Adhyaya 18

Verse 1

राजोवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे सम्प्राप्तो वामनो यदा । तदाप्रभृति किं चक्रे तन्मे विस्तरतो वद

రాజు అన్నాడు—“వస్త్రాపథ మహాక్షేత్రానికి వామనుడు వచ్చినప్పుడు, ఆ తరువాత ఆయన ఏమి చేశాడు? దానిని నాకు విస్తారంగా చెప్పండి.”

Verse 2

सारस्वत उवाच । वामनो वसतिं चक्रे भवस्याग्रे नृपोत्तम । स्वर्णरेखाजले स्नात्वा भवं सम्पूज्य भावतः

సారస్వతుడు అన్నాడు—“ఓ నృపోత్తమా! వామనుడు భవుడు (శివుడు) సన్నిధిలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు. స్వర్ణరేఖా జలంలో స్నానం చేసి, భక్తిభావంతో భవుని పూజించాడు.”

Verse 3

एकांते निर्मले स्थाने कण्टकास्थिविवर्जिते । कृष्णाजिनपरिच्छन्न उपविष्टो वरा सने

ఏకాంతమైన, నిర్మలమైన, ముళ్లూ ఎముకలూ లేని స్థలంలో అతడు కృష్ణాజినంతో కప్పబడిన శ్రేష్ఠాసనంపై కూర్చున్నాడు।

Verse 4

कृत्वा पद्मासनं धीरो निश्चलोऽभूद्द्विजोत्तमः । विधाय कन्धराबंधमृजुनासावलोककः

ధీరుడైన ద్విజోత్తముడు పద్మాసనం వేసి నిశ్చలుడయ్యాడు; గ్రీవా-భుజాలను సమంగా సరిచేసి నాసాగ్రరేఖలో మృదువుగా దృష్టిని నిలిపాడు।

Verse 5

गृहक्षेत्रकलत्राणां चिंतां मुक्त्वा धनस्य च । मायां च वैष्णवीं त्यक्त्वा कृतमौनो जितेन्द्रियः

ఇల్లు, భూమి, భార్యాదుల గురించిన చింతనను, ధనచింతనను విడిచి, వైష్ణవీ మాయను కూడా త్యజించి, మౌనం పాటించి ఇంద్రియాలను జయించాడు।

Verse 6

निराहारो जितक्रोधो मुक्तसंसारबंधनः । भुजौ पद्मासने कृत्वा किञ्चिन्मीलितलो चनः । मनोतिचंचलं ज्ञात्वा स्थिरं चक्रे हृदि द्विजः

నిరాహారుడై, క్రోధాన్ని జయించి, సంసారబంధనాల నుండి విముక్తుడై, అతడు పద్మాసనంలో భుజాలను ఉంచి కళ్లను కొద్దిగా మూసుకున్నాడు. మనస్సు అతి చంచలమని తెలిసి, ఆ ద్విజుడు దానిని హృదయంలో స్థిరపరిచాడు।

Verse 8

एवं तं हृदये कृत्वा गृहीत्वा सर्वसन्धिषु । आनीय ब्रह्मणः स्थाने दृढं ब्रह्मण्ययोजयत्

ఇలా దానిని హృదయంలో నిలిపి, శరీరంలోని సమస్త సంధుల్లో దృఢంగా పట్టుకొని, బ్రహ్మస్థానానికి తీసుకువచ్చి అచంచల స్థైర్యంతో బ్రహ్మంలో యోగం చేశాడు।

Verse 9

गृहीत्वा पवनं बाह्यं यदा पूर यते तनुम् । तदा स पूरको ज्ञेयो रेचकं तु वदाम्यहम्

బాహ్య ప్రాణవాయువును గ్రహించి దేహాన్ని నింపినప్పుడు అది ‘పూరక’మని తెలుసుకోవాలి; ఇప్పుడు నేను ‘రేచక’ాన్ని వివరిస్తాను।

Verse 10

यदा चाभ्यन्तरो वायुर्बाह्ये याति क्रमान्नृप । तदा स रेचको ज्ञेयः स्तम्भनात्कुम्भको भवेत्

ఓ రాజా, అంతర్గత ప్రాణవాయువు క్రమంగా బయటకు సాగినప్పుడు అది ‘రేచక’మని గ్రహించాలి; దానిని ఆపి స్థిరపరిస్తే ‘కుంభక’మవుతుంది।

Verse 11

पञ्चविंशतितत्त्वानि यदा जानंति योगिनः । मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः सप्तजन्मकृतैरपि

యోగులు ఇరవై ఐదు తత్త్వాలను తెలిసికొన్నప్పుడు, వారు సమస్త పాపాల నుండి—ఏడు జన్మలలో చేసినవాటినీ సహా—విముక్తులవుతారు।

Verse 12

राजोवाच । कानि तत्त्वानि को देही किं ज्ञेयं योगिनां वद । उत्पन्नज्ञानसद्भावो योगयुक्तः कथं भवेत्

రాజు అన్నాడు: ‘తత్త్వాలు ఏవి? దేహి ఎవరు? యోగి ఏది తెలుసుకోవాలి? మరియు అంతరంలో సత్యజ్ఞానం ఉదయించి యోగంలో ఎలా స్థిరపడాలి?’

Verse 13

ईश्वर उवाच । प्रकृतिश्च ततो बुद्धिरहंकारस्ततोऽभवत् । तन्मात्रपंचकं तस्मादेषा प्रकृतिरष्टधा

ఈశ్వరుడు అన్నాడు: ‘మొదట ప్రకృతి; దానినుంచి బుద్ధి, దానినుంచి అహంకారం. అక్కడినుంచి పంచ తन्मాత్రలు ఉద్భవిస్తాయి; ఈ విధంగా ప్రకృతి అష్టధా చెప్పబడింది।’

Verse 14

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेंद्रियाणि च । एकादशं मनो विद्धि महा भूतानि पंच च

ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు తెలుసుకోవలెను; మనస్సును పదకొండవదిగా గ్రహించు; ఐదు మహాభూతములును ఉన్నాయి.

Verse 15

गणः षोडशकः सांख्ये विस्तरेण प्रकीर्तितः । चतुर्विंशतितत्त्वानि पुरुषः पंचविंशकः

సాంఖ్యశాస్త్రంలో షోడశక గణము విస్తారంగా కీర్తింపబడింది. తత్త్వములు ఇరవై నాలుగు; పురుషుడు ఇరవై ఐదవడు.

Verse 16

देहीति प्रोच्यते देहे स चात्मानं च पश्यति । विंदन्ति परमात्मानं षष्ठं तं विंशतेः परम्

దేహంలో నివసించుటవలన అతడు ‘దేహి’ అని చెప్పబడును; అతడు ఆత్మను దర్శించును. వారు ఇరవైకి అతీతమైన పరమాత్మను గ్రహించి, ఆయనను వాటికి పైన ‘ఆరవ’గా భావించుదురు.

Verse 17

आसनादिप्रकारा ये ते ज्ञेयाः प्रथमं सदा । यदा दीपशिखाप्रायं ज्योतिः पश्यंति ते हृदि

ఆసనాది విధములు ఏవైతే ఉన్నవో అవి ఎల్లప్పుడూ ముందుగా నేర్చుకొనవలెను. వారు హృదయంలో దీపశిఖ వలె జ్యోతిని దర్శించినప్పుడు,

Verse 18

उत्पन्नज्ञानसद्भावा भण्यास्ते योगिनो बुधैः । पूर्वं जरां जरयति रोगा नश्यति दूरतः

యథార్థ జ్ఞానసద్భావము ఉద్భవించిన వారిని పండితులు ‘యోగులు’ అని పలుకుదురు. మొదట వారు జరను క్షీణింపజేస్తారు; రోగము దూరమునుండే నశించును.

Verse 19

सर्वपापचये क्षीणे पश्चान्मृत्युं स विंदति । मृतो लोके नरो नास्ति योगी जानाति चेत्स्वयम्

సర్వ పాపసంచయం క్షీణించిన తరువాత అతడు మరణాన్ని పొందుతాడు. అయితే ఈ లోకంలో ‘మృతుడు’ అనే మనిషి లేడు—యోగి స్వయంగా సత్యాన్ని తెలిసికొంటే.

Verse 20

तदा द्वाराणि संरुद्ध्य दश प्राणान्स मुञ्चति । पुण्य पापक्षयं कृत्वा प्राणा गच्छंति योगिनाम् । अणिमादिगुणैश्वर्यं प्राप्नुवंति शिवालये

అప్పుడు ఇంద్రియద్వారాలను మూసి అతడు దశ ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు. పుణ్యపాపక్షయం చేసి యోగి ప్రాణాలు శివధామానికి చేరి, అక్కడ అణిమాది యోగసిద్ధుల ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాయి.

