Adhyaya 196: Description of the City of Dharmarāja (Yama)

Verse 1

अथ धर्मराजपुरवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सर्वं निरवशेषतः ॥

ఇప్పుడు ధర్మరాజు (యమ) నగర వర్ణనం. వైశంపాయనుడు అన్నాడు—భావితాత్ములైన ఋషుల మాటలు విని, వాక్యనిపుణుడు సమస్తాన్ని అవశేషం లేకుండా చెప్పాడు.

Verse 2

नाचिकेत उवाच ॥ श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कथ्यमानं मया द्विजाः ॥ योजनानां सहस्रं तु विस्ताराद्द्विगुणायतम् ॥

నాచికేతుడు పలికెను— హే ద్విజశార్దూలులారా, వినుడి; హే ద్విజులారా, నేను దీనిని వివరిస్తున్నాను. దీని వెడల్పు సహస్ర యోజనాలు, దీని పొడవు దానికి రెండింతలు.

Verse 3

द्विगुणं परिवेषेण तद्वै प्रेतपतेः पुरम् ॥ भवनैरावृतं दिव्यैर्याम्बूनदमयैः शुभैः ॥

రెండింతల పరివేష్టనంతో చుట్టబడినది అదే ప్రేతపతి యొక్క పురము; అది శుభమైన, దివ్యమైన జాంబూనద-సువర్ణమయ భవనాలతో ఆవరించబడి ఉంది.

Verse 4

हर्म्यप्रासादसंबाधमहाट्टालसमन्वितम् ॥ सौवर्णेनैव महता प्राकारॆणाभिवेष्टितम् ॥

ఆ పురము హర్మ్య-ప్రాసాదాలతో నిండినది, మహా అట్టాలికలతో సమన్వితమైనది, మరియు మహత్తరమైన స్వర్ణమయ ప్రాకారంతో చుట్టబడినది.

Verse 5

कैलासशिखराकारैर्भवनैरुपशोभितम् ॥ तत्र वै विमला नद्यस्तोयपूर्णाः सुशोभनाः ॥

కైలాస శిఖరాల ఆకారముగల భవనాలతో అది అలంకరించబడి ఉంది; అక్కడ నిర్మలమైన నదులు నీటితో నిండివుండి అత్యంత శోభిస్తున్నాయి.

Verse 6

दीर्घिकाश्च तथा कान्ता नलिन्यश्च सरांसि च ॥ तडागाश्चैव कूपाश्च वृक्षषण्डाः सुशोभनाः

అక్కడ దీర్ఘికలు, మనోహర నలినీలు, సరస్సులు ఉన్నాయి; అలాగే తడాగాలు, బావులు, మరియు అతి శోభనమైన వృక్షసమూహాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 7

नरनारीसमाकीर्णा गजवाजिसमाकुलाः ॥ नानादेशसमुत्थानैर्नानाजातिभिरेव च

ఆ నగరం స్త్రీపురుషులతో కిటకిటలాడుతూ, గజాశ్వాలతో నిండిపోయి, అనేక దేశాల నుండి వచ్చిన అనేక జాతుల ప్రజలతో పరిపూర్ణమై ఉండెను।

Verse 8

सर्वजीवैस्तथाकीर्णं तस्य राज्ञः पुरोत्तमम् ॥ क्वचिद्युद्धं क्वचिद्द्वन्द्वं तेन बद्धो यमालये

ఆ రాజుని ఉత్తమ నగరం అన్ని విధాల జీవులతో నిండిపోయి ఉండెను. ఎక్కడో యుద్ధం, ఎక్కడో ద్వంద్వం; దాని వల్లనే అతడు యమాలయంలో బద్ధుడయ్యెను।

Verse 9

क्वचिद्गायन् हसांश्चैव क्वचिद्दुःखेन दुःखितः ॥ क्वचित्क्रीडन् यथाकर्म क्वचिद्भुञ्जन् क्वचित्स्वपन्

ఎక్కడో అతడు పాడుతూ నవ్వుతూ ఉండెను; ఎక్కడో దుఃఖంతో దుఃఖితుడయ్యెను. ఎక్కడో తన కర్మానుసారం క్రీడించెను; ఎక్కడో భుజించెను, ఎక్కడో నిద్రించెను।

Verse 10

स्वकर्मभिः प्रदृश्यन्ते स्थूलाः सूक्ष्माश्च जन्तवः ॥ मया दृष्टा द्विजश्रेष्ठास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे

తమ తమ కర్మల ప్రకారం స్థూలమైనవీ సూక్ష్మమైనవీ అయిన జీవులు దర్శనమిస్తారు. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను వాటిని ఆ రాజుని ఉత్తమ నగరంలో చూచితిని।

