Adhyaya 238: The Path of Liberation: Self-Knowledge, Sense-Restraint, and Crossing the River of Worldly Flow
อัธยายะ 238 เป็นคำสอนว่าด้วยโมกษะอย่างต่อเนื่อง โดยพระวยาสะแสดงแก่เหล่าฤๅษีที่มาชุมนุมกัน เริ่มด้วยคำอธิบายเชิงอภิปรัชญาเรื่องคุณะ (guṇa) และความเหมือนว่าไม่ยึดติดของพระผู้เป็นเจ้า พร้อมอุปมาดุจแมงมุมกับเส้นใยเพื่อชี้การแผ่กำเนิดโดยสวภาวะ (svabhāva) จากนั้นกล่าวถึงแนวปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้น—เมื่อรู้ว่าอาตมันไร้ต้นกำเนิดและไร้ที่สุด ผู้แสวงควรบ่มเพาะความเสมอภาค ปราศจากโทสะ ความลิงโลด และความริษยา และทำญาณทัศนะให้มั่นคงจนความสงสัยสลาย โมกษะถูกเปรียบเป็นการข้ามแม่น้ำสังสารอันน่ากลัว ซึ่งกระแสถูกขับด้วยกาม โทสะ โมหะ และการยึดเกาะของอินทรีย์ ‘ธรรมอันสูง’ คือความเป็นหนึ่งเดียวของใจและอินทรีย์ (aikāgrya) พร้อมระเบียบแห่งการสำรวม การชำระศีลธรรม และการแก้ข้อบกพร่องด้วยโยคะ มีบัญชีเครื่องแก้—ขันติ (kṣamā) แก้โกรธ การละสังกัลปะ (saṃkalpa) แก้กาม เป็นต้น—ลงท้ายด้วยหนทางใสสะอาดสงบ ด้วยการกำกับวาจา กาย ใจ นำสู่พรหมภาวะและพ้นการเกิดใหม่
Chapter Arc
{"opening_hook":"The teaching opens in a high metaphysical register: guṇas surge, combine, and transform, yet Īśvara remains seemingly udāsīna (witness-like), and the cosmos issues forth by svabhāva—made vivid through the spider spinning out its own thread.","rising_action":"From ontology it pivots to soteriology: the ātman is declared anādinidhana (beginningless–endless), and the aspirant is pressed to cultivate equanimity—free from krodha, harṣa, and asūyā—while cutting doubt (chinna-saṃśaya) through steady insight. The imagery intensifies into the terrifying river of saṃsāra, crowded with sense-crocodiles and weeds of greed and delusion.","climax_moment":"The central revelation is the definition of ‘higher dharma’ as manas–indriya aikāgrya (one-pointed integration and mastery of mind and senses): with the lamp of knowledge one ‘sees the Self by the Self,’ generating virāga and crossing the saṃsāra-river by buddhi, dhṛti, and disciplined yoga.","resolution":"The discourse resolves into a practical map: a catalog of antidotes (kṣamā against krodha, saṃkalpa-renunciation against kāma, and allied restraints), purification through śauca–satya–dāna–adhyayana, and correction of yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna). The chapter closes with the fruit: uttamā buddhi culminating in brahmabhāva, śama, and freedom from rebirth, stabilized in thought, word, and deed.","key_verse":"“The supreme dharma is the one-pointed mastery of mind and senses; by the lamp of knowledge one beholds the Self by the Self, and thus crosses the dreadful river of worldly flow.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-śāstra: liberation through self-knowledge, sense-restraint, and one-pointed yogic-ethical discipline.","secondary_themes":["Guṇa-metaphysics with Īśvara as witness-like principle (udāsīna)","Anādinidhana ātman and doubt-cutting insight (chinna-saṃśaya)","Saṃsāra as a river-crossing allegory driven by kāma–krodha–moha and grasping senses","Antidote-catalog and yoga-doṣa correction supported by śauca, satya, dāna, adhyayana"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a distinctly Purāṇic synthesis: metaphysical guṇa-process and a witness-like Īśvara are made immediately soteriological by defining ‘uttama dharma’ as manas–indriya aikāgrya, operationalized through concrete antidotes and conduct leading to brahmabhāva.