Verse 21

अनेन ध्यानयोगेन भवं पश्यति मानवः । मनसा चिंतितं सर्वं सम्प्राप्तं भवदर्शनात्

ఈ ధ్యానయోగం ద్వారా మనిషి భవుడు (శివుడు) దర్శనాన్ని పొందుతాడు. భవదర్శనంతో మనసులో తలచినదంతా సిద్ధించి లభిస్తుంది.

Verse 22

एवमास्ते यदा विप्रो वामनो भवसन्निधौ । गगनादवतीर्णं तं तदा पश्यति नारदम्

ఇలా భవుడు (శివుడు) సన్నిధిలో విప్రుడు వామనుడు కూర్చుండగా, ఆకాశం నుండి దిగివచ్చిన నారదుని అతడు చూశాడు.

Verse 23

वामन उवाच । महर्षे कुशलं तेऽद्य कस्मादागम्यते त्वया । प्रणमामि महर्षे त्वां ब्रह्मैव त्वं जगत्त्रये

వామనుడు అన్నాడు—ఓ మహర్షీ, నేడు మీ క్షేమం బాగుందా? మీరు ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? మహర్షీ, మీకు నమస్కరిస్తున్నాను; త్రిలోకాల్లో మీరు సాక్షాత్ బ్రహ్మమే.

Verse 24

नारद उवाच । स्वर्ग लोकादहं प्राप्तः कुशलं किं ब्रवीमि ते

నారదుడు పలికెను—నేను స్వర్గలోకమునుండి వచ్చితిని; హే మహాభాగ, నీ కుశలవార్త ఏమి చెప్పుదును?

Verse 25

यातायातैर्दिनेशस्य पूर्य्यते ब्रह्मणो दिनम् । दिनांते जायते रात्री रात्रौ नश्यंति देवताः

సూర్యుని గమనాగమనములచే బ్రహ్మదినము నిండును; దినాంతమున రాత్రి జనించును, ఆ రాత్రిలో దేవతలు లీనమగుదురు।

Verse 26

का कथा मृत्युलोकस्य ये म्रियंते दिनेदिने । नभो धूमाकुलं जातं देवा बलिगृहे गताः

అయితే మృత్యులోకమున సంగతి ఏమనాలి, అక్కడ జనులు దినదినము మరణించుచున్నారు? ఆకాశము ధూమముతో నిండెను; దేవతలు బలిగృహమునకు వెళ్లిరి।

Verse 27

सप्तर्षयो गतास्तत्र ब्रह्मणा ब्रह्मचारिणः । हाहाहूहूस्तुंबरुश्च गतौ नारदपर्वतौ

అక్కడ బ్రహ్మచారులైన సప్తర్షులు బ్రహ్మతో కూడ వెళ్లిరి; హాహా హూహూ, తుంబరు కూడా వెళ్లిరి; నారదుడు, పర్వతుడును వెళ్లిరి।

Verse 28

अप्सरोगणगन्धर्वाः संप्राप्ता बलिमंदिरे । उत्पातशांतिको यज्ञः क्रियते बलिना स्वयम्

అప్సరాగణములు గంధర్వులు బలిమందిరమునకు చేరిరి; ఉత్పాతశాంతికై యజ్ఞము బలి స్వయంగా నిర్వహించుచున్నాడు।

Verse 29

तत्रैव गन्तुमिच्छामि द्रष्टुं यज्ञं बलेर्गृहे । सहस्रमेकं यज्ञानामेकोनं विदधे बलिः

నేను కూడా అక్కడికి వెళ్లి, బలి గృహంలో జరుగుతున్న యజ్ఞాన్ని దర్శించాలనుకుంటున్నాను. బలి వెయ్యి యజ్ఞాలలో ఒకటి తక్కువగా—తొమ్మిది వందల తొంభై తొమ్మిది—యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.

Verse 30

दैत्यानां भुवनं सर्वं संपूर्णेऽस्मिन्भविष्यति । असावतिशयः कोऽपि प्रारब्धो यज्ञकर्मणि । द्विजातिभ्यो मया देयं येन यद्याच्यते स्वयम्

ఈ యజ్ఞం సంపూర్ణమైతే దైత్యుల సమస్త లోకం పూర్తిగా స్థిరపడుతుంది. ఈ యజ్ఞకర్మలో ఏదో అసాధారణమైన మహా ప్రయత్నం ప్రారంభమైంది. అందువల్ల ఏ ద్విజుడు నన్ను ఏది అడిగినా, నేను స్వయంగా దానమివ్వవలసిందే.

Verse 31

वारितेनापि मे देयं सत्यमस्तु वचो मम । आत्मानमपि दारांश्च राज्यं पुत्रान्प्रियान्मम

నన్ను ఆపినా సరే నేను దానం ఇవ్వాల్సిందే—నా మాట సత్యమగుగాక. నేను నా స్వయాన్ని, నా భార్యను, నా రాజ్యాన్ని, నా ప్రియమైన కుమారులను కూడా ఇస్తాను.

Verse 32

प्रार्थितश्चेन्न दास्यामि व्यर्थो भवतु मेऽध्वरः । अनेन वचसा जाता महती मे शिरो व्यथा । प्रतिज्ञाय कथं यज्ञः संपूर्णोऽयं भविष्यति

అడిగినప్పుడు నేను దానం ఇవ్వకపోతే నా యజ్ఞం వ్యర్థమగుగాక. ఈ మాటల వల్ల నా తలలో తీవ్రమైన వేదన కలిగింది. ప్రతిజ్ఞ చేసి ఈ యజ్ఞం ఎలా సంపూర్ణమవుతుంది?

Verse 33

भंगोपायं न पश्यामि भ्रमामि भुवनत्रये । विध्वंसकारिणं ज्ञात्वा भवंतं पर्युपस्थितः

ఈ చిక్కును విడిపించే మార్గం నాకు కనిపించడం లేదు; నేను త్రిలోకాలలో తిరుగుతున్నాను. మీరు విధ్వంసం చేయగల (నిర్ణయాత్మక) సమర్థుడని తెలిసి, శరణార్థంగా మీ ఎదుట నిలిచాను.

Verse 34

यथा न पूर्यते यज्ञस्तथेदानीं विधीयताम्

ఇప్పుడు యజ్ఞం అపూర్ణంగా మిగలకుండా తగిన విధంగా ఏర్పాటు చేయబడుగాక।

Verse 35

वामन उवाच । महर्षे शृणु मे वाक्यं का शक्तिर्मम विद्यते । कोऽहं कस्मात्करिष्यामि यज्ञे देवाः समागताः

వామనుడు పలికెను—మహర్షీ, నా మాట వినుము. నాలో ఏ శక్తి ఉంది? నేను ఎవరు, ఏమి చేయగలను—ఈ యజ్ఞానికి దేవతలే స్వయంగా సమాగమించినప్పుడు?

Verse 36

ऋषयो ब्राह्मणाः सर्वे कथं व्यर्थो भविष्यति । अपरं शृणु मे वाक्यं ब्रह्मर्षे ब्रह्मणस्पते

అన్ని ఋషులు, బ్రాహ్మణులు ఇక్కడ ఉన్నారు—యజ్ఞం వ్యర్థం ఎలా అవుతుంది? ఓ బ్రహ్మర్షీ, ఓ బ్రహ్మణస్పతీ, నా మరో మాట వినుము।

Verse 37

न कलत्रं न ते पुत्राः कस्मात्प्रकृतिरीदृशी । युद्धं विना न ते सौख्यं न सौख्यं कलहं विना

నీకు భార్య లేదు, కుమారులు లేరు—నీ స్వభావం ఇలాంటిది ఎందుకు? యుద్ధం లేక నీకు సుఖం లేదు, కలహం లేక కూడా నీకు సుఖం లేదు।

Verse 39

नारदः कुरुते चान्यदन्यत्कुर्वंति ब्राह्मणाः । ममापि कौतुकं जातं महर्षे वद सत्वरम्

నారదుడు ఒకటి చేస్తాడు, బ్రాహ్మణులు మరొకటి చేస్తారు। నాకూ కుతూహలం కలిగింది—మహర్షీ, త్వరగా చెప్పుము।

Verse 40

नारद उवाच । पाद्मकल्पे व्यतिक्रांते रात्र्यंते शृणु वामन । ब्रह्माण्डं वारिणा व्याप्तमन्यत्किं चिन्न विद्यते

నారదుడు పలికెను—హే వామన, వినుము. పద్మకల్పము గడిచిన తరువాత, రాత్రి అంతమున, సమస్త బ్రహ్మాండము జలముతో వ్యాపించెను; ఇతరమేదియు లేనిది.

