Adhyaya 216: The Sacred Account of Gokarṇa, Śṛṅgeśvara, and Related Tīrthas

Verse 1

अथ गोकर्णशृङ्गेश्वरादिमाहात्म्यम् ॥ ब्रह्मोवाच ॥ तस्मात्स्थानादपक्रान्ते त्र्यम्बके मृगरूपिणि ॥ अन्योन्यं मन्त्रयित्वा तु मया सह सुरोत्तमाः ॥

ఇప్పుడు గోకర్ణ-శృంగేశ్వరాది స్థలమాహాత్మ్యం ప్రారంభమవుతుంది. బ్రహ్ముడు పలికెను—మృగరూపం ధరించిన త్ర్యంబకుడు ఆ స్థలాన్ని విడిచి వెళ్లినప్పుడు, దేవోత్తములు నాతో కలిసి పరస్పరం మంత్రణ చేశారు.

Verse 2

त्रिधाविभक्तं तच्छृङ्गं पृथक्पृथगवस्थितम् ॥ सम्यक्स्थापयितुं देवा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

ఆ శృంగము మూడు భాగాలుగా విభజింపబడి వేర్వేరు స్థలాలలో విడివిడిగా నిలిచింది. దేవతలు శాస్త్రోక్త విధిదృష్ట కర్మచే దానిని సమ్యకంగా స్థాపించుటకు యత్నించారు.

Verse 3

स्थापितं देवि नीत्वा वै शृङ्गाग्रं वज्रपाणिना ॥ मया तत्रैव तन्मध्यं स्थापितं विधिवत्प्रभोः ॥

ఓ దేవీ, వజ్రపాణి ద్వారా శృంగాగ్రాన్ని అక్కడికి తీసికొని వెళ్లి స్థాపింపజేయబడింది. నేను అదే స్థలంలో దాని మధ్యభాగాన్ని ప్రభువుకోసం విధివిధానంగా స్థాపించాను.

Verse 4

देवैर्देवर्षिभिश्चैव सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा ॥ गोकर्ण इति विख्यातिः कृता वैशेषिकी वरा ॥

దేవులు, దేవర్షులు, సిద్ధులు మరియు బ్రహ్మర్షులు కూడి ఒక విశిష్టమైన శ్రేష్ఠ ఖ్యాతిని స్థాపించారు—‘ఇది గోకర్ణము’ అని.

Verse 5

विष्णुना देवतीर्थेन तन्मूलं स्थापितं ततः ॥ तस्य शृङ्गेश्वर इति नाम तत्राभवन्महत् ॥

ఆపై విష్ణువు దేవతీర్థంతో కలిసి దాని మూలాధారాన్ని స్థాపించాడు. అక్కడ దానికి ‘శృంగేశ్వర’ అనే మహత్తర నామం ఏర్పడింది.

Verse 6

गोकर्ण आत्मलिङ्ग तत्र तत्रैव भगवान्स्तस्मिन्शृङ्गे त्रिधा स्थिते ॥ सान्निध्यं कल्पयामास भागेनैकेन चोन्मना ॥

గోకర్ణంలో ఆత్మలింగరూపుడైన భగవాన్—ఆ శృంగము త్రిధా స్థితిలో ఉన్నప్పుడు—తన ఒక అంసముచే, ఉల్లాసచిత్తుడై, అక్కడక్కడ తన సాన్నిధ్యాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.

