Adhyaya 241: Akshara and Kshara: Vasiṣṭha’s Teaching to Karāla Janaka on Cosmogenesis and Liberation

Verse 1

मुनय ऊचुः किं तद् अक्षरम् इत्य् उक्तं यस्मान् नावर्तते पुनः किंस्वित् तत् क्षरम् इत्य् उक्तं यस्माद् आवर्तते पुनः //

เหล่าฤๅษีกล่าวว่า: ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรอบรู้ธรรมทั้งปวง ผู้เชี่ยวชาญในศาสตร์ทั้งปวง ข้าพเจ้าทั้งหลายมีความอยากรู้อย่างยิ่ง จึงปรารถนาจะฟังเรื่องจิตวิญญาณ

Verse 2

अक्षराक्षरयोर् व्यक्तिं पृच्छामस् त्वां महामुने उपलब्धुं मुनिश्रेष्ठ तत्त्वेन मुनिपुंगव //

บุรุษจะบรรลุถึงสถานอันสูงสุดและเป็นอมตะได้อย่างไร เขาจะบรรลุโมกษะและความเป็นพรหมได้อย่างไร

Verse 3

त्वं हि ज्ञानविदां श्रेष्ठः प्रोच्यसे वेदपारगैः ऋषिभिश् च महाभागैर् यतिभिश् च महात्मभिः //

พระฤๅษีวยาสกล่าวว่า: ดูก่อนพราหมณ์ผู้ประเสริฐ จงฟังธรรมอันเป็นนิรันดร์ ซึ่งเมื่อรู้แล้ว บุรุษจะบรรลุถึงคติอันสูงสุดและยั่งยืน

Verse 4

तद् एतच् छ्रोतुम् इच्छामस् त्वत्तः सर्वं महामते न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तो ऽमृतम् उत्तमम् //

ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงธรรมอันเก่าแก่นั้น ซึ่งละเอียดอ่อน บริสุทธิ์ และสงบระงับ อันเป็นทางให้เห็นถึงบรมสถานนั้น

Verse 5

व्यास उवाच अत्र वो वर्णयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् वसिष्ठस्य च संवादं करालजनकस्य च //

พึงควบคุมอินทรีย์ด้วยใจ และควบคุมใจด้วยปัญญา ตั้งมั่นปัญญาไว้ในสัตวะ (อาตมัน) แล้วดำรงอยู่อย่างสงบระงับ

Verse 6

वसिष्ठं श्रेष्ठम् आसीनम् ऋषीणां भास्करद्युतिम् पप्रच्छ जनको राजा ज्ञानं नैःश्रेयसं परम् //

คาถาที่หก—ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ที่นี่ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายเดิม

Verse 7

परमात्मनि कुशलम् अध्यात्मगतिनिश्चयम् मैत्रावरुणिम् आसीनम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः //

คาถาที่เจ็ด—เมื่อไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับ จึงไม่สามารถนำเสนอคำแปลเชิงความหมายได้

Verse 8

स्वच्छन्दं सुकृतं चैव मधुरं चाप्य् अनुल्बणम् पप्रच्छर्षिवरं राजा करालजनकः पुरा //

คาถาที่แปด—ไม่ได้แสดงบทต้นฉบับ จึงไม่อาจจัดทำคำแปลที่เชื่อถือได้

Verse 9

करालजनक उवाच भगवञ् श्रोतुम् इच्छामि परं ब्रह्म सनातनम् यस्मिन् न पुनरावृत्तिं प्राप्नुवन्ति मनीषिणः //

คาถาที่เก้า—มีเพียงตัวเลข ไม่มีถ้อยคำของคาถา จึงไม่สามารถแปลได้

Verse 10

यच् च तत् क्षरम् इत्य् उक्तं यत्रेदं क्षरते जगत् यच् चाक्षरम् इति प्रोक्तं शिवं क्षेमम् अनामयम् //

คาถาที่สิบ—หากไม่มีบทคาถาต้นฉบับ ก็ไม่อาจกำหนดความหมายได้ จึงขอระงับการแปลไว้ก่อน

Verse 11

वसिष्ठ उवाच श्रूयतां पृथिवीपाल क्षरतीदं यथा जगत् यत्र क्षरति पूर्वेण यावत्कालेन चाप्य् अथ //

คาถาที่ ๑๑—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ ณ ที่นี้; จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายแท้จริง.

Verse 12

युगं द्वादशसाहस्र्यं कल्पं विद्धि चतुर्युगम् दशकल्पशतावर्तम् अहस् तद् ब्राह्मम् उच्यते //

คาถาที่ ๑๒—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ ณ ที่นี้; จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายแท้จริง.

Verse 13

रात्रिश् चैतावती राजन् यस्यान्ते प्रतिबुध्यते सृजत्य् अनन्तकर्माणि महान्तं भूतम् अग्रजम् //

คาถาที่ ๑๓—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ ณ ที่นี้; จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายแท้จริง.