Verse 41

अप्सु शेते देवदेवः स च नारायणः स्मृतः । स ब्रह्मा स शिवो नास्ति भेदस्तेषां परस्परम्

దేవదేవుడు మహాజలములపై శయనించుచున్నాడు; ఆయనే నారాయణుడని స్మరింపబడును. ఆయనే బ్రహ్మ, ఆయనే శివ—వారిలో పరస్పర భేదము లేదు.

Verse 42

यदा भवंति ते भिन्ना स्तदा देवत्रयं च ते । कर्त्तुं वाराहकल्पं तु भिन्ना जातास्त्रयस्तदा

వారు భిన్నరూపములుగా ప్రత్యక్షమయ్యే వేళ, వారిని దేవత్రయమని పలుకుదురు. వరాహకల్ప కార్యసిద్ధికై అప్పుడు వారు మూడు భేదరూపములుగా అయ్యిరి.

Verse 43

ब्रह्मविष्णुहरा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं ब्रह्मा करोत्येवं तां च पालयते हरिः

బ్రహ్మ, విష్ణు, హర అనే దేవులు రజః-సత్త్వ-తమోమయులు. ఈ విధంగా బ్రహ్మ సృష్టి చేయును, హరి దానిని పాలించును.

Verse 44

हरः संहरते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । एवं प्रवर्त्य देवेश उपविष्टा वरासने । कैलासशिखरे रम्ये मंत्रयंति परस्परम्

హరుడు చరాచరసహితమైన సమస్త త్రిలోకమును సంహరించును. ఈ విధంగా లోకకార్యములను ప్రవర్తింపజేసి, దేవేశ్వరులు ఉత్తమాసనముపై కూర్చొని రమ్యమైన కైలాసశిఖరమున పరస్పరము మంత్రించుచున్నారు.

Verse 45

त्रयाणां को वरो देवः को ज्येष्ठः को गुणाधिकः । चतुर्थो नास्ति यो वेत्ति सहसा ते त्रयः स्थिताः

ఆ ముగ్గురిలో శ్రేష్ఠ దేవుడు ఎవరు? జ్యేష్ఠుడు ఎవరు? గుణాలలో అధికుడు ఎవరు? తీర్పు చెప్పే నాలుగవవాడు లేడు; అందుచేత ఆ ముగ్గురు ఒక్కసారిగా సందేహంలో నిలిచిరి।

Verse 46

तेभ्यः समुत्थितं ज्योतिरेकीभूतं तदंबरे । कालमानेन युक्तं तद्भ्राम्ते रविमंडलम्

వారినుండి ఒక జ్యోతి ఉద్భవించి, ఆకాశంలో ఏకమై ఒకే మహాజ్వాలగా నిలిచింది. కాలమానంతో యుక్తమై అది సూర్యమండలరూపంగా పరిభ్రమిస్తుంది।

Verse 47

अहं ज्येष्ठो ह्यहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्धरब्रह्मणोः । द्वयोर्विवदतोः क्रोधात्संजातोऽहं मुखात्प्रभो

“నేనే జ్యేష్ఠుడను—నేనే జ్యేష్ఠుడను!” అని హరుడు, బ్రహ్మ మధ్య వాదం ఏర్పడింది. ఆ ఇద్దరు వాదించగా పుట్టిన కోపం వల్ల, ప్రభూ, నేను ముఖమునుండి జన్మించాను।

Verse 48

कथं देव न जानासि यदुक्तं ब्रह्मणा तदा । दशावतारास्ते रंतुं मत्स्यकूर्मादयः पुरा

ఓ దేవా, ఆ సమయంలో బ్రహ్మ చెప్పిన మాట నీకు ఎలా తెలియదు? మత్స్య, కూర్మ మొదలైన నీ దశావతారాలు పూర్వం దివ్యలీలార్థం ప్రాదుర్భవించాయని కదా!

Verse 49

रुद्रेण वारिता गत्वा कलहो वो न युज्यते । तथैव कृतवान्विष्णुरवतारान्दशैव तान्

రుద్రుడు వారించి—వెళ్లండి, ఈ కలహం మీకు తగదు అన్నాడు. అయినా విష్ణువు ఆ దశావతారాలనే నిజంగా స్వీకరించాడు।

Verse 50

कल्पादौ ब्रह्मणो वक्त्रात्संजातोऽहं द्विजोत्तम । कलहाजन्म मे यस्मात्तस्मान्मे कलहः प्रियः

కల్పారంభంలో నేను బ్రహ్మదేవుని ముఖమునుండి జన్మించాను, ఓ ద్విజోత్తమా. నా జన్మ కలహమునుండి గనుక, కలహమే నాకు ప్రియము.

Verse 51

कल्पादौ सृजता पूर्वं चिन्वितं ब्रह्मणा स्वयम् । वेदान्तिना कथं सृष्टिः कर्त्तव्याऽहो हरे मया

కల్పారంభంలో సృష్టి ప్రారంభించుటకు ముందుగా బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా ఆలోచించాడు— ‘ఓ హరి! నేను వేదాంతనిష్ఠుడను; ఈ సృష్టికార్యాన్ని నేను ఎలా చేయగలను?’

Verse 52

नष्टान्वेदान्न जानामि क्व वेदास्ते गता इति । पृथ्वीमपि न जानामि किं स्थाने किमधो गता

నశించిన వేదాలు ఎక్కడికి వెళ్లాయో నాకు తెలియదు. భూమి కూడా ఎక్కడ ఉందో— ఏ స్థలంలో ఉందో, లేక ఏ లోతుల్లో పడిపోయిందో— నాకు తెలియదు.

Verse 54

जले जलेचरो मत्स्यो महानद्यां भविष्यसि । आदाय वेदान्वेगेन मम त्वं दातुमर्हसि

జలములో నీవు జలచర మత్స్యరూపమై మహానదిలో సంచరిస్తావు. వేదాలను వేగంగా తీసుకొని నీవు నాకు అందించవలసినవాడవు.

Verse 55

तथा च कृतवान्देवो मत्स्यरूपं जले महत् । वेदान्समानयामास ददौ च ब्रह्मणे पुरा । कूर्मरूपं पुनः कृत्वा मंदरं धारयिष्यसि

అప్పుడు దేవుడు విశాల జలములో మహా మత్స్యరూపం ధరించాడు; వేదాలను తిరిగి తెచ్చి పూర్వం బ్రహ్మదేవునికి అందించాడు. తరువాత మళ్లీ కూర్మరూపం ధరించి నీవు మందర పర్వతాన్ని ధరించెదవు.

Verse 56

इत्युक्तो ब्रह्मणा विष्णुर्लक्ष्मीस्त्वां वरयिष्यति । पुरा चित्रं चरित्रं ते मथने दृष्टवानहम्

బ్రహ్మ ఇలా పలికినప్పుడు విష్ణువుతో చెప్పబడింది—“లక్ష్మీ నిన్నే వరించును. పూర్వం సముద్రమథనంలో నీ అద్భుత లీలలను నేను చూచితిని.”

Verse 57

यदा रसातलं प्राप्ता पृथिवी नैव दृश्यते । ब्रह्मांडार्थे स्थानकृते तत्र सा नैव दृश्यते

పृथివి రసాతలానికి చేరినప్పుడు ఆమె ఏమాత్రం కనిపించలేదు; బ్రహ్మాండ కార్యార్థం ఏర్పాటు చేసిన స్థానంలోనూ ఆమె అక్కడ కనిపించలేదు.

Verse 58

वाराहं क्रियतां रूपं ब्रह्मणा प्रेरितः स्वयम् । महावराहरूपं स कृत्वा भूमेरधो गतः

“వరాహరూపం ధరించు” అని బ్రహ్మ స్వయంగా ప్రేరేపించాడు. అప్పుడు ఆయన మహావరాహరూపం ధరించి భూమి కిందకు దిగెను.

Verse 59

उद्धृत्य च तदा विष्णुर्दंष्ट्राग्रेण वसुंधराम् । स निनाय यथास्थानं मुस्तां व धरणीतलात्

అప్పుడు విష్ణువు తన దంష్ట్రాగ్రంపై వసుంధరను ఎత్తి ఆమెను యథాస్థానానికి చేర్చెను—భూమి నుండి ముస్తా గడ్డి ముద్దను ఎత్తినట్లుగా.

