Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

त्रिकूटस्तु इति ख्यातः सर्वरत्नैर्विभूषितः । ततस्तस्मात्त्रिकूटाच्च प्लावयन्ती महीं ययौ

trikūṭastu iti khyātaḥ sarvaratnairvibhūṣitaḥ | tatastasmāttrikūṭācca plāvayantī mahīṃ yayau

ภูเขานั้นเลื่องชื่อว่า ‘ตรีกูฏะ’ ประดับด้วยรัตนะนานาประการ ครั้นแล้วจากตรีกูฏะนั้น นางก็ไหลออกไป พลันหลากท่วมแผ่นดิน

त्रिकूटःTrikūṭa (three-peaked mountain)
त्रिकूटः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + कूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — ‘three-peaked (mountain)’
तुindeed; but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/विशेषार्थक-निपात) — ‘but/indeed’
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/इत्यर्थक) — quotative ‘thus’
ख्यातःwas known (as)
ख्यातः:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeAdjective
Root√ख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — भूतकृदन्त (क्त); ‘renowned/called’
सर्वरत्नैःwith all kinds of gems
सर्वरत्नैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसर्व + रत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन — ‘with all gems’
विभूषितःadorned
विभूषितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + √भूष् (धातु) → विभूषित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — क्त-प्रत्यय; ‘adorned’ (qualifies त्रिकूटः)
ततःthen; from there
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘then/from there’
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन — ablative ‘from that’
त्रिकूटात्from Trikūṭa
त्रिकूटात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootत्रिकूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन — ablative ‘from Trikūṭa’
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक) — ‘and’
प्लावयन्तीflooding
प्लावयन्ती:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्लावयत् (कृदन्त; √प्लु ‘to float’ causative √प्लु → प्लावय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — वर्तमानकृदन्त (शतृ); ‘flooding’ (qualifies implied ‘गङ्गा’)
महींthe earth
महीं:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — object of flooding
ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलिट्-लकार (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘went’

Narrator (contextual)

Tirtha: Trikūṭa

Type: peak

Scene: A radiant mountain named Trikūṭa glitters with jewels; from its flank a mighty current bursts forth and spreads, inundating the earth in a sacred flood.

T
Trikūṭa
N
Narmadā (implied as ‘she’)

FAQs

The Purāṇa frames nature as sacred: mountains are divine abodes and rivers are dynamic blessings that renew the world.

Trikūṭa and the Revā/Narmadā emergence-zone—key nodes in the Reva Khanda pilgrimage map.

None explicitly; the verse functions as a tīrtha-origin account supporting pilgrimage reverence.