Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

स्वयं प्राप्ताः परित्यक्ता येन भार्याः सहस्रशः । यो न वाक्याद्विचलते सहैव हि पितुर्गृहे ॥ ५२ ॥

svayaṃ prāptāḥ parityaktā yena bhāryāḥ sahasraśaḥ | yo na vākyādvicalate sahaiva hi piturgṛhe || 52 ||

เขาละทิ้งภรรยานับพันที่มาหาเอง; และไม่เคยคลอนแคลนจากวาจาที่ให้ไว้ ดำรงมั่นแม้อยู่ในเรือนบิดา

स्वयम्of their own accord
स्वयम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb) ‘of oneself/voluntarily’
प्राप्ताःhaving come/obtained
प्राप्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र + आप् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; ‘भार्याः’ इति विशेषणम्
परित्यक्ताःabandoned
परित्यक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि + त्यज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; ‘भार्याः’ इति विशेषणम्
येनby whom
येन:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचकः
भार्याःwives
भार्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
सहस्रशःby the thousand
सहस्रशः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formअव्यय, परिमाणवाचक क्रियाविशेषण ‘by thousands/in thousands’
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचकः
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
वाक्यात्from (his) word/promise
वाक्यात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; अपादान (from)
विचलतेdeviates/moves away
विचलते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + चल् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सहtogether
सह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय, सहार्थक उपसर्ग/पूर्वपद-निपात ‘together/with’
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात ‘indeed/only’
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात, हेत्वर्थ/निश्चयार्थ ‘for/indeed’
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
गृहेin the house
गृहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

Narada (narrative voice within Uttara-Bhaga; speaker attribution per Narada–Sanatkumara dialogue tradition)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It praises two core dharmic ideals—tyāga (renunciation of temptation) and satya (unshaken fidelity to one’s promise)—as marks of inner mastery valued in the Purāṇic path.

Bhakti is protected by self-restraint and truthfulness: renouncing indulgence and standing by one’s word stabilizes the mind, making it fit for steady remembrance and worship.

Vyākaraṇa-style precision of “vākya” (one’s declared statement/pledge) is implied: dharma is upheld by exact speech and consistent observance of stated vows (vrata-saṅkalpa).