Verse 60

अवतारं तृतीयं वै हरस्यापि मनोहरम् । येन सा पृथिवी पृथ्वी पर्वतैः सहिता धृता

ఇది హరి యొక్క మూడవ మనోహర అవతారం; దీనివల్ల పర్వతాలతో కూడిన ఈ భూమి ధరింపబడి స్థిరంగా ప్రతిష్ఠింపబడెను.

Verse 61

चतुर्थं नरसिंहं वै कथयामि सुदारुणम् । आदित्या अदितेः पुत्रा दितेः पुत्रौ महावलौ

ఇప్పుడు నేను నాలుగవ అవతారమైన అత్యంత ఉగ్ర నరసింహుని వర్ణిస్తాను. ఆదిత్యులు అదితి పుత్రులు; దితి యొక్క ఇద్దరు పుత్రులు మహాబలులు.

Verse 62

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हिरण्याक्षो महाबलः । स्वर्गे देवाः स्थिताः सर्वे पाताले दैत्यदानवाः

దైత్యుడు హిరణ్యకశిపు, మహాబలుడు హిరణ్యాక్షుడు—దేవతలందరూ స్వర్గంలో నిలిచిరి; దైత్య-దానవులు పాతాళంలో తమ స్థానంలో ఉన్నారు.

Verse 63

हिरण्यकशिपुश्चक्रे दैत्यो राज्यं रसातले । मनुपुत्रा धरापृष्ठे स्थापिता देवदानवैः

దైత్యుడు హిరణ్యకశిపు రసాతలంలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు; మనువు పుత్రులు దేవ-దానవులచే భూమి పైన స్థాపింపబడ్డారు.

Verse 64

क्रमेणाभ्यासयोगेन भिन्नांश्चक्रे स चैकतः । प्राणापानव्यानोदानसमानाख्यांश्च मारुतान्

క్రమంగా అభ్యాసయోగ శాసనంతో అతడు విభిన్న శక్తులను ఏకముగా చేశాడు; ప్రాణ, అపాన, వ్యాన, ఉదాన, సమాన అనే వాయువులను వశపరచుకున్నాడు.

Verse 65

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं गृहीत्वा साऽमरावतीम् । ग्रहीतुकामो बुभुजे पुत्रपौत्रैः कृतादरः

సప్తద్వీపములతో కూడిన భూమిని స్వాధీనం చేసుకొని, తరువాత అమరావతిని కూడా గ్రహించాలనుకున్నాడు; పుత్ర-పౌత్రులతో ఆదరంగా భోగవిలాసంలో మునిగాడు.

Verse 66

प्रह्लादप्रमुखान्पुत्रान्स पीडयति मंदधीः । पुत्रेषु पाठ्यमानेषु प्रह्लादोऽपि पपाठ तत्

ఆ మందబుద్ధి వాడు ప్రహ్లాదప్రధానమైన తన కుమారులను బాధించెను. కుమారులకు పాఠం చదివింపబడుచుండగా ప్రహ్లాదుడును ఆ బోధనే పఠించెను।

Verse 67

येन वै पठ्यमानेन जायते तस्य वेदना । भुवनद्वयराज्येन दैत्यो देवान्न मन्यते

ఏ పాఠం పఠింపబడినప్పుడు అతనికి వేదన కలుగుతుందో, ఆ పాఠమే. రెండు లోకాల రాజ్యాధికారంతో ఆ దైత్యుడు దేవులను లెక్కచేయలేదు।

Verse 68

तपसा तोषितो ब्रह्मा ददौ तस्मै वरं प्रभुः । अमरत्वं स देवेभ्यो मनुष्येभ्यः सुरोत्तम

తపస్సుతో తృప్తిచెందిన ప్రభువు బ్రహ్మ అతనికి వరమిచ్చెను—ఓ సురోత్తమా! దేవులచేతనూ మనుష్యులచేతనూ అమరత్వమును (అభయమును) ప్రసాదించెను।

Verse 69

कस्मादपि न मे भूयान्मरणं यदि चेद्भवेत् । किंचित्सिंहो नरः किंचिद्यो भवेद्धरणीधरः

ఏదివల్లనూ నాకు మరణం కలుగకూడదు; మరణం తప్పనిసరిగా కలగవలసి వస్తే, కొంత సింహం కొంత మనిషి అయిన, ధరణీధరుడైన వాడిచేతనే కలగాలి।

Verse 70

तस्मात्कररुहैभिन्नो मरिष्ये न धरातले । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा गतो ब्रह्मा च विस्मयम्

కాబట్టి నేను భూమిమీద మరణించను; గోళ్లచేత చీల్చబడినప్పుడే నా మరణం. “ఇలా జరుగును” అని చెప్పి బ్రహ్మ ఆశ్చర్యంతో వెళ్లిపోయెను।

Verse 71

कालेन गच्छता तस्य संजातो विग्रहो महान् । देवाः किं मे करिष्यंति विष्णुना किं प्रयोजनम्

కాలము గడచినకొద్దీ అతని దర్పబలం మహత్తుగా పెరిగింది. అతడు అన్నాడు—“దేవులు నాకేమి చేయగలరు? నాకు విష్ణువు ఎందుకు?”

Verse 72

यष्टव्योऽहं सदा यज्ञै रुद्रः किं मे करिष्यति । एवं हि वर्त्तमानस्य प्रह्लादः स्तौति तं हरिम्

అతడు అన్నాడు—“నేను సదా యజ్ఞములచే పూజింపబడవలసినవాడను; రుద్రుడు నాకేమి చేయగలడు?” ఇలా ఉండగానే ప్రహ్లాదుడు ఆ హరిని స్తుతించుచుండెను.

Verse 73

येनास्य जायते मृत्युस्तमेव स्मरते हरिम् । यदासौ वार्यमाणोऽपि विरौति च हरिं हरिम्

జీవులకు మరణం కలుగజేసే ఆ హరినే అతడు స్మరిస్తాడు. ఆపినప్పటికీ అతడు అరుస్తూనే ఉంటాడు—“హరి! హరి!”

Verse 74

चतुर्भुजं शंखगदासिधारिणं पीतांबरं कौस्तुभ लाञ्छितं सदा । स्मरामि विष्णुं जगदेकनायकं ददाति मुक्तिं स्मृतमात्र एव यः

నేను విష్ణువును స్మరిస్తాను—చతుర్భుజుడు, శంఖ-గదా-ఖడ్గధారి, పీతాంబరధారి, సదా కౌస్తుభలాంఛనుడు, జగదేకనాయకుడు; కేవలం స్మరణమాత్రాన ముక్తిని ప్రసాదించువాడు.

Verse 75

अनेन वचसा क्षुब्धो दैत्यो देत्यान्दि देश ह । मारयध्वं तु तं दुष्टं गज सर्पजलाग्नितः

ఈ మాటలతో కోపోద్రిక్తుడైన దైత్యుడు దానవులకు ఆజ్ఞాపించాడు—“ఆ దుష్టుణ్ని చంపండి—ఏనుగుతో, సర్పంతో, నీటితో లేదా అగ్నితో!”

Verse 76

प्रह्लाद उवाच । गजेपि विष्णुर्भुजगेऽपि विष्णुर्जलेऽपि विष्णुर्ज्वलनेऽपि विष्णुः । त्वयि स्थितो दैत्य मयि स्थितश्च विष्णुं विना दैत्यगणाऽपि नास्ति

ప్రహ్లాదుడు పలికెను: ఏనుగునందును విష్ణువు, పామునందును విష్ణువు, నీటియందును విష్ణువు, అగ్నియందును విష్ణువు ఉన్నాడు. ఓ దైత్యా! అతడు నీలో ఉన్నాడు, నాలోనూ ఉన్నాడు; విష్ణువు లేనిదే దైత్య సమూహమునకు కూడా ఉనికి లేదు.

Verse 77

यदा स मार्यमाणोऽपि मृत्युं प्राप्नोति न क्वचित् । हिरण्यकशिपोर्वक्षो दह्यते क्रोधवह्निना । तदा शिक्षयितुं पुत्रं मुखाग्रे संनिवेश्य च

ఎన్నిసార్లు చంపబడుతున్నా అతనికి మరణం సంభవించనప్పుడు, హిరణ్యకశిపుని వక్షస్థలము కోపాగ్నితో రగిలిపోయింది. అప్పుడు కుమారుని 'శిక్షించుటకు' అతడు తన ఎదుట కూర్చుండబెట్టుకొనెను.