Verse 7

शतं तेन तु भागानामात्मनो निहितं मृगे ॥ तस्माद्द्विकं तु भागानां शृङ्गाणां त्रितये न्यधात् ॥

ఆ కార్యముచేత ఆయన తన స్వరూపంలోని వంద భాగాలను ఆ మృగంలో నిక్షిప్తం చేసెను. ఆ భాగాలలోనుండి రెండు భాగాలను శిఖరత్రయంలో నియమించెను॥

Verse 8

मार्गेण तच्छरीरेण निर्ययौ भगवान्विभुः ॥ शैशिरस्य गिरेः पादं प्रपेदे स्वयमात्मनः ॥

సర్వవ్యాపకుడైన భగవంతుడు అదే శరీరంతో మార్గమున బయలుదేరి, స్వయంగా శైశిర పర్వత పాదభాగమును చేరెను॥

Verse 9

शतसङ्ख्या स्मृता व्युष्टिस्तस्मिञ्छैलेश्वरे विभोः ॥ त्रिधा विभक्ते शृङ्गेऽस्मिन्नेकाग्रगतिनिप्रभोः ॥

ఆ విభువైన శైలేశ్వరునందు ‘వ్యుష్టి’ శతసంఖ్యగా స్మరింపబడును. ఈ త్రిధా విభక్త శిఖరమందు ఏకాగ్రగతిగల దివ్యప్రభువు (ప్రకాశించుచున్నాడు)॥

Verse 10

देवदानवगन्धर्वाः सिद्धयक्षमहोरगाः ॥ श्लेष्मातकवनं कृत्स्नं सर्वतः परिमण्डलम् ॥

దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, యక్షులు, మహోరగులు—అందరూ (అక్కడ ఉన్నారు); మరియు సమస్త శ్లేష్మాతక వనం చుట్టూరా వలయముగా ఏర్పడింది॥

Verse 11

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य प्रदक्षिण्यं च चक्रतुः ॥ फलान्निर्दिश्य तीर्थानां तथा क्षेत्रफलṃ महत्

తీర్థయాత్రను ముందుంచి వారు ఇద్దరూ ప్రదక్షిణ చేసిరి; మరియు తీర్థఫలములను సూచించి, అలాగే క్షేత్రమునుండి కలుగు మహత్తర పుణ్యఫలమును కూడా వివరించెను॥

Verse 12

यथास्थानानि ते तस्मान्निवृत्ताश्च सुरादयः ॥ एवं तस्मान्निवृत्तेषु दैवतेषु तदा ततः

ఆ స్థలమునుండి దేవతలు మొదలైనవారు తమ తమ లోకాలకు తిరిగి వెళ్లిరి. ఈ విధంగా దేవతలు ఉపసంహరించుకున్న తరువాత, ఆపై తదుపరి సంఘటన జరిగింది.

Verse 13

पौलस्त्यो रावणो नाम भ्रातृभिः सह राक्षसैः ॥ आगम्योग्रेण तपसा देवमाराधयद्विभुम्

పౌలస్త్య వంశజుడైన ‘రావణుడు’ తన సోదరులతోను రాక్షసులతోను కలిసి అక్కడికి వచ్చెను. ఉగ్ర తపస్సుతో ఆ విభువైన దేవుని ఆరాధించెను.

Verse 14

शुश्रूषया च परया गोकर्णेश्वरमव्ययम् ॥ यदा तु तस्य तुष्टो वै वरदः शंकरः स्वयम्

అత్యున్నత సేవాభావంతో అతడు అవ్యయుడైన గోకర్ణేశ్వరుని సేవించి ఉపాసించెను. స్వయంగా వరదాత శంకరుడు అతనిపై ప్రసన్నుడైనప్పుడు,

Verse 15

तदा त्रैलोक्यविजयं वरं वव्रे स राक्षसः ॥ प्रसादात्तस्य तत्सर्वं वाञ्छितं मनसा हि यत्

అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు వరంగా త్రిలోకవిజయాన్ని కోరెను. ఆ దేవుని ప్రసాదముచేత అతడు మనసులో కోరినదంతా పొందెను.

Verse 16

अवाप्य च दशग्रीवस्तदिष्टं परमेश्वरात् ॥ त्रैलोक्यविजयायाशु तत्क्षणादेव निर्ययौ

పరమేశ్వరుని నుండి ఆ వరాన్ని పొందిన దశగ్రీవుడు (రావణుడు) త్రిలోకవిజయార్థం అదే క్షణంలో వేగంగా బయలుదేరెను.

