Adhyaya 20: The Birth of the Aśvins: Solar Lineage, Saṃjñā and Chāyā, and the Granting of a Hymn and Boons

Verse 1

प्रजापाल उवाच । एवमग्नेः समुत्पत्तिर्जाता ब्रह्मन् महात्मनः । प्राणापानौ कथं देवावश्विनौ सम्बभूवतुः ॥ २०.१ ॥

ప్రజాపాలుడు అన్నాడు—ఓ బ్రాహ్మణా! ఈ విధంగా ఆ మహాత్ముని నుండి అగ్నిదేవుని ఉద్భవం చెప్పబడింది. అయితే ఆ ఇద్దరు దేవులు అశ్వినులు ప్రాణ-అపాన రూపంగా ఎలా పుట్టారు?

Verse 2

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रः स्वयं ब्रह्मा द्विसप्तभिः । रूपैर्व्यवस्थितस्तेषां मरीचिः श्रेष्ठतामगात् ॥ २०.२ ॥

మరీచి బ్రహ్ముని కుమారుడు—అసలు స్వయంగా బ్రహ్ముడే అన్నట్లుగా. ఆయన వారిలో పద్నాలుగు రూపాలలో స్థితుడై ఉండగా, వారిలో మరీచియే శ్రేష్ఠతను పొందాడు.

Verse 3

तस्य पुत्रो महातेजाः कश्यपो नाम वै मुनिः । स्वयं प्रजापतिः श्रीमान् देवतानां पिता अभवत् ॥ २०.३ ॥

ఆయన కుమారుడు మహాతేజస్సు కల కశ్యపుడు అనే ముని. ఆయన స్వయంగా శ్రీమంతుడైన ప్రజాపతిగా మారి దేవతల తండ్రిగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 4

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि आदित्या द्वादश प्रभो । आदित्यपत्यानि ते सर्वे आदित्यास्तेन कीर्तिताः ॥ २०.४ ॥

ఓ ప్రభూ! ఆయనకు పన్నెండు మంది కుమారులు—ఆదిత్యులు—ఉన్నారు. వారి సంతానమంతా కూడా అందువల్ల ‘ఆదిత్యులు’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 5

तेषां मध्ये महातेजा मार्त्तण्डो लोकविश्रुतः । नारायणात्मकं तेजो द्वादशं संप्रकीर्तितम् ॥ २०.५ ॥

వారిలో మహాతేజస్సుగల, లోకవిఖ్యాత మార్తండుడు (సూర్యుడు) నారాయణాత్మక తేజస్సు యొక్క ద్వాదశ రూపమని ప్రకటించబడెను.

Verse 6

ये ते मासास्त आदित्याः स्वयं संवत्सरो हरिः । एवं ते द्वादशादित्या मार्त्तण्डश्च प्रधानवान् ॥ २०.६ ॥

నీ నెలలే ఆదిత్యులు; హరి స్వయంగా సంవత్సరము (వర్షము). ఈ విధంగా ఇవే ద్వాదశ ఆదిత్యులు, వారిలో మార్తండుడు (సూర్యుడు) ప్రధానుడు.

Verse 7

तस्य त्वष्टा ददौ कन्यां संज्ञां नाम महाप्रभाम् । तस्यापत्यद्वयं जज्ञे यमश्च यमुना तथा ॥ २०.७ ॥

అతనికి త్వష్టా ‘సంజ్ఞా’ అనే మహాప్రభావంతమైన కుమార్తెను ఇచ్చెను. ఆమె నుండి రెండు సంతానాలు జన్మించెను—యముడు మరియు యమునా.

Verse 8

तस्य तेजोऽप्यसहती बभूवाश्वी मनोजवा । स्वां छायां तत्र संस्थाप्य सा जगमोत्तरान् कुरून् ॥ २०.८ ॥

అతని తేజస్సును సహించలేక ఆమె మనోజవమైన అశ్విగా (గుర్రపు రూపం) మారెను. అక్కడ తన ఛాయను నిలిపి, ఆమె ఉత్తరకురువులకు వెళ్లెను.

Verse 9

तद्रूपां तां सवर्णां तु भेजे मार्त्तण्डभास्करः । तस्याः अपि द्वयं जज्ञे शनिं तपतिमेव च ॥ २०.९ ॥

మార్తండ-భాస్కరుడు ఆమె రూపానికే సమానమైన రూపం ధరించి ఆమెను స్వీకరించెను. ఆమె నుండి కూడా రెండు సంతానాలు జన్మించెను—శని మరియు తపతి.