Verse 78

वचोभिः कठिनैः पुत्रं स्वयं हन्तुं समुद्यतः । धिक्त्वा नारायणं स्तौषि ममारिं स्तौषि चेत्पुनः

కఠినమైన మాటలతో అతడు స్వయముగా కుమారుని చంపుటకు సిద్ధపడెను: "ఛీ! నీవు నారాయణుని స్తుతించుచున్నావా! నీవు మరల నా శత్రువును స్తుతించినచో...!"

Verse 79

पुष्पलावं लविष्यामि शिरस्तेऽहं वरासिना । अहं विष्णुरहं ब्रह्मा रुद्र इन्द्रो वरं वद

"పూలగుత్తిని కోసినట్లుగా, ఈ శ్రేష్ఠమైన ఖడ్గముతో నీ శిరస్సును ఖండించెదను. నేనే విష్ణువును, నేనే బ్రహ్మను, రుద్రుడను, ఇంద్రుడను—వరము కోరుకొనుము!"

Verse 80

आत्मीयं पितरं मुक्त्वा कमन्यं स्तौषि बालक

"ఓ బాలకుడా! నీ సొంత తండ్రిని విడిచిపెట్టి, నీవు మరెవరిని స్తుతించుచున్నావు?"

Verse 81

यदा न पठते बालः स्तौति नो पितरं स्वकम् । दण्डेनाहत्य गुरुणा प्रह्लादः प्रेरितः पुनः । वदैकं वचनं शिष्य देहि मे गुरुदक्षिणाम्

బాలుడు పఠించక, తన తండ్రిని స్తుతించకపోయినప్పుడు గురువు దండంతో కొట్టి మళ్లీ ప్రహ్లాదుని ప్రేరేపించాడు— “శిష్యా, ఒక్క మాట చెప్పు; నాకు గురుదక్షిణ ఇవ్వు।”

Verse 82

यथा मे तुष्यते स्वामी ददाति विपुलं धनम्

నా స్వామి నాపై ప్రసన్నుడై అపార ధనాన్ని ప్రసాదించునట్లు।

Verse 83

प्रह्लाद उवाच । प्रहरस्व प्रथमं मां करिष्ये वचनं गुरो । स्तौमि विष्णुमहं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्

ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు— “ముందుగా నన్ను కొట్టండి; గురో, మీ ఆజ్ఞను నేను నెరవేర్చుతాను. నేను విష్ణువును స్తుతిస్తున్నాను— ఆయనచేత చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకం ధారితమై ఉంది।”

Verse 84

कृतं संवर्द्धितं शांतं स मे विष्णुः प्रसीदतु । ब्रह्मा विष्णुर्हरो विष्णु रिन्द्रो वायुर्यमोऽनलः

సృష్టి చేసి, పోషించి, శాంతిని ప్రసాదించువాడు ఆ విష్ణువు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక. బ్రహ్మా విష్ణువే, హరుడూ విష్ణువే; ఇంద్రుడు, వాయువు, యముడు, అగ్నియు విష్ణువే.

Verse 85

प्रकृत्यादीनि तत्त्वानि पुरुषं पंचविंशकम् । पितृदेहे गुरोर्देहे मम देहेऽपि संस्थितः

ప్రకృతి మొదలైన తత్త్వాలు, ఇరవై ఐదవ పురుషుడు— ఆయనే తండ్రి దేహంలో, గురు దేహంలో, నా దేహంలో కూడా నివసిస్తున్నాడు।

Verse 86

एवं जानन्कथं स्तौमि म्रियमाणं नराधमम्

ఇట్లు తెలిసికొని, మరణించుచున్న ఆ నరాధముని నేను ఎలా స్తుతించగలను?

Verse 87

गुरुरुवाच । नरेषु कोऽधमः शिष्य जन्मादिमरणेऽधम । कथं न पितरं स्तौषि म्रियमाणो हरिं हरिम्

గురు పలికెను—శిష్యా, జననమరణములే నీచమైతే మనుష్యులలో ఎవడు నీచుడు? మరణకాలమున నీవు పితృస్వరూపుడైన హరి, హరి ని ఎందుకు స్తుతించవు?

Verse 89

भये राजकुले युद्धे व्याधौ स्त्रीसंगमे वने । अशक्तौ वाऽथ संन्यासे मरणे भूमिसंस्थिताः । स्मरंति मातरं मूर्खाः पितरं च नराधमाः

భయములో, రాజకులములో, యుద్ధములో, వ్యాధిలో, స్త్రీసంగములో, వనములో; అశక్తతలో గాని సన్యాసంలో గాని; మరణవేళ నేలపై పడివుండగా—మూఢులు తల్లిని స్మరిస్తారు, నరాధములు తండ్రిని స్మరిస్తారు.

Verse 90

माता नास्ति पिता नास्ति नास्ति मे स्वजनो जनः । हरिं विना न कोऽप्यस्ति यद्युक्तं तद्विधीयताम्

తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు; నాకు స్వజనుడెవడూ లేదు. హరి లేక నాకు ఎవరూ లేరు; యుక్తమైనదే చేయబడుగాక.

Verse 91

इत्यादिवचनैः क्रुद्धो हन्तुं दैत्यः समुत्थितः । तदा माता समागत्य पुत्रस्य पुरतः स्थिता

ఇలాంటి మాటలతో కోపించిన దైత్యుడు చంపుటకు లేచి నిలిచెను. అప్పుడు తల్లి వచ్చి కుమారుని ముందర నిలిచెను.

Verse 92

भ्रातरः स्वजनो भगिनी भाषते मा हरिं वद । अहं माता स्वसा चेयं भ्रातरः स्वजनो जनः । यथा संमिलितैर्वत्स स्थीयते वहुवासरम्

ఆమె ఇలా చెప్పింది—“సోదరులారా, స్వజనులారా, చెల్లెలా! ‘హరి’ అని పలకకండి. నేను మీ తల్లి; ఇది మీ సోదరి; వీరు మీ సోదరులు—మీ వారే. వత్సా, మనమంతా కలసి అనేక దినాలు ఇక్కడే ఉండుము.”

Verse 93

गंतुं न विद्यते शक्तिर्जलमध्ये ममाधुना । अवतारैस्त्वया कार्यं दशभिः सृष्टिरक्षण म्

“ఇప్పుడు ఈ జలమధ్యంలో నాకు ముందుకు సాగగల శక్తి లేదు. కనుక నీవు దశావతారాల ద్వారా సృష్టి-రక్షణను నిర్వహించవలెను.”

Verse 94

यस्याः पीतं मया मूत्रं पुरीषमुदरे बहु । सा माता नरकोऽस्माकमग्रे वक्तुं न शक्यते

“ఎవరి మూత్రాన్ని నేను త్రాగితినో, ఎవరి గర్భంలో నేను ఎంతో మలాన్ని మోసితినో—ఆమెనే నా తల్లి. ఆమెను దూషించుటవలన కలుగు నరకఫలాన్ని వర్ణించుట అసాధ్యం.”

Verse 95

निर्मितो न द्वितीयस्तु निर्मितो विश्वकर्मणा । त्वादृशस्तु पुमान्कश्चिद्यस्य नो हदये हरिः

“విశ్వకర్మ నిర్మించినా నీతో సమానుడు రెండవడు లేడు. అయినా నీ వంటి వాడి హృదయంలో హరి నివసించకపోతే, అతడు ఎలాంటి పురుషుడు?”

Verse 96

दशमासं ध्रुवं मन्ये मूत्रं पास्यति तर्पितः । भ्रातरो भ्रातरः सत्यं गर्भेऽपि स्युः कथं यदि

“పది నెలలు, నిశ్చయంగా, గర్భస్థ శిశువు తృప్తిగా మూత్రాన్ని త్రాగుతాడు. ‘సోదరులు నిజంగా సోదరులే’ అనుకుంటే, గర్భంలోనూ వారు అలా ఎలా ఉండగలరు?”

Verse 97

युध्यतस्तान्कथं माता वराकी वारयिष्यति । स्वजनो दृश्यते वृद्धः परेषु पण्डितायते

వారు యుద్ధం చేస్తుంటే ఆ దురదృష్టవంతమైన తల్లి వారిని ఎలా ఆపగలదు? తనవారిలోనే వాడు ‘పెద్దవాడు’గా కనిపిస్తాడు; ఇతరుల మధ్య పండితుడిలా నటిస్తాడు.