Verse 14

मूर्तिमन्तम् अमूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवः यत्रोत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि मूलतो नृपसत्तम //

คาถาที่ ๑๔—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ ณ ที่นี้; จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายแท้จริง.

Verse 15

अणिमा लघिमा प्राप्तिर् ईशानं ज्योतिर् अव्ययम् सर्वतःपाणिपादान्तं सर्वतोक्षिशिरोमुखम् //

คาถาที่ ๑๕—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ ณ ที่นี้; จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายแท้จริง.

Verse 16

सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति हिरण्यगर्भो भगवान् एष बुद्धिर् इति स्मृतिः //

คาถาที่สิบหก—มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ที่นี่ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องตามความหมายเดิม

Verse 17

महान् इति च योगेषु विरिञ्चिर् इति चाप्य् अथ सांख्ये च पठ्यते शास्त्रे नामभिर् बहुधात्मकः //

คาถาที่สิบเจ็ด—เมื่อไม่มีต้นฉบับสันสกฤต จึงไม่อาจกำหนดแม้แต่คำแปลเชิงอรรถได้อย่างแน่นอน

Verse 18

विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृतः धृतम् एकात्मकं येन कृत्स्नं त्रैलोक्यम् आत्मना //

คาถาที่สิบแปด—หากปราศจากบทต้นฉบับ ย่อมไม่สมควรอธิบายความหมายแห่งปุราณะ

Verse 19

तथैव बहुरूपत्वाद् विश्वरूप इति श्रुतः एष वै विक्रियापन्नः सृजत्य् आत्मानम् आत्मना //

คาถาที่สิบเก้า—โปรดให้บทสันสกฤตต้นฉบับของคาถานี้ แล้วจึงจะจัดทำคำแปลที่ถูกต้องได้

Verse 20

प्रधानं तस्य संयोगाद् उत्पन्नं सुमहत् पुरम् अहंकारं महातेजाः प्रजापतिनमस्कृतम् //

คาถาที่ยี่สิบ—เมื่อไม่มีคาถาต้นฉบับ ย่อมไม่อาจแปลความหมายทางธรรมะได้อย่างแน่ชัด

Verse 21

अव्यक्ताद् व्यक्तिम् आपन्नं विद्यासर्गं वदन्ति तम् महान्तं चाप्य् अहंकारम् अविद्यासर्ग एव च //

นี่คือโศลกที่ยี่สิบเอ็ด

Verse 22

अचरश् च चरश् चैव समुत्पन्नौ तथैकतः विद्याविद्येति विख्याते श्रुतिशास्त्रानुचिन्तकैः //

นี่คือโศลกที่ยี่สิบสอง

Verse 23

भूतसर्गम् अहंकारात् तृतीयं विद्धि पार्थिव अहंकारेषु नृपते चतुर्थं विद्धि वैकृतम् //

นี่คือโศลกที่ยี่สิบสาม

Verse 24

वायुर् ज्योतिर् अथाकाशम् आपो ऽथ पृथिवी तथा शब्दस्पर्शौ च रूपं च रसो गन्धस् तथैव च //

นี่คือโศลกที่ยี่สิบสี่

Verse 25

एवं युगपद् उत्पन्नं दशवर्गम् असंशयम् पञ्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गम् अर्थकृत् //

นี่คือโศลกที่ยี่สิบห้า

Verse 26

श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा घ्राणम् एव च पञ्चमम् वाग् हस्तौ चैव पादौ च पायुर् मेढ्रं तथैव च //

คาถานี้ระบุไว้ในต้นฉบับ แต่ไม่ได้ให้ข้อความเดิมไว้ที่นี่ โปรดส่งคาถามาให้ด้วย

Verse 27

बुद्धीन्द्रियाणि चैतानि तथा कर्मेन्द्रियाणि च संभूतानीह युगपन् मनसा सह पार्थिव //

ที่นี่มีเพียงหมายเลข ไม่มีข้อความคาถาเดิม โปรดส่งข้อความคาถามา

Verse 28

एषा तत्त्वचतुर्विंशा सर्वाकृतिः प्रवर्तते यां ज्ञात्वा नाभिशोचन्ति ब्राह्मणास् तत्त्वदर्शिनः //

หากไม่มีคาถาภาษาสันสกฤตต้นฉบับ จะไม่สามารถแปลได้ โปรดให้ข้อความคาถา

Verse 29

एवम् एतत् समुत्पन्नं त्रैलोक्यम् इदम् उत्तमम् वेदितव्यं नरश्रेष्ठ सदैव नरकार्णवे //

ที่นี่มีเพียงเลขคาถา; เพื่อแปลให้ถูกต้องจำเป็นต้องมีข้อความต้นฉบับ โปรดส่งข้อความมา

Verse 30

सयक्षभूतगन्धर्वे सकिंनरमहोरगे सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे //

หากไม่มีคาถาต้นฉบับ จะไม่อาจแปลให้สอดคล้องกับถ้อยคำศักดิ์สิทธิ์ได้ โปรดส่งคาถาต้นฉบับมา

Verse 31

सदंशकीटमशके सपूतिकृमिमूषके शुनि श्वपाके चैणेये सचाण्डाले सपुल्कसे //

คาถาที่ 31—ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับมา มีเพียงเลข ‘31’ จึงไม่อาจแปลความหมายได้อย่างถูกต้อง

Verse 32

हस्त्यश्वखरशार्दूले सवृके गवि चैव ह या च मूर्तिश् च यत् किंचित् सर्वत्रैतन् निदर्शनम् //

คาถาที่ 32—ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘32’ จึงไม่สามารถจัดทำคำแปลได้

Verse 33

जले भुवि तथाकाशे नान्यत्रेति विनिश्चयः स्थानं देहवताम् आसीद् इत्य् एवम् अनुशुश्रुम //

คาถาที่ 33—ไม่ปรากฏบทต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘33’ จึงไม่อาจแปลความหมายได้

Verse 34

कृत्स्नम् एतावतस् तात क्षरते व्यक्तसंज्ञकः अहन्य् अहनि भूतात्मा यच् चाक्षर इति स्मृतम् //

คาถาที่ 34—เนื่องจากไม่มีข้อความต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘34’ จึงไม่สามารถให้คำแปลได้

Verse 35

ततस् तत् क्षरम् इत्य् उक्तं क्षरतीदं यथा जगत् जगन् मोहात्मकं चाहुर् अव्यक्ताद् व्यक्तसंज्ञकम् //

คาถาที่ 35—ไม่พบข้อความต้นฉบับ มีเพียงเลข ‘35’ แสดงไว้ จึงไม่อาจจัดทำคำแปลได้

Verse 36

महांश् चैवाक्षरो नित्यम् एतत् क्षरविवर्जनम् कथितं ते महाराज यस्मान् नावर्तते पुनः //

ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของศลกนี้มา; โปรดส่งศลก แล้วข้าพเจ้าจะแปลอย่างถูกต้องตามคัมภีร์

Verse 37

पञ्चविंशतिको ऽमूर्तः स नित्यस् तत्त्वसंज्ञकः सत्त्वसंश्रयणात् तत्त्वं सत्त्वम् आहुर् मनीषिणः //

ไม่พบต้นฉบับสันสกฤตของศลกนี้; โปรดให้ข้อความสันสกฤต แล้วจะถ่ายทอดเป็นภาษาไทยตามสำนวนปุราณะ

Verse 38

यद् अमूर्तिः सृजद् व्यक्तं तन् मूर्तिम् अधितिष्ठति चतुर्विंशतिमो व्यक्तो ह्य् अमूर्तिः पञ्चविंशकः //

หากไม่มีต้นฉบับสันสกฤต จะไม่อาจแปลความได้; โปรดส่งศลกต้นฉบับมา

Verse 39

स एव हृदि सर्वासु मूर्तिष्व् आतिष्ठतात्मवान् चेतयंश् चेतनो नित्यं सर्वमूर्तिर् अमूर्तिमान् //

มีเพียงเลขกำกับ ไม่มีข้อความศลก; โปรดส่งศลกสันสกฤตฉบับเต็ม

Verse 45

शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्य् एतानि त्रीणि तु सर्वाण्य् एतानि रूपाणि जानीहि प्राकृतानि तु //

หากไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของคาถานี้ การแปลจะไม่เหมาะสม; โปรดส่งศลกฉบับเต็ม

Verse 46

तामसा निरयं यान्ति राजसा मानुषान् अथ सात्त्विका देवलोकाय गच्छन्ति सुखभागिनः //

เช่นเดียวกับตะเกียง ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ ก็มีธรรมชาติเป็นแสงสว่าง พึงทราบว่าบุรุษ (อาตมัน) ในสัตว์ทั้งหลายก็มีธรรมชาติเป็นความรู้เช่นกัน

Verse 47

निष्केवलेन पापेन तिर्यग्योनिम् अवाप्नुयात् पुण्यपापेषु मानुष्यं पुण्यमात्रेण देवताः //

เช่นเดียวกับเชื้อเพลิงที่แตกต่างจากไฟ และรูปของมันก็ปรากฏแตกต่างกัน พึงทราบเถิดว่าจิตนั้นแตกต่าง และผู้อาศัยในร่าง (อาตมัน) นั้นแตกต่างจากร่างกาย

Verse 48

एवम् अव्यक्तविषयं मोक्षम् आहुर् मनीषिणः पञ्चविंशतिमो यो ऽयं ज्ञानाद् एव प्रवर्तते //

เมื่อไม่มีฟืน ไฟก็จะไม่ปรากฏให้เห็น ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อร่างกายแตกดับไปแล้ว อาตมันก็จะไม่ปรากฏให้เห็นที่ใดเลย (กลับสู่สภาวะที่มองไม่เห็น)