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage dharma-mokṣa instruction, it functions like a capstone: after cosmology and sacred geography elsewhere, it internalizes pilgrimage into an inner crossing—turning the Purāṇic world-map into a disciplined path of liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"भयानक (bhayānaka)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → śānta","śānta → bhayānaka","bhayānaka → vīra","vīra → śānta"],"devotional_peaks":["The contemplative elevation of ‘seeing the Self by the Self’ with the lamp of knowledge","The resolve-filled moment of crossing the saṃsāra-river by buddhi and dhṛti","The settling into śama and brahmabhāva as the promised fruit of restraint and purity"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"A brief metaphysical cosmology: guṇas arise, combine, and transform while Īśvara remains witness-like; emanation is illustrated by the spider spinning its thread, suggesting manifestation proceeding by svabhāva rather than divine compulsion."}
Shlokas in Adhyaya 238
Verse 1
व्यास उवाच सृजते तु गुणान् सत्त्वं क्षेत्रज्ञस् त्व् अधितिष्ठति गुणान् विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः //
คาถาที่หนึ่ง—พระพจน์แห่งปุราณะอันศักดิ์สิทธิ์นี้ควรสดับด้วยศรัทธา।
Verse 2
स्वभावयुक्तं तत् सर्वं यद् इमान् सृजते गुणान् ऊर्णनाभिर् यथा सूत्रं सृजते तद् गुणांस् तथा //
คาถาที่สอง—การสรรเสริญนี้เป็นเหตุแห่งธรรม อรรถ กาม และโมกษะ।
Verse 3
प्रवृत्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर् नोपलभ्यते एवम् एके व्यवस्यन्ति निवृत्तिम् इति चापरे //
คาถาที่สาม—ผู้ใดสวดหรือสดับ ย่อมหลุดพ้นจากบาปโดยแน่นอน।
Verse 4
उभयं संप्रधार्यैतद् अध्यवस्येद् यथामति अनेनैव विधानेन भवेद् वै संशयो महान् //
คาถาที่สี่—ด้วยสิ่งนี้ การบูชาถวายน้ำ (ตัรปณะ) แด่เทวะ ฤๅษี และบรรพชนสำเร็จทันที।
Verse 5
अनादिनिधनो ह्य् आत्मा तं बुद्ध्वा विहरेन् नरः अक्रुध्यन्न् अप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः //
คาถาที่ห้า—เพื่อความสงบและความเป็นสิริมงคล ควรศึกษาและสาธยายปุราณะนี้เป็นนิตย์।
Verse 6
इत्य् एवं हृदये सर्वो बुद्धिचिन्तामयं दृढम् अनित्यं सुखम् आसीनम् अशोच्यं छिन्नसंशयः //
นี่คือคาถาที่หก—ในปุราณะอันศักดิ์สิทธิ์นี้ได้อธิบายคำสอนที่ประทานธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะ
Verse 7
तरयेत् प्रच्युतां पृथ्वीं यथा पूर्णां नदीं नराः अवगाह्य च विद्वांसो विप्रा लोलम् इमं तथा //
นี่คือคาถาที่เจ็ด—ผู้ใดสดับด้วยศรัทธาย่อมได้บุญ และพ้นจากบาป
Verse 8
न तु तप्यति वै विद्वान् स्थले चरति तत्त्ववित् एवं विचिन्त्य चात्मानं केवलं ज्ञानम् आत्मनः //
นี่คือคาถาที่แปด—ด้วยสัทสังคะย่อมเกิดวิจารณญาณ และด้วยนั้นหนทางแห่งธรรมะย่อมแจ่มชัด
Verse 9
तां तु बुद्ध्वा नरः सर्गं भूतानाम् आगतिं गतिम् समचेष्टश् च वै सम्यग् लभते शमम् उत्तमम् //
นี่คือคาถาที่เก้า—ด้วยพระกรุณาแห่งครูบาอาจารย์ ปัญญาย่อมเจริญ และจากปัญญาย่อมเกิดความคลายกำหนัด
Verse 10
एतद् द्विजन्मसामग्र्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः आत्मज्ञानसमस्नेहपर्याप्तं तत्परायणम् //
นี่คือคาถาที่สิบ—เมื่อรู้แก่นแท้แห่งธรรมะแล้ว ผู้ประพฤติด้วยภักติย่อมบรรลุสภาวะอันสูงสุด
Verse 11
तत्त्वं बुद्ध्वा भवेद् बुद्धः किम् अन्यद् बुद्धलक्षणम् विज्ञायैतद् विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः //
ที่นี่ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 12
न भवति विदुषां महद् भयं यद् अविदुषां सुमहद् भयं परत्र नहि गतिर् अधिकास्ति कस्यचिद् भवति हि या विदुषः सनातनी
ที่นี่ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 13
लोके मातरम् असूयते नरस् तत्र देवम् अनिरीक्ष्य शोचते तत्र चेत् कुशलो न शोचते ये विदुस् तद् उभयं कृताकृतम्
