeNoun
Rootवर्ष + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (śataṃ varṣāṇām)
पूर्णम्complete
पूर्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (कृदन्त; पॄ धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त — ‘completed’
तावत्for that long
तावत्:
Sambandha (Correlative)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; तावदर्थक (for that long/then)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (कृदन्त; तुष् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त — ‘pleased’
महेश्वरःMahēśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (mahān īśvaraḥ)

Narrator (Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa context)

Tirtha: Revā–Ūrvā-saṅgama (tapas-bhūmi)

Type: sangam

Listener: null

Scene: Soma sits utterly motionless on the riverbank, ‘like a log,’ eyes half-closed in deep meditation on Tripurāri Śiva; seasons pass, the river flows, and after a hundred years a subtle aura of Śiva’s satisfaction gathers.

S
Soma
M
Maheśvara
T
Tripurāntaka (Śiva)

FAQs

Unwavering tapas and one-pointed meditation on Śiva culminate in divine grace.

The Revā Khaṇḍa context anticipates the Somanātha-liṅga episode connected with sacred tīrtha-sevā in the Narmadā/Revā sacred geography.

No explicit ritual is prescribed here; the emphasis is on prolonged dhyāna (meditation) and tapas.