Verse 17

त्रैलोक्यं स विनिर्जित्य शक्रं च त्रिदशाधिपम् ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

అతడు త్రిలోకాలను జయించి, త్రిదశాధిపతి శక్రుడైన ఇంద్రుని కూడా పట్టుకున్నాడు; అతనిని పెకలించి తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తుతో కలిసి తీసుకొచ్చాడు.

Verse 18

शृङ्गाग्रं यत्पुरा नीत्वा स्थापितं वज्रपाणिना ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

పూర్వం వజ్రపాణి (ఇంద్రుడు) తీసుకెళ్లి స్థాపించిన ఆ శిఖరాగ్రాన్ని అతడు పెకలించి, తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తుతో కలిసి తీసుకొచ్చాడు.

Verse 19

न शशाक यदा रक्षस्तदुत्पाटयितुं बलात् ॥ वज्रकल्पं समुत्सृज्य तदा लङ्कां विनिर्ययौ

ఆ రాక్షసుడు బలంతో దానిని పెకలించలేకపోయినప్పుడు, వజ్రసమానమైన ఒక ప్రహారాన్ని/అస్త్రాన్ని విడిచిపెట్టి, అప్పుడు లంకకు బయలుదేరాడు.

Verse 20

स तु दक्षिणगोकर्णो विज्ञेयस्ते महामते ॥ स्वयं प्रतिष्ठितस्तत्र स्वयं भूतपतिः शिवः

ఓ మహామతీ, అదే ‘దక్షిణ-గోకర్ణ’మని నీవు తెలుసుకోవలెను; అక్కడ భూతపతి శివుడు స్వయంగా ప్రతిష్ఠితుడై, స్వయంప్రకాశంగా నిలిచియున్నాడు.

Verse 21

एतत्ते कथितं सर्वं मया विस्तरतो मुने ॥ यथावदुत्तरस्तस्य गोकर्णस्य महात्मनः ॥

ఓ మునీ, ఇవన్నీ నేను నీకు విస్తారంగా వివరించాను; ఆ మహాత్ముడైన గోకర్ణుని విషయమై తదుపరి వృత్తాంతాన్ని కూడా యథావిధిగా తెలిపాను.

Verse 22

दक्षिणस्य च विप्रर्षे तथा शृङ्गेश्वरस्य च ॥ शैलेश्वरस्य च विभो स्थित्युत्पत्तिर्यथाक्रमम् ॥

హే శ్రేష్ఠ బ్రహ్మర్షీ, హే విభో—దక్షిణ, శృంగేశ్వర మరియు శైలేశ్వర క్షేత్రాల స్థాపన మరియు ఉద్భవ క్రమాన్ని నేను యథాక్రమంగా వివరించాను।

Verse 23

व्यु ष्टिः क्षेत्रस्य महती तीर्थानां च समुद्भवः ॥ प्रोक्तं सर्वं मया वत्स किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

హే వత్సా, ఈ క్షేత్రపు మహత్తర ప్రకటనమూ, ఇక్కడి తీర్థాల ఉద్భవమూ—ఇవన్నీ నేను చెప్పాను. ఇంకా నీవు ఏమి వినదలచుకున్నావు?

Verse 24

ततः सुरासुरगुरुर्देवं भूतमहेश्वरम् ॥ तपसोऽग्रेण संसेव्य वव्रिरे विविधान्वरान् ॥

అనంతరం దేవాసుర గురువు, పరమ తపస్సుతో భూతమహేశ్వర దేవుని సేవించి, వివిధ వరాలను కోరాడు.

Verse 25

तद्यावद्रावणः स्थाप्य मुहूर्त्तमुदधेस् तटे ॥ संध्यामुपासते तत्र लग्नस्तावदसौ भुवि ॥

రావణుడు దానిని సముద్ర తీరంలో ఒక ముహూర్తం పాటు స్థాపించి అక్కడ సంధ్యా ఉపాసన చేసినంతకాలం, అది భూమిపై స్థిరంగా నిలిచింది.