Verse 10

यदा त्वसदृशं भेजे पुत्रान् प्रति नरोत्तम । संज्ञां प्रोवाच भगवान् क्रोधसंरक्तलोचनः । असमत्वं न कर्त्तव्यं स्वेष्वपत्येषु भामिनि ॥ २०.१० ॥

ఉత్తమ పురుషుడు తన కుమారుల పట్ల అనుచిత భావం చూపినప్పుడు, క్రోధంతో ఎర్రబడిన నేత్రాలున్న భగవంతుడు సంజ్ఞను ఉద్దేశించి పలికెను— “హే భామిని, స్వసంతానంలో అసమత్వం చేయరాదు।”

Verse 11

एवमुक्ता यदा सा तु असमत्वं व्यरोचत । तदा यमः स्वपितरं प्रोवाच भृशदुःखितः ॥ २०.११ ॥

ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ ఆమె అసమ భావాన్నే ప్రదర్శించినప్పుడు, తీవ్ర దుఃఖంతో యముడు తన తండ్రితో పలికెను।

Verse 12

नेयं माता भवेत् तात अस्माकं शत्रुवत् सदा । सपत्नीव वृत्ताचाराः स्वेष्वपत्येषु वत्सला ॥ २०.१२ ॥

హే తాత, ఈమె నిజంగా తల్లి కాదనిపిస్తుంది; మాకు ఎల్లప్పుడూ శత్రువులా ఉంటుంది. సపత్నిలా ప్రవర్తించి, తన పిల్లల పట్ల మాత్రమే వాత్సల్యం చూపుతుంది।

Verse 13

एवं यमवचः श्रुत्वा सा छाया क्रोधमूर्च्छिता । शशाप प्रेतराजस्त्वं भविष्यस्यचिरादिव ॥ २०.१३ ॥

యముని మాటలు విని ఛాయ క్రోధావేశంతో శపించింది— “నీవు అచిరకాలంలోనే ప్రేతరాజుడవు అవుతావు।”

Verse 14

एवं श्रुत्वाऽथ मार्त्तण्डस्तदा पुत्रहितैषया । उवाच मध्यवर्ती त्वं भविता धर्मपापयोः । लोकपालश्च भविता त्वं पुत्र दिवि शोभसे ॥ २०.१४ ॥

ఇది విని మార్తాండుడు (సూర్యుడు) కుమారహితాన్ని కోరుతూ పలికెను— “నీవు ధర్మపాపముల మధ్య నిలిచే మధ్యవర్తివి అవుతావు. నీవు లోకపాలకుడవు కూడా అవుతావు; ఓ కుమారా, నీవు స్వర్గంలో ప్రకాశిస్తావు।”

Verse 15

शनिं शशाप मार्त्तण्डश्छायाकोपप्रधर्षितः । त्वं क्रूरदृष्टिर्भविता मातृदोषेण पुत्रक ॥ २०.१५ ॥

ఛాయా కోపంతో ప్రేరితుడైన మార్తండుడు (సూర్యుడు) శనిని శపించాడు— “ఓ కుమారా, మాతృదోషం వల్ల నీ దృష్టి క్రూరమై అశుభకరమగును.”

Verse 16

एवमुक्त्वा समुत्थाय योगं भानुर्दिदृक्षया । तामपश्यत्त्वसौ साश्वी उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥ २०.१६ ॥

ఇలా చెప్పి భానుడు లేచి, యోగశక్తితో ఆమెను దర్శించాలనే కోరికతో; అప్పుడు ఆ నిత్యదేవిని ఉత్తరకురువుల దేశంలో చూచెను.

Verse 17

ततोऽश्वरूपं कृत्वा स गत्वा तत्रोत्तरान् कुरून् । प्राजापत्येन मार्गेण युयोजात्मानमात्मना ॥ २०.१७ ॥

తదుపరి అతడు అశ్వరూపం ధరించి అక్కడి ఉత్తరకురువులకు వెళ్లెను; ప్రాజాపత్య మార్గమున తన స్వశక్తితో తన్ను తానే యుక్తం చేసెను.

Verse 18

तस्यां त्वाष्ट्र्यामश्वरूप्यां मार्त्तण्डस्तीव्रतेजसः । बीजं निर्वापयामास तज्ज्वलन्तं द्विधा अपतत् ॥ २०.१८ ॥

ఆ త్వాష్ట్రీ—అశ్వరూపిణి—యందు తీవ్రమైన తేజస్సుగల మార్తండుడు బీజాన్ని నిక్షేపించెను; ఆ జ్వలంత బీజం రెండు భాగాలుగా పడెను.

Verse 19

तत्र प्राणस्त्वपानश्च योनौ चात्मजितौ पुरा । वरदानेन च पुनर्मूर्तिमन्तौ बभूवतुः ॥ २०.१९ ॥

అక్కడ గర్భములో పూర్వం ఆత్మనిగ్రహముగల ప్రాణాపానములు; వరదానప్రదానముచేత మళ్లీ మూర్తిమంతములయ్యెను.

