Mantra 81

Rishi: Traditional: associated with royal/Purohita lineages; often transmitted under Yājñavalkya’s school authority (attribution varies by anukramaṇī tradition).

Devata: Brahman and Kṣatra (functional deities/powers); implicitly Indra-like victory.

Chandas: Mixed/prose-like yajus; not a fixed ṛgvedic metre.

Samhita Patha (Devanagari)

सᳪशि॑तं मे॒ ब्रह्म॒ सᳪशि॑तं वी॒र्यं बल॑म् । सᳪशि॑तं क्ष॒त्रं जि॒ष्णु यस्या॒हमस्मि॑ पु॒रोहि॑तः

Transliteration

saṃśítaṃ me bráhma saṃśítaṃ vī́ryaṃ bálam | saṃśítaṃ kṣatráṃ jíṣṇu yásyāhám ásmi puróhitaḥ

Translation

พรหมัน (Brahman) ของข้าพเจ้าแหลมคม วีรภาพและพละกำลังของข้าพเจ้าแหลมคม กษัตระ (Kṣatra) ผู้พิชิตนั้นก็แหลมคม—ข้าพเจ้าเป็นปุโรหิต (Purohita) ของผู้นั้น

Padapatha (Word Analysis)

सᳪ-शि॑तम् । मे॒ । ब्रह्म॑ । सᳪ-शि॑तम् । वी॒र्यम् । बल॑म् । सᳪ-शि॑तम् । क्ष॒त्रम् । जि॒ष्णु । यस्य॑ । अ॒हम् । अस्मि॑ । पु॒रः-हि॑तः ।

Word by Word

• सᳪशितम्: sharpened; well-whetted; made strong
• सᳪशितम्: विशेषण (ब्रह्म/वीर्यम्/बलम्/क्षत्रम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सᳪशित (√शा ‘तीक्ष्णीकरणे/शाने’ + सम्-; क्त) अथवा √शि ‘तीक्ष्णीकरणे’ (सम्- + क्त)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (genitive: ‘my’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• ब्रह्म: sacred power; prayer; brahman
• ब्रह्म: कर्तृ/कर्म (अस्ति-लुप्त वाक्ये; ‘मे ब्रह्म (अस्ति)’)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्

• सᳪशितम्: sharpened; strengthened
• सᳪशितम्: विशेषण (वीर्यम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सᳪशित (√शा/√शि + सम्-; क्त)

• वीर्यम्: valor; potency; vigor
• वीर्यम्: कर्तृ/कर्म (अस्ति-लुप्त वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: वीर्य

• बलम्: strength
• बलम्: कर्तृ/कर्म (अस्ति-लुप्त वाक्ये; ‘(मे) बलम् (अस्ति)’)
• Type: Noun
• Root: बल

• सᳪशितम्: sharpened; made firm
• सᳪशितम्: विशेषण (क्षत्रम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सᳪशित (√शा/√शि + सम्-; क्त)

• क्षत्रम्: kṣatra; dominion; royal power
• क्षत्रम्: कर्तृ/कर्म (अस्ति-लुप्त वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र

• जिष्णु: victorious; conquering
• जिष्णु: विशेषण (यस्य—‘whose (is) victorious …’)
• Type: Adjective
• Root: जिष्णु (√जि ‘जय’ + णु-प्रत्यय; विशेषण)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘whose’)
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (अस्मद्)

• अस्मि: am
• अस्मि: अस्ति-क्रिया (copula)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भ्वादि) ‘to be’

• पुरोहितः: purohita; household/royal priest; one placed in front
• पुरोहितः: कर्तृ-सम्बन्धी विशेष्य (अहम्—‘I (am) the purohita’)
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (पुरस् + हित; ‘placed in front’)

Entities Mentioned

• Brahman (Brahma-śakti)
• Kṣatra
• Indra (implicit, Indra-like victory)