Verse 11

अङ्गानि चैव सीदन्ति मनो विह्वलतीव मे ॥ दिव्यभावाः स्पृशन्त्येते चिन्तयानस्य तत्फलम्

నా అవయవాలు శిథిలమవుతున్నాయి; నా మనస్సు కూడా వ్యాకులమైనట్లు ఉంది. ఆ ఫలితాన్ని ధ్యానించుచుండగా ఈ దివ్య భావాలు నన్ను స్పృశిస్తున్నాయి।

Verse 12

तथापि कथयिष्यामि यथादृष्टं तथाश्रुतम् ॥ पुष्पोदका नाम तत्र नदीनाṃ प्रवरा नदी

అయినప్పటికీ నేను చూసినదాన్ని, విన్నదాన్ని యథాతథంగా వివరిస్తాను. అక్కడ నదులలో శ్రేష్ఠమైన ‘పుష్పోదకా’ అనే నది ఉంది॥

Verse 13

दृश्यते न च दृश्येत नानावृक्षसमाकुला ॥ सुवर्णकृतसोपाना दिव्यकाञ्चनवालुका

అది కనిపిస్తుంది, అయినా కనిపించనట్టుగా—అంత అద్భుతం. నానావిధ వృక్షాలతో నిండినది; బంగారంతో చేసిన మెట్లు, దివ్య స్వర్ణవర్ణ ఇసుక కలది॥

Verse 14

प्रसन्नेन च तोयेन शीतलेन सुगन्धिना ॥ पुष्प्यत्फलवनाकीर्णा नाना पक्षिसमाकुला

ఆమె జలం నిర్మలంగా, చల్లగా, సుగంధంగా ఉంది. తీరాలు పుష్ప-ఫలవంతమైన వనాలతో నిండినవి; అనేక రకాల పక్షులతో కిటకిటలాడుతున్నవి॥

Verse 15

भ्राजते सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ तस्यास्तीरे मया दृष्टाः पादपाश्च सहस्रशः

ఆమె నదులలో శ్రేష్ఠగా ప్రకాశిస్తుంది; సమస్త పాపాలను నశింపజేసేది. ఆమె తీరంలో నేను వేలాది చెట్లను చూశాను॥

Verse 16

अमराः क्रीडमानाश्च जलक्रीडां पुनःपुनः ॥ विशालजघना यस्यां गन्धर्वाः सामगा इव

అక్కడ అమరులు మళ్లీ మళ్లీ జలక్రీడలో లీనమవుతారు. ఆ నదిలో విశాల నితంబాల స్త్రీలు ఉంటారు; గంధర్వులు సామగానకులవలె గానం చేస్తారు॥

Verse 17

भुजङ्गावनताङ्ग्यश्च किन्नर्यश्च सुगायनाः ॥ दिव्यभूषणसम्भोगैः क्रीडन्त्यत्र समागताः

ఇక్కడ సర్పంలా సొగసుగా వంగిన అవయవాలున్న స్త్రీలు, మధురంగా పాడే కిన్నరీలు, దివ్యాభరణాల ఆనందంతో సమాగమై క్రీడిస్తారు।

Verse 18

एवं नारीसहस्राणि तत्र दिव्यानि नित्यशः ॥ क्रीडन्ति सलिले तत्र प्रासादेषु शुभेषु च

ఇలా అక్కడ నిత్యంగా వేలాది దివ్య స్త్రీలు నీటిలో క్రీడిస్తారు; శుభ్రమైన ప్రాసాదాలలో కూడా విహరిస్తారు।

Verse 19

प्रमदाश्च जले तत्र कामरूपाः सुमेखलाः ॥ रमयन्त्यो नरास्तत्र यथाकामं यथासुखम्

అక్కడ నీటిలో మనోహర స్త్రీలు ఉన్నారు—ఇష్టానుసారం రూపం ధరించగలవారు, సుందర మేఖలాలతో అలంకృతులు—వారు అక్కడి పురుషులను వారి కోరిక, సుఖం ప్రకారం ఆనందింపజేస్తారు।

Verse 20

तां नदीं क्षोभयन्त्यस्ताः क्रीडन्ति सहिताः प्रियैः ॥ गायन्ति सलिले काश्चिन्मधुरं मधुविह्वलाः

వారు తమ ప్రియులతో కలిసి క్రీడిస్తూ ఆ నదిని అలజడి చేస్తారు; కొందరు మధుర మత్తులో నీటిలో మధురంగా పాడుతారు।

