Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

नाम्ना हंसेश्वरं पुण्यं वैमनस्यविनाशनम् । कश्यपस्य कुले जातो हंसो दाक्षायणीसुतः

nāmnā haṃseśvaraṃ puṇyaṃ vaimanasyavināśanam | kaśyapasya kule jāto haṃso dākṣāyaṇīsutaḥ

สถานนี้มีนามว่า “หังเสศวร” อันศักดิ์สิทธิ์ และเป็นผู้ทำลายความบาดหมางในใจ หงส์ผู้บังเกิดในวงศ์กัศยปะ เป็นบุตรแห่งทักษายณี มีความเกี่ยวเนื่องกับสถานที่นี้

नाम्नाby the name
नाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण-प्रयोगे (instrumental: 'by name')
हंसेश्वरम्Haṃseśvara (Lord of the Swan)
हंसेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहंस + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हंसस्य ईश्वरः)
पुण्यम्holy, meritorious
पुण्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying haṃseśvaram)
वैमनस्यविनाशनम्destroyer of dejection/ill-will
वैमनस्यविनाशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवैमनस्य + विनाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वैमनस्यस्य विनाशनम्) विशेषणम्
कश्यपस्यof Kaśyapa
कश्यपस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
कुलेin the lineage/family
कुले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
जातःborn
जातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकृत् (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (born)
हंसःthe swan (Haṃsa)
हंसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता
दाक्षायणीसुतःson of Dākṣāyaṇī
दाक्षायणीसुतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदाक्षायणी + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दाक्षायण्याः सुतः)

Śrī Mārkaṇḍeya (narrating to the king)

Tirtha: Haṃseśvara

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: A serene Śiva-liṅga shrine named Haṃseśvara near a tīrtha setting; a luminous swan (Haṃsa) associated with Kaśyapa’s lineage appears as a sacred witness, suggesting the removal of inner discord.

H
Haṃseśvara
K
Kaśyapa
D
Dākṣāyaṇī

FAQs

A tīrtha is praised not only for external merit but also for inner healing—removing vaimanasyā (mental disharmony) through sacred contact.

Haṃseśvara tīrtha on the Revā pilgrimage circuit.

No explicit rite; the verse identifies the tīrtha’s name, virtue, and mythic association to ground later prescriptions.