Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

ततो विजज्ञे मनसा क्षणेन अनेकरूपाः सहसा महेशा । चकार यन्मूर्तिभिरव्ययात्मा अष्टाभिराविश्य पुनः स तत्र

tato vijajñe manasā kṣaṇena anekarūpāḥ sahasā maheśā | cakāra yanmūrtibhiravyayātmā aṣṭābhirāviśya punaḥ sa tatra

แล้วในชั่วขณะเดียว พระมหेशะทรงหยั่งรู้ด้วยพระทัยถึงรูปอันหลากหลาย พระอาตมันอันไม่เสื่อมสลายทรงรับแปดมูรติ เสด็จเข้าสถิตในมูรติเหล่านั้น และทรงดำรงอยู่ที่นั่นอีกครั้งโดยแผ่ซ่านทั่ว

tataḥthereupon
tataḥ:
Sambandha (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (then/thereupon)
vijajñecame to know / realized
vijajñe:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-jan (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
manasāby the mind
manasā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
kṣaṇenain an instant
kṣaṇena:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कालवाचक (in a moment)
aneka-rūpāḥmany-formed
aneka-rūpāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootaneka (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (अनेकानि रूपाणि यस्य/ये)
sahasāsuddenly
sahasā:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय)
Formअव्यय; सहसा/अचिरात् (suddenly)
maheśāḥthe great lords (Maheśas)
maheśāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmaheśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
cakāramade / created
cakāra:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
yatwhich / that
yat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक
mūrtibhiḥwith forms
mūrtibhiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
avyaya-ātmāhe whose self is imperishable
avyaya-ātmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootavyaya (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (अव्ययः आत्मा यस्य सः)
aṣṭābhiḥwith eight
aṣṭābhiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (संख्या-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषणम् (with eight)
āviśyahaving entered / pervading
āviśya:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootā-viś (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (having entered/pervaded)
punaḥagain
punaḥ:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)

Narrator (Revā-khaṇḍa frame; speaker not explicit in this snippet)

Tirtha: Revā (Narmadā) within Aṣṭamūrti frame

Type: kshetra

Scene: Maheśa radiates into eight emblematic manifestations: earth as mountain/linga-base, water as river (Revā), fire as sacrificial flame, wind as swirling banners, ether as starry dome, sun and moon as twin discs, and the yajamāna/ātman as a devotee-sage—each connected by luminous threads back to the imperishable Śiva.

M
Maheśa (Śiva)
A
Aṣṭa-mūrti (eight forms concept)

FAQs

The Lord is both transcendent and immanent—pervading the world through manifold sacred forms.

Not a direct tīrtha reference; it supports Śaiva tīrtha-mahātmya by asserting Śiva’s pervasion in the elements and cosmos.

None explicitly; the verse is primarily metaphysical/theological.