Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

जगत्पश्यामि राजेन्द्र विशन्तं व्यादिते मुखे । नानातरङ्गभङ्गाङ्गा महाफेनौघसंकुलाः । यथा नद्यो लयं यान्ति समुद्रं प्राप्य सस्वनाः

jagatpaśyāmi rājendra viśantaṃ vyādite mukhe | nānātaraṅgabhaṅgāṅgā mahāphenaughasaṃkulāḥ | yathā nadyo layaṃ yānti samudraṃ prāpya sasvanāḥ

ข้าแต่ราชาผู้ประเสริฐ ข้าพระองค์เห็นโลกทั้งมวลกำลังเข้าสู่ปากที่อ้ากว้างนั้น ดุจแม่น้ำที่เต็มไปด้วยฟองคลื่นอันบ้าคลั่ง ไหลเชี่ยวกรากพร้อมเสียงคำราม แล้วสูญสลายไปเมื่อถึงมหาสมุทร

जगत्the world
जगत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (राज्ञाम् इन्द्रः) षष्ठी-तत्पुरुषः
विशन्तम्entering
विशन्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कृदन्तम् (Present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘जगत्’ इति कर्मणः विशेषणम्
व्यादितेin (the) opened wide
व्यादिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि + आ + दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; भूतकृदन्त ‘व्यादित’ (= opened wide); ‘मुखे’ इति विशेष्यस्य
मुखेin the mouth
मुखे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
नानाvarious
नाना:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formअव्यय; विविधार्थक-विशेषणवत् (indeclinable used adjectivally: various)
तरङ्गभङ्गाङ्गाःwhose limbs are broken by waves / wave-tossed-bodied
तरङ्गभङ्गाङ्गाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतरङ्ग + भङ्ग + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; ‘नद्यः’ इति विशेष्यस्य; (तरङ्ग-भङ्गः) इति षष्ठी/तत्पुरुषभावेन ‘अङ्ग’ विशेष्यं
महाफेनौघसंकुलाःcrowded with great masses of foam
महाफेनौघसंकुलाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहाफेनौघ + संकुल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; ‘नद्यः’ इति विशेष्यस्य; (महान् फेनौघः) इति कर्मधारयपूर्वकः तत्पुरुषः
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle: as/just as)
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
लयम्dissolution/merging
लयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
यान्तिgo/attain
यान्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
सस्वनाःwith sound/roaring
सस्वनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + स्वन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘स्वनः अस्ति येषाम्’

Deductive: A narrator addressing a king (rājendra) within the Revākhaṇḍa frame

Tirtha: Revā (Narmadā) and its tirtha-stream symbolism

Type: sangam

Listener: King (राजेन्द्र)

Scene: A vast gaping divine mouth like an oceanic abyss; the entire world streams into it as roaring rivers with foam and waves; the sound and motion convey inevitability and grandeur.

R
Rājendra (king, addressed)
S
Samudra (ocean)

FAQs

All multiplicity ultimately returns to the One; the world’s forms dissolve into the Supreme, as rivers surrender to the ocean.

No single tirtha is explicitly named in this verse; it is a cosmic comparison within the Revā-section narrative.

None is stated in this verse.