Adhyaya 59: The Obstacle-Removing Vow (Procedure for Worship of Vināyaka)
Avighnakara-vrata (Vināyaka-pūjā-vidhi)
Ritual-Manual
ఈ అధ్యాయంలో విఘ్నాలను నివారించడానికి/తొలగించడానికి అవిఘ్నకర వ్రతం మరియు వినాయక పూజావిధి వివరించబడింది. ఫాల్గుణ మాస చతుర్థినాడు వ్రతారంభం చేసి నక్తాహార నియమం పాటించి, తిలాన్నంతో పారణం చేయాలని చెప్పబడింది. అదే తిలాన్నాన్ని హోమంలో ఆహుతిగా సమర్పించి, బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి; ప్రత్యేకంగా స్వర్ణనిర్మిత గజవక్త్ర గణేశ ప్రతిమను దానంగా ఇవ్వాలని విధి. వ్రత ప్రభావానికి సగరుని అశ్వమేధసిద్ధి, రుద్రుని త్రిపురవినాశం, వక్త యొక్క ‘సముద్రపానం’ వంటి ఉదాహరణలు చెప్పి, ఇవన్నీ వినాయక కృపవల్ల ఈ వ్రతఫలమని నిరూపిస్తుంది।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 59
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अथाविघ्नकरं राजन् कथयामि शृणुष्व मे । येन सम्यक् कृतेंऽपि न विघ्नमुपजायते ॥ ५९.१ ॥
అగస్త్యుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఇప్పుడు విఘ్ననివారక ఉపాయాన్ని చెబుతున్నాను; నా మాట వినుము. దాని వలన సమ్యక్గా చేసిన కర్మకైనా విఘ్నం కలుగదు.
Verse 2
चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ग्रहीतव्यं व्रतं त्विदम् । नक्ताहारेण राजेन्द्र तिलान्नं पारणं स्मृतम् । तदेवाग्नौ तु होतव्यं ब्राह्मणाय च तद्भवेत् ॥ ५९.२ ॥
ఫాల్గుణ మాసంలో చతుర్థి నాడు ఈ వ్రతాన్ని స్వీకరించాలి. ఓ రాజేంద్రా, నక్తాహార నియమంతో తిలాన్నమే పారణమని చెప్పబడింది; అదే అగ్నిలో హోమం చేసి, బ్రాహ్మణునికి దానమివ్వాలి.
Verse 3
चातुर्मास्यं व्रतं चैत्तत् कृत्वा वै पञ्च मे तथा । सौवर्णं गजवक्त्रं तु कृत्वा विप्राय दापयेत् ॥ ५९.३ ॥
ఈ చాతుర్మాస్య వ్రతాన్ని చేసి, అలాగే నా చెప్పిన ఐదు నియమాలను కూడా ఆచరించి, గజముఖముతో కూడిన స్వర్ణ ప్రతిమను చేయించి బ్రాహ్మణునికి దానమివ్వాలి.
Verse 4
पायसैः पञ्चभिः पात्रैरुपेतं तु तिलैस्तथा । एवं कृत्वा व्रतं चै तत् सर्वविघ्नैर्विमुच्यते ॥ ५९.४ ॥
ఐదు పాత్రలను పాయసంతో నింపి, అలాగే తిలాలతో కూడి, ఈ విధంగా వ్రతం చేసినవాడు సమస్త విఘ్నాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
Verse 5
हयमेधस्य विघ्ने तु संजाते सगरः पुरा । एतदेव चरित्वा तु हयमेधं समापतवान् ॥ ५९.५ ॥
పూర్వకాలంలో అశ్వమేధ యజ్ఞంలో విఘ్నం కలిగినప్పుడు, సగరుడు ఇదే వ్రతాన్ని ఆచరించి అశ్వమేధాన్ని సంపూర్ణం చేశాడు.
Verse 6
तथा रुद्रेण देवेन त्रिपुरं निघ्नता पुरा । एतदेव कृतं तस्मात् त्रिपुरं तेन पातितम् । मया समुद्रं पिबता एतदेव कृतं व्रतम् ॥ ५९.६ ॥
పూర్వకాలంలో దేవుడు రుద్రుడు త్రిపురాన్ని సంహరిస్తూ ఉన్నప్పుడు ఇదే వ్రతాన్ని ఆచరించాడు; అందువల్ల త్రిపురం ఆయన చేతనే పడిపోయింది. అలాగే నేను సముద్రాన్ని పానము చేసినప్పుడు కూడా ఇదే వ్రతాన్ని స్వీకరించాను.
Verse 7
अन्यैरपि महीपालैरेतदेव कृतं पुरा । तपोऽर्थिभिर्ज्ञानकृतैर्निर्विघ्नार्थे परंतप ॥ ५९.७ ॥
హే పరంతపా! పూర్వకాలంలో ఇతర భూపాలులు కూడా ఇదే కార్యాన్ని చేశారు. తపస్సు కోరువారూ, జ్ఞాననిష్ఠులూ, నిర్ఘాతం లేకుండుటకై ఇదే ఆచరించారు.
Verse 8
शूराय धीराय गजाननाय लम्बोदरायैकदंष्ट्राय चैव । एवं पूज्यस्तद्दिने तत्पुनश्च होमं कुर्याद् विघ्नविनाशहेतोः ॥ ५९.८ ॥
శూరుడికి, ధీరుడికి, గజాననుడికి, లంబోదరుడికి, ఏకదంతుడికీ—ఆ దినమున ఈ విధంగా పూజ చేసి, విఘ్ననాశార్థం మరల హోమం చేయవలెను.
Verse 9
अनेन कृतमात्रेण सर्वविघ्नैर्विमुच्यते । विनायकस्य कृपया कृतकृत्यो नरो भवेत् ॥ ५९.९ ॥
ఇది కేవలం చేయుట మాత్రముచేతనే సమస్త విఘ్నముల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది; వినాయకుని కృపవలన మనిషి కృతకృత్యుడగును.
Frequently Asked Questions
The text foregrounds disciplined, rule-governed action (vrata) as a means to reduce disruption (vighna) in major undertakings; it frames efficacy as arising from correct timing, restraint (naktāhāra), and socially distributive acts (homa and dāna), culminating in the ideal of becoming kṛtakṛtya (“having accomplished what is to be done”) through Vināyaka’s anugraha.
The observance is specified for caturthī (the fourth lunar day) in the month of Phālguna. The chapter also mentions a cāturmāsya-related framing (a four-month observance context), though the core initiation marker given here is Phālguna-caturthī.
While not explicitly ecological in vocabulary, the chapter links ‘obstacle-removal’ to successful completion of large-scale rites and cosmic acts (e.g., Tripura’s fall; the ocean motif). Read through the Varāha–Pṛthivī frame, this functions as an ethic of stabilizing conditions—minimizing disorder (vighna) through restraint and redistribution—thereby supporting a conceptual ‘balance’ necessary for orderly terrestrial life and governance.
Sagara (a royal figure associated with the aśvamedha) is named, along with Rudra (as the agent in the Tripura episode). Vināyaka/Gaṇeśa is the focal deity (gajānana, lambodara, ekadaṃṣṭra). The text also references brāhmaṇa recipients as part of the ritual economy.