Verse 98

कुटुंबं भण्यते कस्माद्यश्च नायाति याति च । बंधनं च कुटुम्बस्य जायते नरकाय नः

నిజంగా రాకపోయేది, నిజంగా వెళ్లిపోనిదే ‘కుటుంబం’ అని ఎందుకు అంటారు? కుటుంబాసక్తి బంధనమై మనలను నరకసమాన దుఃఖానికి నడిపిస్తుంది.

Verse 99

माता मे विद्यते चान्या पितान्यो भ्रातरश्च ये । स्वसा स्वजनसम्वन्धं ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

నాకు మరో తల్లి ఉంది, మరో తండ్రి ఉన్నాడు, ఇతర సోదరులూ ఉన్నారు. ‘సోదరి’ మరియు ‘స్వజన’ సంబంధాన్ని యథార్థంగా తెలిసినవాడు ముక్తిని పొందగలడు.

Verse 100

माता प्रकृतिरस्माकं स्वसा बुद्धिर्निगद्यते । अहंकारस्ततो जातो योऽहमित्यनुमीयते

ప్రకృతి మనకు తల్లి అని చెప్పబడుతుంది; బుద్ధి మన సోదరి అని పిలవబడుతుంది. దానినుంచి అహంకారం పుడుతుంది; దాని వల్లనే ‘నేను ఉన్నాను’ అనే భావన ఏర్పడుతుంది.

Verse 101

तन्मात्राः सोदराः पञ्च ये गच्छन्ति सहैव मे । एषा प्रकृतिरस्माकं विकारः स्वजनो मम

ఐదు తన్మాత్రలు నా సహోదరులు; వారు నాతో కలిసినే సాగుతారు. ఇదే మన ప్రకృతి; దాని వికారం నేనే ‘నా స్వజనం’ అని అంటాను.

Verse 102

एतेषां वाहको यस्तु पुरुषः पञ्च विंशकः । स मे पिता शरीरेऽस्मिन्परमात्मा हरिः स्थितः

ఇవన్నిటిని మోసి నియమించువాడు అయిన ఇరవై ఐదవ పురుషుడు—ఆయనే నా తండ్రి. ఈ శరీరములోనే పరమాత్మ హరి నివసించుచున్నాడు.

Verse 103

यद्यसौ चित्यन्ते चित्ते दृश्यते हृदये हरिः । अणिमादिगुणैश्वर्यं पदं तस्यैव जायते

హరిని మనస్సులోను హృదయంలోను ధ్యానించి దర్శించగలిగితే, ఆ వ్యక్తికి అణిమాది గుణైశ్వర్యములతో కూడిన స్థితి కలుగుతుంది.

Verse 104

भवता सम्मतं राज्यं तन्मे नित्यं तृणैः समम् । यत्र नो पूज्यते विष्णुर्ब्रह्मा रुद्रोऽनिलोऽनलः

మీకు సమ్మతమైన రాజ్యం నాకు నిత్యం తృణసమానం; అక్కడ విష్ణువు పూజింపబడడు, బ్రహ్మా కాదు, రుద్రుడు కాదు, వాయువు కాదు, అగ్ని కూడా కాదు.

Verse 105

प्रत्यक्षो दृश्यते यस्तु निरालम्बो भ्रमत्यसौ । स एव भगवान्विष्णुर्य एते गगने स्थिताः

ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తూ ఆధారంలేక తిరుగుచున్నది—అదే భగవాన్ విష్ణువు; ఆకాశంలో స్థితమైన ఇవన్నిటిని నిలిపినవాడూ ఆయనే.

Verse 106

ध्रुवे बद्धा ग्रहाः सर्वे य एतेऽप्युडवः स्थिताः । ते सर्वे विष्णुवचसा न पतंति धरातले

ధ్రువునకు బద్ధమైన సమస్త గ్రహములు, అలాగే స్థిరంగా ఉన్న ఈ నక్షత్రములు—విష్ణువు ఆజ్ఞవలన భూమిపై పడవు.

Verse 107

काले विनाशः सर्वेषां तेनैव विहितः स्वयम् । इति संचिंत्य मे नास्ति भवद्भ्यो मरणाद्भयम्

కాలమొచ్చినప్పుడు అందరి వినాశమును ఆయనే స్వయంగా విధించాడు. ఇలా ఆలోచించి, మీ కారణంగా నాకు మరణభయం లేదు.

Verse 108

इति तद्वचनस्यांते पदा हत्वा पिताऽब्रवीत् । कुत्राऽसौ हन्मि तत्पूर्वं पश्चात्त्वां हरिभाषिणम्

ఆ మాటలు ముగియగానే తండ్రి పాదంతో కొట్టి అన్నాడు—“అతడు ఎక్కడ? ముందుగా అతనినే చంపుతాను; తరువాత హరి అని పలికే నిన్ను!”

Verse 109

प्रह्लाद उवाच । पृथिव्यादीनि भूतानि तान्येव भगवान्हरिः । स्थले जले किं बहुना सर्वं विष्णुमयं जगत्

ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—భూమి మొదలైన భూతాలే భగవాన్ హరి. భూమిలోనూ నీటిలోనూ—ఇంకెందుకు? సమస్త జగత్తు విష్ణుమయం.

Verse 110

तृणे काष्ठे गृहे क्षेत्रे द्रव्ये देहे स्थितो हरिः । ज्ञायते ज्ञानयोगेन दृश्यते किं नु चक्षुषा

గడ్డి, కట్టె, ఇల్లు, పొలం, సంపద, దేహం—అన్నిటిలో హరి నివసిస్తాడు. ఆయన జ్ఞానయోగంతో తెలిసేవాడు; కేవలం కళ్లతో ఎలా కనిపిస్తాడు?

Verse 111

ब्रह्मालये याति रसातले वा धरातलेऽसौ भ्रमति क्षणेन । आघ्राति गन्धं विदधाति सर्वं शृणोति जानाति स चात्र विष्णुः

ఆయన బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు, లేదా రసాతలానికి, లేదా క్షణంలో భూమిపై సంచరిస్తాడు. సువాసనను గ్రహిస్తాడు, సమస్తాన్ని నిర్వహిస్తాడు, వింటాడు, తెలుసుకుంటాడు—ఇక్కడ ఆయనే విష్ణువు.

Verse 112

इत्युक्तः सहजां मायां त्यक्त्वा सिंहासनोत्थितः । दृढं परिकरं बद्ध्वा खङ्गं चाकृष्य चोज्ज्वलम्

అని వినగానే అతడు తన సహజ మాయను విడిచి సింహాసనమునుండి లేచెను. దృఢంగా కటిబంధం బిగించి, ప్రకాశించే ఖడ్గాన్ని లాగెను.

Verse 113

हत्वा तं फलकाग्रेण बभाषे दुस्सहं वचः । इदानीं स्मर रे विष्णुं नो चेज्जवलितकु ण्डलम् । पतिष्यति शिरो भूमौ फलं पक्वं यथा नगात्

ఖడ్గాగ్రంతో అతనిని కొట్టి అతడు దుస్సహమైన మాటలు పలికెను—“ఇప్పుడే, ఓ దుర్మార్గుడా, విష్ణువును స్మరించు! లేకపోతే జ్వలించే కుండలాలతో అలంకృతమైన నీ శిరస్సు పండిన ఫలం చెట్టునుండి పడినట్లు భూమిపై పడిపోతుంది.”

Verse 114

नो चेद्दर्शय तं विष्णुमस्मात्स्तंभाद्विनिर्गतम् । प्रह्लादस्तु भयं त्यक्त्वा चक्रे पद्मासनं भुवि

“లేకపోతే ఈ స్తంభం నుండే బయలుదేరే ఆ విష్ణువును చూపించు!” అని. అయితే ప్రహ్లాదుడు భయాన్ని విడిచి నేలపై పద్మాసనం వేసెను.

Verse 115

विधाय कंधरां नेतुमुच्चैः श्वासं निरुध्य च । हृदि ध्यात्वा हरिं देवं मरणायोन्मुखः स्थितः

వధకు తీసుకుపోవునట్లు కంఠాన్ని స్థిరపరచి, శ్వాసను నిరోధించి, హృదయంలో హరి దేవుని ధ్యానించి, మరణానికైనా సిద్ధంగా నిలిచెను.

Verse 116

प्रभो मया तदा दृष्टमाश्चर्यं गगनाद्भुवि । पुष्पमाला स्थिता कण्ठे प्रह्लादस्य स्वयं गता

“ప్రభూ, అప్పుడు నేను ఒక ఆశ్చర్యాన్ని చూచితిని—ఆకాశం నుండి స్వయంగా పుష్పమాల భూమికి వచ్చి ప్రహ్లాదుని కంఠమున నిలిచెను.”

