Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 39

केशवोऽपि तदा देवो रुक्मिण्या सहितो ययौ । विन्ध्यं तु लङ्घयित्वाग्रे त्रैलोक्यगुरुरव्ययः

keśavo'pi tadā devo rukmiṇyā sahito yayau | vindhyaṃ tu laṅghayitvāgre trailokyagururavyayaḥ

ครั้งนั้นเอง พระเกศวะผู้เป็นเทพ ก็เสด็จไปพร้อมพระนางรุกมินี ครั้นข้ามเทือกเขาวินธยะแล้ว พระคุรุผู้ไม่เสื่อมแห่งไตรโลกก็เสด็จนำหน้าไป

केशवःKeśava (Kṛṣṇa)
केशवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle: also/even)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: then)
देवःthe god
देवः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रुक्मिण्याwith Rukmiṇī
रुक्मिण्या:
Sahakāraka (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootरुक्मिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
सहितःaccompanied
सहितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह (उपसर्ग) + इ (धातु) → सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ययौwent
ययौ:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
विन्ध्यम्the Vindhya (mountain)
विन्ध्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle: but/indeed)
लङ्घयित्वाhaving crossed
लङ्घयित्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootलङ्घ् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having crossed/leapt over’
अग्रेahead, in front
अग्रे:
Deśa-adhikaraṇa (Place/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् निपात (adverbial locative: in front/ahead)
त्रैलोक्यगुरुःteacher of the three worlds
त्रैलोक्यगुरुः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रैलोक्यस्य गुरुः)
अव्ययःimperishable
अव्ययः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Vindhya (threshold to Revā/Narmadā tīrthas)

Type: peak

Scene: Keśava with Rukmiṇī advances swiftly, vaulting the Vindhya mountains; the landscape opens from rugged peaks to the promise of river plains beyond.

K
Keśava (Kṛṣṇa)
R
Rukmiṇī
V
Vindhya

FAQs

The Lord guides beings across obstacles—outer (mountains) and inner (fear, conflict)—toward a dharmic destination.

The movement foreshadows arrival at the Narmadā (Revā) banks, a principal tīrtha-region in this section.

None.