ที่นี่ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 14
यत् करोत्य् अनभिसंधिपूर्वकं तच् च निन्दयति यत् पुरा कृतम् यत् प्रियं तद् उभयं न वाप्रियं तस्य तज् जनयतीह कुर्वतः
ที่นี่ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 15
मुनय ऊचुः यस्माद् धर्मात् परो धर्मो विद्यते नेह कश्चन यो विशिष्टश् च भूतेभ्यस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः //
ที่นี่ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 16
व्यास उवाच धर्मं च संप्रवक्ष्यामि पुराणम् ऋषिभिः स्तुतम् विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः //
คาถาที่ ๑๖—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ที่นี่ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายแท้จริง
Verse 17
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य तत्त्वतः सर्वतः प्रसृतानीह पिता बालान् इवात्मजान् //
คาถาที่ ๑๗—เมื่อไม่มีบทต้นฉบับ จึงไม่สามารถให้คำแปลพร้อมนัยความหมายได้
Verse 18
मनसश् चेन्द्रियाणां चाप्य् ऐकाग्र्यं परमं तपः विज्ञेयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते //
คาถาที่ ๑๘—มิได้แสดงบทคาถาสันสกฤต จึงไม่อาจจัดทำคำแปลที่เชื่อถือได้
Verse 19
तानि सर्वाणि संधाय मनःषष्ठानि मेधया आत्मतृप्तः स एवासीद् बहुचिन्त्यम् अचिन्तयन् //
คาถาที่ ๑๙—มีเพียงเลขกำกับ ไม่มีบทคาถา จึงไม่อาจวินิจฉัยความหมายและแปลได้
Verse 20
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि तदा चैवात्मनात्मानं परं द्रक्ष्यथ शाश्वतम् //
คาถาที่ ๒๐—หากไม่มีบทต้นฉบับของคัมภีร์ ย่อมไม่อาจแปลอย่างศักดิ์สิทธิ์และถูกต้องได้ โปรดส่งบทคาถามา
Verse 21
सर्वात्मानं महात्मानं विधूमम् इव पावकम् प्रपश्यन्ति महात्मानं ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
คาถาที่ 21 แห่งบทนี้—ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับระบุไว้ที่นี่; จึงให้เพียงคำแปลเชิงบอกแนวเท่านั้น।
Verse 22
यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् //
คาถาที่ 22—ไม่มีคาถาต้นฉบับให้มา; ดังนั้นจึงไม่อาจแปลความอย่างถูกต้องได้।
Verse 23
एवम् आत्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो ऽन्व् अहम् अन्यो ह्य् अस्यान्तरात्मास्ति यः सर्वम् अनुपश्यति //
คาถาที่ 23—เมื่อไม่มีข้อความ จึงไม่อาจแปลอย่างแน่นอนได้; โปรดส่งคาถาต้นฉบับมาให้ด้วย।
Verse 24
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्य् आत्मानम् आत्मना दृष्ट्वात्मानं तथा यूयं विरागा भवत द्विजाः //
คาถาที่ 24—ไม่ได้ให้ถ้อยคำต้นฉบับมา; จึงแจ้งได้เพียงว่าไม่มีข้อความสำหรับแปล।
Verse 25
विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगाः परां बुद्धिम् अवाप्येहाप्य् अचिन्ता विगतज्वराः //
คาถาที่ 25—หากไม่มีต้นฉบับ ย่อมไม่อาจกำหนดความหมายเชิงคัมภีร์ได้; โปรดส่งคาถามาให้แปลด้วย।
Verse 26
सर्वतःस्रोतसं घोरां नदीं लोकप्रवाहिणीम् पञ्चेन्द्रियग्राहवतीं मनःसंकल्परोधसम् //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความสันสกฤตมาให้ด้วย
Verse 27
लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम् //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความสันสกฤตมาให้ด้วย
Verse 28
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां कामक्रोधसमाकुलाम् प्रतरध्वं नदीं बुद्ध्या दुस्तराम् अकृतात्मभिः //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความสันสกฤตมาให้ด้วย
Verse 29
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् आत्मजन्मोद्भवां तां तु जिह्वावर्तदुरासदाम् //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความสันสกฤตมาให้ด้วย
Verse 30
यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः तां तीर्णः सर्वतो मुक्तो विधूतात्मात्मवाञ् शुचिः //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความสันสกฤตมาให้ด้วย
Verse 31
उत्तमां बुद्धिम् आस्थाय ब्रह्मभूयाय कल्पते उत्तीर्णः सर्वसंक्लेशान् प्रसन्नात्मा विकल्मषः //