Verse 117

गगनं व्याप्यमानं च किंकिमेवं कृतं जनैः । झटिति त्रुट्यति स्तम्भाच्छब्देन क्षुभितो जनः

ఆకాశం మ్రోగే ఝంకారధ్వనులతో నిండినట్లైంది; జనులు “ఇది ఏమిటి?” అని కేకలు వేశారు. అంతలోనే స్తంభం అకస్మాత్తుగా పగిలి, ఆ ఘోరనాదంతో జనసమూహం కలవరపడింది.

Verse 118

धरणी याति पातालं द्यौर्वा भूमिं समेष्यति । पतिष्यति शिरो भूमौ खड्गघाताहतं नु किम्

“భూమి పాతాళంలోకి దిగిపోతోందా, లేక ఆకాశమే నేలపై కూలిపోతోందా? ఖడ్గఘాతంతో ఎవరి శిరస్సు నేలపై పడబోతుందా—ఇది ఏమవుతోంది?”

Verse 119

तावत्स्तंभाद्विनिष्क्रान्तः सिंहनादो भयंकरः । भूमौ निपतिताः सर्वे दैत्याः शब्देन मूर्च्छिताः

అంతలో స్తంభం నుంచి భయంకరమైన సింహనాదం బయలుదేరింది; ఆ శబ్దంతో మూర్ఛించి దానవులందరూ నేలపై పడిపోయారు.

Verse 120

हिरण्यकशिपोर्हस्तात्खड्गचर्म पपात च । न स जानाति किं किमेतदिति पुनःपुनः

హిరణ్యకశిపుని చేతి నుంచి ఖడ్గం, కవచం జారిపడ్డాయి; అతడు మళ్లీ మళ్లీ “ఇది ఏమిటి, ఇది ఏమిటి?” అని అర్థం కాక నిలిచిపోయాడు.

Verse 121

उत्थितो वीक्षते यावत्तावत्पश्यति तं हरिम् । अधो नरं स्थितं सिंहमुपरिष्टाद्विभी षणम्

అతడు లేచి చుట్టూ చూసినంతలోనే హరిని దర్శించాడు—క్రింద మనుష్యరూపం, పై సింహరూపం; భయంకరమైన ఆ ఆకృతి.

Verse 122

दंष्ट्रा करालवदनं लेलिहानमिवांबरम् । जाज्वल्यमानवपुषं पुच्छाच्छोटितमस्तकम्

భయంకర దంష్ట్రలతో, వికటంగా విప్పిన నోటితో అతడు ఆకాశాన్నే నాకుతున్నట్లుండెను. అతని దేహము జ్వలించుచుండెను; తోక దెబ్బలతో శిరస్సు చెల్లాచెదురై కొట్టబడెను.

Verse 123

महाकण्ठकृतारावं सशब्द मिव तोयदम् । समुच्छ्वसितकेशांतं दुर्निरीक्ष्यं सुरासुरैः

అతని మహాకంఠమునుండి ఘోర గర్జన వెలువడెను—శబ్దముతో మ్రోగే మేఘంలా. శ్వాసతో అతని కేశాంతములు ఉబ్బి నిలిచెను; దేవాసురులకైనా చూడలేనంత దుర్నిరీక్ష్యుడయ్యెను.

Verse 124

नरसिंहमथो दृष्ट्वा निपपात पुनः क्षितौ । विगृह्य केशपाशे तं भ्रामयामास चांबरम्

నరసింహుని చూచిన వెంటనే అతడు మళ్లీ భూమిపై పడిపోయెను. నరసింహుడు అతని కేశపాశాన్ని పట్టుకొని ఆకాశమందు తిప్పసాగెను.

Verse 125

भ्रामयित्वा शतगुणं पृथिव्यां समपोथयत् । न ममार स दैत्येन्द्रो ब्रह्मणो वरकारणात्

శతగుణములుగా తిప్పి ఆయన అతనిని భూమిపై బలంగా కొట్టెను. అయినా బ్రహ్మదేవుని వరప్రభావముచేత ఆ దైత్యేంద్రుడు మరణించలేదు.

Verse 126

गगनस्थैस्तदा देवै रुच्चैः संस्मारितो हरिः । दैत्यं जानुनि चानीय वक्षो हृष्टो निरीक्ष्य च

ఆకాశస్థ దేవతలు గట్టిగా గుర్తుచేయగా హరి ఆ దైత్యుని తన మోకాలిపైకి లాగెను. అతని వక్షస్థలాన్ని ఉగ్రానందంతో చూచి, సంహరించుటకు సిద్ధమయ్యెను.

Verse 127

जयजयेति यक्षानां सुराणां सोऽवधारयत् । शब्दं कर्णे भुजौ सज्जौ कृत्वा तौ पद्मलांछितौ

యక్షులు, దేవతలు చేసిన “జయ జయ” అనే నినాదాన్ని ఆయన గమనించాడు. అనంతరం పద్మలాంఛిత భుజాలను సిద్ధం చేసి ఆ శబ్దంపైనే మనస్సు నిలిపాడు.

Verse 128

बिभेद वक्षो दैत्यस्य वज्रघातकिणांकितम् । नखैः कुन्दसुमप्रख्यैरस्थिसंघातकर्शितम्

కుందపుష్పంలా ప్రకాశించే నఖాలతో ఆయన దైత్యుని వక్షస్థలాన్ని చీల్చాడు—వజ్రాఘాత గాయచిహ్నాలతో ముద్రితమై, ఎముకల వరకూ క్షీణించినదానిని.

Verse 129

भिन्ने वक्षसि दैत्येन्द्रो ममारच पपात च । तदा सहर्षमभवत्त्रैलोक्यं सचराचरम्

వక్షం చీలిన వెంటనే దైత్యేంద్రుడు మరణించి నేలకూలాడు. అప్పుడు చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకం ఆనందంతో నిండిపోయింది.

Verse 130

ममापि तृप्तिः सञ्जाता प्रसादात्तव केशव । यदा पुरत्रये दग्धे प्रसादाच्छंकरस्य च

హే కేశవా! నీ ప్రసాదంతో నాకూ తృప్తి కలిగింది—శంకరుని అనుగ్రహంతో త్రిపురం దగ్ధమైనప్పుడు కలిగినట్లే.

Verse 131

हिण्याक्षे पुनर्जाता सा काले विनिपातिते । इदानीं नास्ति मे तृप्तिः कुत्र यामि करोमि किम्

హిణ్యాక్షుడు పడగొట్టబడిన సమయంలో అదే తృప్తి మళ్లీ కలిగింది. కానీ ఇప్పుడు నాకు తృప్తి లేదు—నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి, ఏమి చేయాలి?

Verse 132

पृथिव्यां क्षत्रियाः सन्ति न युध्यंते परस्परम् । देवानां दानवैः सार्द्धं नास्ति युद्धं कथं प्रभो

భూమిపై క్షత్రియులు ఉన్నారు, అయినా వారు పరస్పరం యుద్ధం చేయరు. దేవులకు దానవులతో కూడ యుద్ధం లేదు—ఇది ఎలా, ఓ ప్రభూ?

Verse 133

इदानीं बलिना व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । पञ्चमो योऽवतारस्ते न जाने किं करिष्यति । वलिनिग्रहकालोऽयं तद्दर्शय जनार्दन

ఇప్పుడు బలి చరాచర సమేతంగా త్రిలోకమంతా వ్యాపించాడు. మీ ఐదవ అవతారం సమీపించింది; అతడు ఏమి చేయునో నాకు తెలియదు. ఇది బలిని నియంత్రించు కాలం—ఆ దివ్య యోచనను చూపుము, ఓ జనార్దన।

Verse 134

सारस्वत उवाच । तदेतत्सकलं श्रुत्वा बभाषे वामनो मुनिम्

సారస్వతుడు అన్నాడు: ఇవన్నీ విని వామనుడు ఆ మునితో పలికెను।

Verse 135

वामन उवाच । शृणु नारद यद्वृत्तं हिण्यकशिपौ हते । दैत्यराजः कृतो राजा प्रह्लादोऽतीव वैष्णवः

వామనుడు అన్నాడు: ఓ నారదా, హిరణ్యకశిపుడు హతుడైన తరువాత జరిగిన వృత్తాంతాన్ని విను. అత్యంత వైష్ణవుడైన ప్రహ్లాదుడు దైత్యులకు రాజుగా నియమించబడెను.

