Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र रेवाया दक्षिणे तटे । क्रोशद्वयान्तरे तीर्थं मतृतीर्थादनुत्तमम्

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchettu rājendra revāyā dakṣiṇe taṭe | krośadvayāntare tīrthaṃ matṛtīrthādanuttamam

ศรีมารกัณฑेयกล่าวว่า: ต่อจากนั้น โอ้ราชาเอกแห่งกษัตริย์ พึงไปยังฝั่งใต้แห่งแม่น้ำเรวา ณ ระยะสองโกรศ มีตถีรถะหนึ่ง อันยอดยิ่งไร้ผู้เสมอ แม้เหนือกว่ามาตฤตีรถะ

श्रीvenerable/illustrious
श्री:
Viśeṣaṇa-aṅga (Honorific component)
TypeAdjective
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, अव्ययवत् उपपद/उपाधि; समासाङ्ग (पूर्वपद)
मार्कण्डेयःŚrī Mārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Speaker)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; श्री-मार्कण्डेयः = श्रीमान् मार्कण्डेयः
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen/from there
ततः:
Kāla/Deśa-adhikaraṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formदेश/काल-निर्देशक-अव्यय (ablatival adverb: then/from there)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriyā (Injunctive/prescriptive)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; विध्यर्थ
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (but/indeed)
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sambodhana (Vocative address)
TypeNoun
Rootराजेन्द्र (प्रातिपदिक; राजन् + इन्द्र)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; संबोधन
रेवायाःof the Revā (Narmadā)
रेवायाः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootरेवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध
दक्षिणेon the southern
दक्षिणे:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषण (तटे इति)
तटेbank
तटे:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; स्थानवाचक
क्रोशkrośa (a measure)
क्रोश:
Viśeṣaṇa-aṅga (Measure component)
TypeNoun
Rootक्रोश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
द्वयtwofold/two
द्वय:
Viśeṣaṇa-aṅga (Measure component)
TypeAdjective
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; संख्यावाचक; समासाङ्ग (मध्यपद)
अन्तरेwithin a distance of two krośas
अन्तरे:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; क्रोश-द्वय-अन्तरे = क्रोशद्वयस्य अन्तरे
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; गच्छेत् इत्यस्य कर्म
मातृof the Mother(s)
मातृ:
Sambandha-aṅga (Genitive component)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
तीर्थात्than Matṛtīrtha
तीर्थात्:
Apādāna (Comparison/source)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान; मातृ-तीर्थात् = मातृतीर्थात्
अनुत्तमम्unsurpassed, excellent
अनुत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक; नञ् + उत्तम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (तीर्थम् इति)

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha: Unnamed tīrtha (two krośas from Matṛtīrtha on Revā’s southern bank)

Type: tirtha

Listener: Rājendra (king)

Scene: Sage Mārkaṇḍeya instructing a king on a riverbank; the Revā flows beside them; a path extends south-bankward with a milestone indicating ‘two krośas’ toward the next tīrtha beyond Matṛtīrtha.

M
Mārkaṇḍeya
R
Revā (Narmadā)
M
Matṛtīrtha

FAQs

Pilgrimage is presented as a guided sacred itinerary where geography itself becomes instruction, leading the seeker from one potent tīrtha to another.

A superior tīrtha on the southern bank of the Revā, introducing the Haṃseśvara tīrtha-māhātmya.

A yātrā instruction: proceed to the Revā’s southern bank and visit the tīrtha located two krośas away.