Adhyaya 55

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये व्यक्ताव्यक्तलक्षणं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः पिण्डिकालक्षणकथनं भगवानुवाच अतः परंप्रवक्ष्यामि प्रतिमानान्तु पिण्डिकाम् दैर्घ्येण प्रतिमातुल्या तदर्धेन तु विस्तृता

ดังนี้ ในอัคนีปุราณะ มหาปุราณะโบราณ บทที่ห้าสิบสี่ชื่อว่า ‘ลักษณะของสิ่งปรากฏและไม่ปรากฏ’ ได้สิ้นสุดลง บัดนี้เริ่มบทที่ห้าสิบห้า: การกล่าวลักษณะของปิณฑิกา (ฐานรอง) พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า: ‘ต่อไปเราจักอธิบายปิณฑิกาของปฏิมา โดยให้ความยาวเท่ากับองค์ปฏิมา และความกว้างเป็นครึ่งหนึ่งของนั้น’

Verse 2

उच्छ्रितायामतोर्धेन सुविस्तारार्धभागतः तृतीयेन तु वा तुल्यं तत्त्रिभागेण मेखला

เมขลา (แถบคาด/วงรัด) พึงทำตามขนาดดังนี้: ให้เท่ากับครึ่งหนึ่งของความสูง/ความยาว และครึ่งหนึ่งของความกว้างในส่วนที่กว้างที่สุด; หรือจะให้เท่ากับหนึ่งในสามก็ได้—คือแบ่งขนาดนั้นเป็นสามส่วนแล้วกำหนดเมขลา

Verse 3

खातं च तत्प्रमाणं तु किञ्चिदुत्तरतो नतम् विस्तारस्य चतुर्थेन प्रणालस्य विनिर्गमः

คู/หลุมฐานราก (ขาตะ) พึงทำตามขนาดที่กำหนด และให้ลาดเอียงเล็กน้อยไปทางทิศเหนือ และทางออกของประณาละ (ท่อ/รางระบายน้ำ) พึงออกที่ระยะเท่ากับหนึ่งในสี่ของความกว้างของโครงสร้าง

Verse 4

समूलस्य विस्तारमग्रे कुर्यात्तदर्धतः विस्तारस्य तृतीयेन तोयमार्गन्तु कारयेत्

ด้านหน้าให้ทำความกว้างเท่ากับความกว้างของฐานเดิมทั้งหมด; ด้านหลังให้เหลือครึ่งหนึ่ง และให้ทำทางน้ำ/รางน้ำโดยกำหนดความกว้างเป็นหนึ่งในสามของความกว้างหลัก

Verse 5

पिण्डिकार्धेन वा तुल्यं दैर्घ्यमीशस्य कीर्तितम् ईशं वा तुल्यदीर्घञ्च ज्ञात्वा सूत्रं प्रकल्पयेत्

ความยาว (มาตรา) ของรูปเคารพพระอีศะ (องค์พระผู้เป็นเจ้า) กล่าวไว้ว่าเท่ากับครึ่งหนึ่งของปิณฑิกา (ฐานรอง) หรือเมื่อกำหนดรูปพระอีศะที่มีความยาวเท่ามาตรฐานแล้ว พึงจัดทำเชือกวัด (สูตระ) ให้สอดคล้องกัน

Verse 6

मांशेनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिभागेन तु बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पिण्डिकार्धेन बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दैर्घ्यं कुशस्येति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशम्बाहुल्यदीर्घञ्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः उच्छ्रायं पूर्ववत् कुर्याद्भागषोडशसङ्ख्यया अधः षट्कं द्विभागन्तु कण्ठं कुर्यात्त्रिभागकम्

ความสูงพึงทำตามที่กล่าวไว้ก่อน โดยแบ่งเป็นสิบหกส่วน ในบรรดานั้น ส่วนล่างหกส่วน ส่วนกลางสองส่วน และส่วนคอพึงทำเป็นสามส่วน

Verse 7

शेषास्त्वेकैकशः कार्याः प्रतिष्ठानिर्गमास् तथा पट्टिका पिण्डिका चेयं सामान्यप्रतिमासु च

ส่วนที่เหลือทั้งหมดพึงทำทีละส่วนตามลำดับ และพึงทำช่อง/ทางออกที่กำหนดไว้สำหรับพิธีประดิษฐาน (ปรติษฐา) ด้วย กฎว่าด้วยแผ่นฐาน (ปัฏฏิกา) และปิณฑิกา นี้ใช้ได้กับรูปเคารพทั่วไปเช่นกัน

Verse 8

प्रासादद्वारमानेन प्रतिमाद्वारमुच्यते गजव्यालकसंयुक्ता प्रभा स्यात् प्रतिमासु च

ประตูของเรือนประดิษฐานรูปเคารพกำหนดตามสัดส่วนของประตูปราสาท (วิหาร) และในรูปเคารพทั้งหลาย พึงมีประภา (รัศมี/ซุ้มโค้ง) ประดับด้วยลวดลายช้างและวยาลกะ

Verse 9

पिण्डिकापि यथाशोभं कर्तव्या सततं हरेः सर्वेषामेव देवानां शिष्णूक्तं मानमुच्यते देवीनामपि सर्वासां लक्ष्म्युक्तं मानमुच्यते

แม้ปิณฑิกา (ฐานรอง) ของพระหริ (วิษณุ) ก็พึงทำให้เหมาะสมงดงามอยู่เสมอ สำหรับเทพเพศชายทั้งปวง กล่าวว่ามาตราส่วนให้ยึดตามที่กำหนดไว้สำหรับศิษณุ และสำหรับเทวีทั้งปวง กล่าวว่ามาตราส่วนให้ยึดตามที่กำหนดไว้สำหรับพระลักษมี