Verse 21

जलतूर्यनिनादेन भूषणानां स्वनेन च ॥ भाति सा निम्नगा दिव्या दिव्यरत्नैरलंकृता

జలవాద్యాల నినాదంతోను, ఆభరణాల మ్రోగుతోను, దివ్య రత్నాలతో అలంకృతమైన ఆ దివ్య నది ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 22

वैवस्वती नाम महानदी सा शुभा नदीनां प्रवरा अतिरम्या ॥ प्रयाति मध्ये नगरस्य नित्यं मातेव पुत्रं परिपालयन्ती

ఆ మహానది పేరు వైవస్వతీ—ఆమె శుభకరమైనది, నదులలో శ్రేష్ఠమైనది, అత్యంత రమణీయమైనది. ఆమె నగరమధ్యగా నిత్యం ప్రవహిస్తూ, తల్లి తన కుమారుని కాపాడినట్లు కాపాడుతుంది.

Verse 23

तोयानुरूपा च मनोहरा च दिव्येन तोयेन सदैव पूर्णा ॥ यस्यास्तु हंसाः पुलिनेषु मत्ताः कुन्देन्दुवर्णाः प्रचरन्ति नित्यम्

ఆమె జలానికి తగినట్లుగా సొగసుగా, మనోహరంగా ఉండి, దివ్యజలంతో ఎల్లప్పుడూ నిండివుంటుంది. ఆమె తీరాలలో కుందపుష్పం, చంద్రుని వలె తెల్లగా, ఆనందమత్తులైన హంసలు నిత్యం సంచరిస్తాయి.

Verse 24

रथाङ्गसाह्वैः प्रवरैश्च पद्मैः प्रतप्तजाम्बूनद कर्णिकाभिः ॥ या दृश्यते चैव मनोज्ञरूपा सुवर्णसोपानयुता सुकान्ता

ఆమె మనోజ్ఞరూపంగా దర్శనమిస్తుంది—‘రథాంగ’ అనే శ్రేష్ఠ పద్మాలతో, తప్త జాంబూనద స్వర్ణకర్ణికలతో అలంకృతంగా. ఆమె సుకాంతగా, స్వర్ణసోపానాలతో యుక్తంగా ఉంటుంది.

Verse 25

यस्यास्तु तोयं विमलं सुगन्धि स्वादु प्रसन्नं त्वमृतोपमं च ॥ वृक्षास्तु यस्या वनखण्डजाताः सदा शुभैः पुष्पफलैरुपेताः

ఆమె జలం నిర్మలమైనది, సుగంధభరితమైనది, మధురమైనది, ప్రశాంతమైనది—అమృతసమానమైనది. ఆమె అరణ్యఖండాలలో పుట్టిన వృక్షాలు ఎల్లప్పుడూ శుభ పుష్పఫలాలతో సమృద్ధిగా ఉంటాయి.

Verse 26

नार्यः सुरूपा मदविह्वलाश्च क्रीडन्ति ता यत्र मनोज्ञरूपाः ॥ यस्यां जनः क्रीडनताडनाद्यैर्विवर्णतां याति न वै कदाचित् ॥

అక్కడ మనోజ్ఞరూపమైన, సురూపమైన స్త్రీలు మదవిహ్వలులై క్రీడిస్తారు. ఆ స్థలంలో ప్రజలు క్రీడ, తాడన మొదలైన వినోదక్రియల మధ్య కూడా ఎప్పుడూ వర్ణహీనతకు లేదా కాంతిహానికి లోనుకారు.

Verse 27

या देवतानामपि पूजनीया तापनिधीनां च तथा मुनीनाम् ॥ या दृश्यते तोयभरेण कान्ताकृतिः कवीनामिव निर्मलार्था ॥

ఆమె దేవతలకైనా పూజనీయురాలు; తపోనిధులకూ మునులకూ అలాగే వందనీయం. ఆమె జలపూర్ణతతో, మనోహరాకృతిగా దర్శనమిస్తుంది—కవుల వాణిలా నిర్మలార్థస్పష్టంగా.

Verse 28

वादित्रगीतस्वनतालयुक्ता गायन्ति नार्यः सहिताः सदा हि ॥ कन्याकुलानां मृदुभाषितानि मनोहराणां च वनेषु तेषु ॥

వాద్యాలూ గీతాల స్వర-తాళాలతో కూడి స్త్రీలు సమూహంగా ఎల్లప్పుడూ పాడుతుంటారు. ఆ వనాలలో కన్యాసమూహాల మృదువాక్యాలు, మనోహరంగా వినిపిస్తాయి.

