Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 11
शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms
श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च । ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः । त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम् । पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः
śrotrasya vācaḥ śabdasya vibhorvyomnastathaiva ca | īśvarīmīśvarasyemāmīśākhyāṃ hi vidurbudhāḥ | tvakpāṇisparśavāyūnāmīśvarīṃ mūrtimaiśvarīm | puruṣākhyaṃ vidussarve purāṇārthaviśāradāḥ
บัณฑิตผู้รู้ย่อมทราบว่านี่คือภาค ‘อีศา’ แห่งอำนาจอธิปไตยของพระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงเป็นประธานเหนือการได้ยิน วาจา เสียง และอากาศธาตุอันแผ่ซ่านทั่ว. อีกทั้งผู้ชำนาญคัมภีร์ปุราณะย่อมรู้ว่าพระมูรติอันเป็นใหญ่ของพระองค์ซึ่งเป็นประธานเหนือผิวหนัง มือ สัมผัส และปราณวายุ นั้นเรียกว่า ‘ปุรุษะ’.
Suta Goswami (narrating Shaiva philosophical teaching to the sages, as typical of the Vāyavīyasaṃhitā discourse)
Tattva Level: pati
Shiva Form: Īśāna
Shakti Form: Pārvatī
Role: teaching
FAQs
It teaches that the senses and their objects (hearing–sound, touch–air) are governed by Shiva’s sovereign Śakti, pointing the seeker to recognize Pati (Shiva) as the inner ruler behind bodily functions and to move from sense-identification toward liberation.
In Saguna worship (such as Linga-upāsanā), the devotee contemplates Shiva as the indwelling Lord who pervades the elements and empowers perception; the Linga becomes a focused support for realizing that the same Shiva presides over sound/ākāśa and prāṇa/vāyu within oneself.
A practical takeaway is prāṇa-sādhana (steadying the vital wind) with mantra-japa (especially Panchākṣarī, “Om Namaḥ Śivāya”) while withdrawing attention from sense-objects, recognizing each sense as functioning by Shiva’s power.