Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Adhyaya 43Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

स्वप्नेऽग्निं प्रविशेद्यस्तु न च निष्क्रमते पुनः ।

जलप्रवेशादपि वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥

svapne 'gniṃ praviśed yas tu na ca niṣkramate punaḥ / jalapraveśād api vā tadantaṃ tasya jīvitam

หากในความฝันผู้หนึ่งเข้าไปในไฟแล้วมิได้ออกมาอีก—หรือเข้าไปในน้ำเช่นเดียวกัน—นั่นเป็นเครื่องหมายแห่งจุดจบของชีวิตเขา.

स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
प्रविशेत्should enter / enters (as omen)
प्रविशेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्र
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
not
:
Sambandha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
निष्क्रमतेcomes out, exits
निष्क्रमते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: निस्
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय
जलप्रवेशात्from entering water
जलप्रवेशात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootजल + प्रवेश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध): जलस्य प्रवेशः; पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
तदन्तम्that is the end
तदन्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootतद् + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: तस्य अन्तः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Not specified in the provided excerpt

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Dream omensDeath-portents (ariṣṭa)Elements (fire/water) symbolism

FAQs

Fire and water—purifying yet dangerous—become symbols of irreversible passage. The teaching is to treat repeated, vivid omens as prompts for repentance, charity, and completion of duties.

Ancillary instruction on human life-signs; outside the five principal Purāṇic topics.

Entering fire/water without return suggests absorption into elemental forces—an image for the dissolution of bodily constituents (bhūta-s) and the jīva’s movement beyond waking continuity.