Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyaya 81Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् ।

प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥

ity ākarṇya vacas tasya bhūpateḥ praṇayoditam /

pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam

เมื่อได้สดับถ้อยคำอันเปี่ยมเมตตาของพระราชา พ่อค้านั้นก็นอบน้อมด้วยความเคารพ แล้วทูลตอบพระองค์

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न (quotative particle)
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ-कर्त्/कर्ण्? (धातु: कर्ण् ‘to hear’) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया ‘श्रुत्वा’
वचःspeech, words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
भूपतेःof the king
भूपतेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रणय-उदितम्spoken with affection
प्रणय-उदितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रणय (प्रातिपदिक) + उदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष (प्रणयेन उदितम् = स्नेहेन उक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वचः’)
प्रति-उवाचreplied
प्रति-उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति- वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्to him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वैश्यःthe vaiśya
वैश्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रश्रय-अवनतःbowed with humility
प्रश्रय-अवनतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रश्रय (प्रातिपदिक) + अवनत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष (प्रश्रयेण अवनतः = विनयेन नम्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वैश्यः’)
नृपम्the king
नृपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Narrator; merchant prepares to speak to King Suratha

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Etiquette and humilitySocial dharma (proper address to a ruler)Beginning of confession/inquiry

FAQs

The text models saṃskāra and vinaya: even in distress, one maintains respectful speech. Such inner discipline supports clarity and receptivity to wisdom.

Narrative-ethical instruction; not pañcalakṣaṇa.

Humility (praśraya) is a prerequisite for śravaṇa (hearing truth). The ‘bowing’ indicates ego-softening before higher insight.