Verse 29

कुर्वन्ति संहर्षमिव स्वनेन मनोज्ञरूपा दिवि देवतानाम् ॥ मृदङ्गनादश्च सुतन्त्रियुक्तगीतध्वनिश्चैव सुवंशयुक्तः ॥

వారి ధ్వనితో స్వర్గంలోని దేవతలకు హర్షం కలిగినట్లుగా అనిపిస్తుంది; వారు రూపంలోనూ మనోహరులు. అక్కడ మృదంగ నాదం, తంత్రీ వాద్యాలతో కూడిన గీతధ్వని, అలాగే సువంశ (వంశీ) స్వరం కూడా వినిపిస్తుంది.

Verse 30

प्रासादकुञ्जेषु विहार्यमाणा न तृप्तिमेवं बहु ताः प्रयान्ति ॥ गन्धः सुगन्धोऽगुरुचन्दनानां वातः शुभो वाति सुशीतमन्दः ॥

ప్రాసాదపు కుంజాలలో విహరిస్తూ వారు ఎంతో ఆనందించినా తృప్తి పొందరు. అక్కడ అగరు, చందన సుగంధం వ్యాపించి ఉంటుంది; శుభమైన, చల్లని, మృదువైన గాలి వీస్తుంది.

Verse 31

क्वचित् सुगन्धः प्रचचार भूयः प्रासादरोधं प्रविरूढमार्गः ॥ क्वचिज्जनाः क्रीडनकावसक्ताः क्वचिच्च नारीनरगीतशब्दाः ॥

ఎక్కడో సుగంధం మళ్లీ మళ్లీ వ్యాపిస్తుంది, ప్రాసాద గోడల వెంట పెరిగిన మార్గాలను అనుసరిస్తూ. ఎక్కడో జనులు ఆటల్లో మునిగివుంటారు; మరెక్కడో స్త్రీ-పురుషుల గీతశబ్దాలు వినిపిస్తాయి.

Verse 32

तथाऽपरे क्रीडनकाः सकान्ताः सुवर्णवेदीकृतसानुशोभाः ॥ विमानभूताः प्रचरन्ति तोये प्रमत्तनारीनरसं्कुलाश्च ॥

అలాగే మరికొందరు క్రీడారతులు, తమ ప్రియులతో కూడి, స్వర్ణవేదికలవలె నిర్మితమైన సానువులతో శోభించి, విమానములైయినట్లు జలముపై సంచరిస్తారు; మత్తులైన స్త్రీపురుషులతో నిండివుంటారు।

Verse 33

शक्यो विभागो न हि रम्यताया ह्यसौ दिनैर्वा बहुभिः प्रवक्तुम् ॥ नैषा कथा कर्मसमाधियुक्ता शक्त्या प्रवक्तुं दिवसैरनल्पैः ॥

ఆ రమణీయత యొక్క సంపూర్ణ విస్తారాన్ని అనేక దినములైనా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. కర్మ-సమాధితో యుక్తమైన ఈ కథను కూడా ఎంతో కాలం, శక్తి ఉన్నా సమ్యకంగా వివరించడం కష్టం.

Verse 34

क्वचिन्नृत्यन् क्वचित्तिष्ठन् क्वचिद्बन्धनसंस्थितः ॥ एवं शतसहस्राणि तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥

ఎక్కడో నర్తిస్తూ, ఎక్కడో నిలుచుతూ, ఎక్కడో బంధన/నియమస్థితిలో ఉండుతూ—ఇలా ఆ రాజుని ఉత్తమ నగరంలో లక్షల సంఖ్యలో (దృశ్యాలు) కనిపిస్తాయి।

Verse 35

तत्रापरे वृक्षषण्डा नित्यपुष्पफलान्विताः ॥ ते च कामप्रदा नित्यं तथा द्विजसमायुताः ॥

అక్కడ మరికొన్ని వృక్షసమూహాలు ఉన్నాయి; అవి నిత్యం పుష్పఫలాలతో యుక్తంగా ఉంటాయి. అవి ఎల్లప్పుడూ కోరిన వరాలను ఇస్తాయి; అలాగే అక్కడ ద్విజులు కూడా సమవేతమై ఉంటారు।

Verse 36

जलं च दत्तं बहुभिर्नरैश्च तस्याः स्वरूपप्रतिमा च निष्ठा ॥ प्रासादपङ्क्तिर्ज्वलनप्रकाशा तस्यास्तु तीरे बहुभक्तिरम्याः ॥

అనేక మంది జలాన్ని అర్పించారు; అలాగే ఆమె స్వరూప ప్రతిమకు దృఢమైన ప్రతిష్ఠ కూడా ఉంది. ఆమె తీరంలో అగ్నిప్రకాశంలా ప్రకాశించే ప్రాసాదాల వరుస ఉంది; అది అపార భక్తితో మనోహరంగా ఉంది।