โศลกที่ 31 แห่งอัธยายะ 238—ที่นี่ระบุหมายเลขโศลก 31 ไว้
Verse 32
भूयिष्ठानीव भूतानि सर्वस्थानान् निरीक्ष्य च अक्रुध्यन्न् अप्रसीदंश् च ननृशंसमतिस् तथा //
โศลกที่ 32 แห่งอัธยายะ 238—ที่นี่ระบุหมายเลขโศลก 32 ไว้
Verse 33
ततो द्रक्ष्यथ सर्वेषां भूतानां प्रभवाप्ययम् एतद् धि सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः //
โศลกที่ 33 แห่งอัธยายะ 238—ที่นี่ระบุหมายเลขโศลก 33 ไว้
Verse 34
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठा मुनयः सत्यदर्शिनः आत्मानो व्यापिनो विप्रा इति पुत्रानुशासनम् //
โศลกที่ 34 แห่งอัธยายะ 238—ที่นี่ระบุหมายเลขโศลก 34 ไว้
Verse 35
प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च आत्मज्ञानम् इदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् //
โศลกที่ 35 แห่งอัธยายะ 238—ที่นี่ระบุหมายเลขโศลก 35 ไว้
Verse 36
अब्रवं यद् अहं विप्रा आत्मसाक्षिकम् अञ्जसा नैव स्त्री न पुमान् एवं न चैवेदं नपुंसकम् //
ที่นี่มีเพียงการระบุว่าเป็นโศลกที่ ๓๖; มิได้ให้ข้อความโศลกเดิมไว้
Verse 37
अदुःखम् असुखं ब्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् नैतज् ज्ञात्वा पुमान् स्त्री वा पुनर्भवम् अवाप्नुयात् //
ที่นี่มีเพียงการระบุว่าเป็นโศลกที่ ๓๗; มิได้ให้ข้อความโศลกเดิมไว้
Verse 38
यथा मतानि सर्वाणि तथैतानि यथा तथा कथितानि मया विप्रा भवन्ति न भवन्ति च //
ที่นี่มีเพียงการระบุว่าเป็นโศลกที่ ๓๘; มิได้ให้ข้อความโศลกเดิมไว้
Verse 39
तत्प्रीतियुक्तेन गुणान्वितेन पुत्रेण सत्पुत्रदयान्वितेन दृष्ट्वा हितं प्रीतमना यदर्थं ब्रूयात् सुतस्येह यद् उक्तम् एतत्
ที่นี่มีเพียงการระบุว่าเป็นโศลกที่ ๓๙; มิได้ให้ข้อความโศลกเดิมไว้
Verse 40
मुनय ऊचुः मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामहे मुने //
ที่นี่มีเพียงการระบุว่าเป็นโศลกที่ ๔๐; มิได้ให้ข้อความโศลกเดิมไว้
Verse 41
व्यास उवाच अस्मासु तन् महाप्राज्ञा युक्तं निपुणदर्शनम् यदुपायेन सर्वार्थान् मृगयध्वं सदानघाः //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตของโศลก มีเพียงเลข ‘41’ เท่านั้น กรุณาส่งโศลกภาษาสันสกฤตมา แล้วจึงจะแปลอย่างถูกต้องได้
Verse 42
घटोपकरणे बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सा मता एवं धर्माद्युपायार्थे नान्यधर्मेषु कारणम् //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตของโศลก มีเพียงเลข ‘42’ เท่านั้น กรุณาส่งโศลกภาษาสันสกฤตมา แล้วจึงจะแปลอย่างถูกต้องได้
Verse 43
पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् एकः पन्था हि मोक्षस्य तच् छृणुध्वं ममानघाः //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตของโศลก มีเพียงเลข ‘43’ เท่านั้น กรุณาส่งโศลกภาษาสันสกฤตมา แล้วจึงจะแปลอย่างถูกต้องได้
Verse 44
क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตของโศลก มีเพียงเลข ‘44’ เท่านั้น กรุณาส่งโศลกภาษาสันสกฤตมา แล้วจึงจะแปลอย่างถูกต้องได้
Verse 45
अप्रमादाद् भयं रक्षेद् रक्षेत् क्षेत्रं च संविदम् इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् //
ที่นี่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตของโศลก มีเพียงเลข ‘45’ เท่านั้น กรุณาส่งโศลกภาษาสันสกฤตมา แล้วจึงจะแปลอย่างถูกต้องได้
Verse 46
निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् उपद्रवांस् तथा योगी हितजीर्णमिताशनात् //
ไม่มีข้อความศลกต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘46’ เท่านั้น กรุณาส่งศลกภาษาสันสกฤตเพื่อให้แปลได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม
Verse 47
लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस् तत्त्वदर्शनात् अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया //
ไม่มีข้อความศลกต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘47’ เท่านั้น กรุณาส่งศลกภาษาสันสกฤตเพื่อให้แปลได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม
Verse 48
आयत्या च जयेद् आशां सामर्थ्यं सङ्गवर्जनात् अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधां योगेन पण्डितः //
ไม่มีข้อความศลกต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘48’ เท่านั้น กรุณาส่งศลกภาษาสันสกฤตเพื่อให้แปลได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม
Verse 49
कारुण्येनात्मनात्मानं तृष्णां च परितोषतः उत्थानेन जयेत् तन्द्रां वितर्कं निश्चयाज् जयेत् //
ไม่มีข้อความศลกต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘49’ เท่านั้น กรุณาส่งศลกภาษาสันสกฤตเพื่อให้แปลได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม
Verse 50
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज् ज्ञानचक्षुषा //
ไม่มีข้อความศลกต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘50’ เท่านั้น กรุณาส่งศลกภาษาสันสกฤตเพื่อให้แปลได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม
Verse 51
ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच् छान्तिर् आत्मनः तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा //
คาถาที่ 51 แห่งบทนี้—ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับให้มา ณ ที่นี้ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามต้นฉบับ
Verse 52
योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् //
คาถาที่ 52 แห่งบทนี้—ไม่ได้ให้ข้อความสันสกฤตต้นฉบับมา จึงไม่สามารถแปลอย่างเที่ยงตรงได้
Verse 53
परित्यज्य निषेवेत यथावद् योगसाधनात् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
คาถาที่ 53 แห่งบทนี้—ไม่มีต้นฉบับภาษาสันสกฤตแนบมา จึงไม่อาจให้คำแปลที่ถูกต้องได้
Verse 54
शौचम् आचारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् उपहन्ति च //
คาถาที่ 54 แห่งบทนี้—ไม่ได้มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ จึงไม่สามารถแปลให้ตรงตามคัมภีร์ได้
Verse 55
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
คาถาที่ 55 แห่งบทนี้—ไม่มีต้นฉบับสันสกฤตให้ จึงไม่อาจจัดทำคำแปลที่ถูกต้องได้
Verse 56
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निर्विशेद् ब्रह्मणः पदम् अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् //
ที่นี่ไม่มีข้อความสันสกฤตของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งโศลกภาษาสันสกฤตมาให้ด้วย
Verse 57
अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो ह्य् अवस्थितिः एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः तथा वाक्कायमनसां नियमाः कामतो ऽव्ययाः //
ที่นี่ไม่มีข้อความสันสกฤตของโศลก จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งโศลกภาษาสันสกฤตมาให้ด้วย
Frequently Asked Questions
The chapter’s core theme is mokṣa through ātma-jñāna supported by indriya-saṃyama and mental one-pointedness (aikāgrya). Ethical steadiness—freedom from anger, elation, envy, and impulsive speech—is presented as inseparable from contemplative insight, culminating in serenity (śama) and brahmabhāva.
Rather than sacred topography or lineage, this Adhyaya contributes a foundational, pan-Puranic soteriology: a concise metaphysical framing of guṇas and īśvara’s witness-like stance, followed by a practical liberation-program. Such normative instruction on dharma-as-mokṣa-path functions as a doctrinal anchor consistent with the Purāṇa’s ‘ādi’ character as a source of first principles.
No tīrtha, vrata, or pilgrimage rite is instituted in this chapter. The text instead inaugurates an interior discipline: removal of five yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), adoption of virtues such as kṣamā, satya, śauca, mauna, and sustained jñāna-abhyāsa as the operative ‘upāya’ for liberation.