Verse 20

तौ त्वाष्ट्र्यामश्वरूपिण्यां जातौ येन नरोत्तमौ । ततस्तावश्विनौ देवौ कीर्त्येते रविनन्दनौ ॥ २०.२० ॥

త్వష్ట్రీ అశ్వరూపిణిగా మారినప్పుడు ఆమె నుండి ఆ ఇద్దరు ఉత్తమ పురుషులు జన్మించారు; అందువల్ల ఆ ఇద్దరు దేవులు ‘అశ్వినౌ’, ‘రవినందనులు’ అని కీర్తింపబడుతారు।

Verse 21

प्रजापतिः स्वयं भानुस्त्वाष्ट्रॄ शक्तिः परापरा । तस्याः प्राग्वच्छरीरस्थावमूर्त्तौ मूर्तिमाश्रितौ ॥ २०.२१ ॥

ప్రజాపతి స్వయంగా భానువే; అలాగే త్వష్ట్రీ శక్తి పరా కూడా, అపరా కూడా. మునుపటిలాగే, ఆమె శరీరంలో నివసించిన రెండు అమూర్త తత్త్వాలు మూర్తిరూపాన్ని ఆశ్రయించాయి।

Verse 22

ततस्तावश्विनौ देवौ मार्त्तण्डमुपतस्थतुः । उचतुः स्वरुचिं तावत् किं कर्तव्यमथावयोः ॥ २०.२२ ॥

అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అశ్విన దేవులు మార్త్తండుని సమీపించారు. వారు స్వరుచితో అన్నారు—“ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయవలెను?”

Verse 23

मार्त्तण्ड उवाच । पुत्रौ प्रजापतिं देवं भक्त्याराधयतां वरम् । नारायणं स वो दाता वरं नूनं भविष्यति ॥ २०.२३ ॥

మార్త్తండుడు అన్నాడు—“ఓ కుమారులారా, శ్రేష్ఠ దేవుడైన ప్రజాపతిని భక్తితో ఆరాధించండి. ఆ నారాయణుడే నిశ్చయంగా మీకు వరదాత అవుతాడు.”

Verse 24

एवं तावश्विनौ प्रोक्तौ मार्त्तण्डेन महात्मना । तेपतुस् तीव्रतपसौ तपः परमदुष्चरम् । ब्रह्मपारामयं स्तोत्रं जपन्तौ तु समाहितौ ॥ २०.२४ ॥

మహాత్ముడైన మార్త్తండుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ ఇద్దరు అశ్వినులు అత్యంత దుర్భరమైన ఘోర తపస్సు చేశారు; సమాధానచిత్తంతో పరబ్రహ్మపరాయణమైన స్తోత్రాన్ని జపించారు।

Verse 25

तयोः कालेन महता ब्रह्मा नारायणात्मकः । तुतोष परमप्रीत्या वरं चैतं ददौ तयोः ॥ २०.२५ ॥

దీర్ఘకాలానంతరం నారాయణాత్మకుడైన బ్రహ్మా వారిపై పరమంగా ప్రసన్నుడై, అపార ప్రేమతో వారికి ఈ వరాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 26

प्रजापाल उवाच । अश्विभ्यामीरितं स्तोत्रं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादान्महामुने ॥ २०.२६ ॥

ప్రజాపాలుడు అన్నాడు—హే బ్రహ్మన్, మహామునీ! మీ అనుగ్రహంతో, అశ్వినులచే ఉచ్చరించబడిన అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మను గురించి ఉన్న ఆ స్తోత్రాన్ని నేను వినదలచుకున్నాను।

Verse 27

महातपा उवाच । शृणु राजन् यथा स्तोत्रमश्विभ्यां ब्रह्मणः कृतम् । ईदृशं च फलं प्राप्तं तयोः स्तोत्रस्य चानघ ॥ २०.२७ ॥

మహాతపా అన్నాడు—హే రాజా! బ్రహ్మ అశ్వినుల కోసం ఎలా స్తోత్రం రచించాడో విను; అలాగే హే నిర్దోషుడా, ఆ ఇద్దరి స్తోత్రం వల్ల ఏ ఫలితం లభించిందో కూడా విను।

Verse 28

ॐ नमस्ते निष्क्रिय निष्प्रपञ्च निराश्रय निरपेक्ष निरालम्ब निर्गुण निरालोक निराधार निर्जय निराकार । ब्रह्मन् महाब्रह्मन् ब्राह्मणप्रिय पुरुष महापुरुषोत्तम । देव महादेवोत्तम स्थाणो स्थितस्थापक । भूत महाभूत भूताधिपति यक्ष महायक्ष यक्षाधिपते । गुह्य महागुह्याधिपते सौम्य महासौम्य सौम्याधिपते । पक्षि महापक्षिपते दैत्य महादैत्याधिपते । रुद्र महारुद्राधिपते विष्णु महाविष्णुपते । परमेश्वर नारायण प्रजापतये नमः । एवं स्तुतस्तदा ताभ्यामश्विभ्यां स प्रजापतिः । तुतोष परमप्रीत्या वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २०.२८ ॥

