Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

को वा वृष इति प्रोक्तस्तत्खातं येन खानितम् । एतत्सर्वं यथान्यायं कथयस्व ममानघ

ko vā vṛṣa iti proktastatkhātaṃ yena khānitam | etatsarvaṃ yathānyāyaṃ kathayasva mamānagha

แล้วผู้ที่เรียกว่า ‘วฤษะ’ นั้นคือใคร? และ ‘ขาตะ’ (หลุม/ที่ขุด) นั้นใครเป็นผู้ขุด? โอ้ท่านผู้ปราศจากมลทิน จงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังให้ถูกต้องและตามลำดับเถิด

कःwho
कः:
Karta (Subject of implied ‘is’/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
वाor/indeed
वा:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; alternative/emphasis)
वृषःthe bull (Vṛṣa)
वृषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (quotative)
प्रोक्तःis called/was said
प्रोक्तः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (√वच् धातु; क्त/कृदन्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—‘is called/said’
तत्that
तत्:
Karma/Predicate qualifier
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (खातम्-विशेषण)
खातम्the dug (pit/place)
खातम्:
Karta/Predicate-nominative (Topic)
TypeNoun
Rootखात (√खन् धातु; क्त/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘खात’ (dug pit/dug place) as noun
येनby whom
येन:
Karana (Agent/means in passive/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental), एकवचन; सम्बन्धवाचक
खानितम्was dug
खानितम्:
Kriya (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootखन् (√खन् धातु; णिच् causative + क्त/कृदन्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; णिच्-धातु ‘खानयति’ → ‘खानितम्’ = ‘was caused to be dug/was dug’
एतत्this
एतत्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (सर्वम्-विशेषण)
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यथाas/according to
यथा:
Sambandha (Manner marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (उपमान/रीति-वाचक; manner)
न्यायम्properly/according to rule
न्यायम्:
Kriya-vishesana (Manner)
TypeNoun
Rootन्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘यथान्यायम्’ इति क्रियाविशेषणार्थे
कथयस्वtell (me)
कथयस्व:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथ् (√कथ् धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ममto me/of me
मम:
Sampradana (Beneficiary—‘to me’ sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
अनघO sinless one
अनघ:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; विशेषणरूपेण संबोधन

Yudhiṣṭhira

Tirtha: Vṛṣakhāta

Type: kund

Listener: Mārkaṇḍeya

Scene: Close-up of Yudhiṣṭhira’s questioning gesture toward a drawn plan of a dug basin (khāta) beside a river; the sage indicates the basin, suggesting an origin story about ‘Vṛṣa’.

Y
Yudhiṣṭhira
V
Vṛṣa
V
Vṛṣakhāta

FAQs

Sacred geography is to be understood through rightful narration—names and places carry dharmic history worth learning in order.

Vṛṣakhāta, a famed spot associated with Bhṛgu-tīrtha/Bhṛgukaccha.

None; it is an inquiry into origin and naming.