Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

तथा ततं विश्वमिदं समस्तमनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम् । विवेश रुद्रस्य मुखं विशालं ज्वलत्तदुग्रं घननादघोरम्

tathā tataṃ viśvamidaṃ samastamanekajīvārṇavadurvigāhyam | viveśa rudrasya mukhaṃ viśālaṃ jvalattadugraṃ ghananādaghoram

ฉันนั้นเอง จักรวาลทั้งสิ้นอันแผ่ซ่านทั่ว—หยั่งไม่ถึงดุจมหาสมุทรที่แน่นด้วยชีวิตนานาประการ—ได้เข้าไปสู่พระโอษฐ์อันกว้างใหญ่ของพระรุทระ ซึ่งลุกโชติช่วง ดุดัน และน่าสะพรึงด้วยเสียงคำรามกึกก้องดุจฟ้าร้อง

तथाthus, in that manner
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
ततम्spread, pervaded
ततम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘viśvam’)
TypeAdjective
Roottan (धातु) → tata (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त (past passive participle) ‘तत’ = विस्तारित/व्याप्त (spread)
विश्वम्the universe, all
विश्वम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Viśeṣaṇa (Demonstrative qualifier of ‘viśvam’)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
समस्तम्entire, whole
समस्तम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘viśvam’)
TypeAdjective
Rootsamasta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम्hard to penetrate like an ocean of many beings
अनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘viśvam’)
TypeAdjective
Rootaneka (प्रातिपदिक) + jīva (प्रातिपदिक) + arṇava (प्रातिपदिक) + dur (उपसर्ग/अव्यय) + vigāhya (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विशेषणसमास); ‘दुर्विगाह्य’ = दुर्गमं प्रवेष्टुम् (hard to enter/penetrate)
विवेशentered
विवेश:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootvi + viś (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
रुद्रस्यof Rudra
रुद्रस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मुखम्mouth, face
मुखम्:
Karma (Object of ‘viveśa’)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विशालम्vast, wide
विशालम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘mukham’)
TypeAdjective
Rootviśāla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ज्वलत्blazing
ज्वलत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘mukham’)
TypeAdjective
Rootjval (धातु) → jvalat (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शतृ (present active participle)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (Deictic qualifier)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)
उग्रम्fierce, terrible
उग्रम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘mukham’)
TypeAdjective
Rootugra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
घननादघोरम्dreadful with a deep roar
घननादघोरम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘mukham’)
TypeAdjective
Rootghana (प्रातिपदिक) + nāda (प्रातिपदिक) + ghora (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (घनः नादः यस्य/घननादेन घोरम्)

Deductive: Purāṇic narrator

Scene: The entire universe, like an unfathomable ocean of countless beings, is drawn into Rudra’s विशाल mouth—blazing, fierce, thunder-roaring—suggesting cosmic inhalation at dissolution.

R
Rudra

FAQs

The Supreme (Rudra) contains and transcends creation; recognizing this inspires surrender (śaraṇāgati) and reverence for dharma.

No specific tirtha is named in this verse; it is a cosmic description within the Revā-region section.

None is stated in this verse.