ఓం. నీకు నమస్కారం—నీవు నిష్క్రియుడు, నిష్ప్రపంచుడు, నిరాశ్రయుడు, నిరపేక్షుడు, నిరాలంబుడు, నిర్గుణుడు, నిరాలోకుడు, నిరాధారుడు, అజేయుడు, నిరాకారుడు. హే బ్రహ్మన్, మహాబ్రహ్మన్; బ్రాహ్మణప్రియ; పురుష, మహాపురుషోత్తమ. హే దేవ, మహాదేవోత్తమ; స్థాణు, స్థితస్థాపక. హే భూత, మహాభూత; భూతాధిపతి. హే యక్ష, మహాయక్ష; యక్షాధిపతే. హే గుహ్య, మహాగుహ్యాధిపతే. హే సౌమ్య, మహాసౌమ్య; సౌమ్యాధిపతే. హే పక్షి, మహాపక్షిపతే. హే దైత్య, మహాదైత్యాధిపతే. హే రుద్ర, మహారుద్రాధిపతే. హే విష్ణు, మహావిష్ణుపతే. హే పరమేశ్వర నారాయణ, ప్రజాపతయే నమః. ఈ విధంగా ఆ ఇద్దరు అశ్వినులచే స్తుతింపబడిన ప్రజాపతి పరమంగా ప్రసన్నుడై, అప్పుడు ఈ వాక్యాన్ని పలికాడు।

Verse 29

वरं वरयतां शीघ्रं देवैः परमदुर्लभम् । येन मे वरदानेन चरतस्त्रिदिवं सुखम् ॥ २०.२९ ॥

త్వరగా ఒక వరం కోరుకోండి—దేవులకు కూడా అత్యంత దుర్లభమైనది—ఆ వరదానంతో నేను త్రిదివంలో సంచరిస్తూ సుఖాన్ని అనుభవించగలను।

Verse 30

अश्विनावूचतुः । आवयोऱ्यज्ञभागं तु देहि देव प्रजापते । सोमपत्वं च देवानां सामान्यत्वं च शाश्वतम् ॥ २०.३० ॥

అశ్వినులు పలికిరి—హే దేవ ప్రజాపతే! మాకు యజ్ఞభాగాన్ని దయచేయుము; దేవుల మధ్య సోమపానాధికారమును, శాశ్వత సమానస్థితిని కూడా ప్రసాదించుము।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । रूपं कान्तिरनौपम्यं भिषक्त्वं सर्ववस्तुषु । सोमपत्वं च लोकेषु सर्वमेतद् भविष्यति ॥ २०.३१ ॥

బ్రహ్మ పలికెను—రూపము, కాంతి, అనుపమమైన శ్రేష్ఠత, సమస్త విషయాలలో వైద్యనైపుణ్యము, మరియు లోకాలలో సోమాధిపత్యము—ఇదంతా నిశ్చయంగా జరుగును।

Verse 32

एतत् सर्वं द्वितीयायामश्विभ्यां ब्रह्मणा पुरा । दत्तं यस्मादतस्तेषां तिथीनामुत्तमा तिथिः ॥ २०.३२ ॥

ఇదంతా పూర్వము బ్రహ్మ ద్వితీయా తిథిన అశ్వినులకు ప్రసాదించెను; అందువల్ల తిథులలో ఆ ద్వితీయా తిథి శ్రేష్ఠమని భావించబడును।

Verse 33

एतस्यां रूपकामास्तु पुष्पाहारो भवेन्नरः । संवत्सरं शुचिर्नित्यं सुस्वरूपी भवेन्नरः । अश्विभ्यां ये गुणाः प्रोक्तास्ते तस्यापि भवन्ति च ॥ २०.३३ ॥

ఈ తిథిన రూపకాముడు పుష్పాహారముతో జీవించవలెను. ఒక సంవత్సరం నిత్యము శుచిగా ఉండినచో అతడు సుస్వరూపుడగును; అశ్వినులకు చెప్పబడిన గుణములు అతనికీ కలుగును।

Verse 34

य इदं शृणुयान्नित्यमश्विभ्यां जन्म चोत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पुत्रवान् जायते नरः ॥ २०.३४ ॥

అశ్వినులతో సంబంధమైన ఈ ఉత్తమ జన్మవృత్తాంతమును నిత్యము వినువాడు సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడై పుత్రవంతుడగును।