Verse 136

तेन राज्यं धरापृष्ठे कृतं संवत्सरान्बहून् । तस्यापि कुर्वतो राज्यं विग्रहो हि सुरैः समम्

అతడు భూమి పైన అనేక సంవత్సరాలు రాజ్యము చేసెను. అయినా రాజ్యము నిర్వహించుచుండగా దేవులతో కూడ విగ్రహము కలిగెను.

Verse 137

नो पश्याम्यपि दैत्यानां पूर्ववैरमनुस्मरन् । उत्पाद्य पुत्रान्सबहून्राज्यं चक्रे स पुष्कलम्

పూర్వవైరాన్ని స్మరించినప్పటికీ అతడు దైత్యులను చూడకూడా చూడలేదు. అనేక కుమారులను పొందించి, సమృద్ధి గల విస్తార రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 138

विरोचनाद्बलिर्जातो बाल एव यदाऽभवत् । एकान्ते स हरिं ज्ञात्वा तदा योगेन केनचित्

విరోచనుని నుండి బలి జన్మించాడు; అతడు ఇంకా బాలుడిగానే ఉన్నప్పుడు, ఏకాంతంలో ఏదో యోగసాధన ద్వారా హరిని తెలిసికొన్నాడు।

Verse 139

मुक्त्वा राज्यं प्रियान्पुत्रान्गतोऽसौ गिरिसानुषु । कल्पान्तस्थायिनं देहं तस्य चक्रे जनार्द्दनः

రాజ్యాన్ని, ప్రియ కుమారులను విడిచి అతడు పర్వత శిఖరాల ఒడ్లకు వెళ్లాడు. జనార్దనుడు అతనికి కల్పాంతం వరకు నిలిచే దేహాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 140

दैत्यानां दानवानां च बहूनां राज्यकारणे । विवादोतीव संजातः को नो राजा भवेदिति

అనేక దైత్యులు, దానవుల మధ్య రాజ్య విషయమై ఘోర వివాదం చెలరేగింది—“మనలో రాజు ఎవరు కావాలి?”

Verse 141

नारद उवाच । हिण्याक्षस्य ये पुत्राः पौत्राश्च बलवत्तराः । विरोचनप्रभृतयः सन्ति ये बलवत्तराः

నారదుడు పలికెను—హిరణ్యాక్షుని కుమారులు, మనుమలు అత్యంత బలవంతులు; విరోచన మొదలైనవారు విశేషంగా మహాబలులు।

Verse 142

वृषपर्वापि बलवान्राज्यार्थे समुपस्थितः । इन्द्रवित्तेशवरुणा वायुः सूर्योनलो यमः

వృషపర్వనుడు కూడా మహాబలవంతుడై రాజ్యార్థంగా సముపస్థితుడయ్యాడు. మరోవైపు ఇంద్రుడు, ధనాధిపతి కుబేరుడు, వరుణుడు, వాయువు, సూర్యుడు, అగ్ని, యముడు నిలిచిరి.

Verse 143

दैत्येन सदृशा न स्युर्बलरूपक्षमादिभिः । औदार्यादिगुणैः कृत्वा सन्तत्या चासुराधिकः

బలం, రూపం, క్షమ వంటి విషయాలలో ఆ దైత్యునికి సమానుడు ఎవరూ లేరు. ఔదార్యాది గుణాలతోను, వంశపారంపర్యంతోను అతడు అసురులలో మరింత శ్రేష్ఠుడు.

Verse 144

शुक्रेणा चार्यमाणास्ते युद्ध्यंते च परस्परम् । अमृताहरणे दौष्ट्यं यदा दैत्याः स्मरन्ति तत्

శుక్రుని ప్రేరణతో వారు పరస్పరం యుద్ధం చేస్తారు. అమృతహరణానికి సంబంధించిన ద్రోహాన్ని దైత్యులు స్మరించినప్పుడు వారి వైరం రగులుతుంది.

Verse 145

पीतावशेषममृतं कस्माद्यच्छंति देवताः । नास्माकमिति संनह्य युध्यन्ते च परस्परम्

“దేవతలు తాగి మిగిలిన అమృతమే ఎందుకు ఇస్తారు?”—‘ఇది మనకు కాదు’ అని భావించి వారు ఆయుధాలు ధరించి పరస్పరం యుద్ధం చేస్తారు.

Verse 146

कदाचिदपि नो युद्धं विश्रांतिमुपगच्छति । एककार्योद्यता यस्माद्बहवो दैत्यदानवाः

మన యుద్ధం ఎప్పుడూ విశ్రాంతికి చేరదు; ఎందుకంటే అనేక దైత్యదానవులు ఒకే కార్యం కోసం నిత్యం సిద్ధంగా ఉంటారు.

Verse 147

पीत्वाऽमृतं सुरा जाता अमरास्ते जयन्ति च । देवदानवदैत्यानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । विष्णुर्बलाधिको युद्धे तदेतत्कारणं वद

అమృతాన్ని పానంచేసి దేవతలు అమరులై విజయం పొందుతారు. కానీ యుద్ధంలో విష్ణువు దేవులు, దానవులు, దైత్యులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులందరికన్నా బలవంతుడు; దానికి కారణం చెప్పండి.

Verse 148

वामन उवाच । अनादिनिधनः कर्त्ता पाता हर्त्ता जनार्दनः । एकोऽयं स शिवो देवः स चायं ब्रह्मसंज्ञितः । एकस्य तु यदा कार्यं जायते भुवने नृप

వామనుడు పలికెను—జనార్దనుడు ఆది-అంతములేని వాడు; సృష్టికర్త, పాలకుడు, లయకర్త ఆయనే. ఆయనే ఏకదేవుడు శివుడని పిలువబడతాడు, ఆయనే బ్రహ్మా అనే నామంతోనూ ప్రసిద్ధుడు. కానీ ఓ రాజా! లోకంలో ఏదైనా ప్రత్యేక కార్యం ఉద్భవించినప్పుడు…

Verse 149

तस्य देहं समाश्रित्य मृत्युकार्यं कुर्वंति ते । ब्रह्मांडं सकलं विष्णोः करदं वरदो यतः । तस्माद्बलाधिको विष्णुर्न तथान्योऽस्ति कश्चन

ఆయన దేహాన్నే ఆశ్రయించి వారు మృత్యుకార్యాన్ని నిర్వహిస్తారు. సమస్త బ్రహ్మాండం విష్ణువుకు కరదమై ఉంది, ఆయనే వరదాత; అందువల్ల విష్ణువు బలంలో శ్రేష్ఠుడు—ఆయనతో సమానుడు మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 150

पालनायोद्यतो विष्णुः किमन्यैश्चर्मचक्षुभिः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे विष्णोर्व्यापारकारिणः

విష్ణువు రక్షణకార్యానికి సదా సిద్ధుడై ఉన్నాడు; కేవలం చర్మచక్షువులతో చూసేవారైన ఇతరులెందుకు? ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు విష్ణువు కార్యాన్ని నిర్వహించే సేవకులే.

Verse 151

सृष्टिं कृत्वा ततो ब्रह्मा कैलासे संस्थितो हरः । न शक्यते सुरैर्विष्णुर्भ्राम्यन्ते भुवनत्रये

సృష్టి చేసిన తరువాత బ్రహ్ముడు (తన స్థానానికి) నివృత్తుడవుతాడు; హరుడు కైలాసంలో స్థితుడై ఉంటాడు. కానీ విష్ణువును దేవతలు కూడా గ్రహించలేరు; ఆయన త్రిలోకమంతటా సంచరిస్తూ వ్యాపించి ఉంటాడు.

Verse 152

जगत्यस्मिन्यदा कश्चिद्वैपरीत्येन वर्तते । तस्योच्छेदं समागत्य करोत्येव जनार्दनः

ఈ లోకంలో ఎవడైనా ధర్మవిరుద్ధంగా విపరీతంగా ప్రవర్తిస్తే, జనార్దనుడు స్వయంగా వచ్చి నిశ్చయంగా అతని నాశనాన్ని కలుగజేస్తాడు।

Verse 153

त्वमेजय महाबाहो न मनो नारदाऽदयम् । सर्वपापहरां दिव्यां तां कथां कथयाम्यहम्

హే మహాబాహో జనమేజయా! నారదాది మహర్షులతో కలిసి నీ మనస్సును ఇందులో స్థిరపరచు; సమస్త పాపాలను హరించే ఆ దివ్యకథను నేను చెప్పుదును।

Verse 154

पुरा विवदतां तेषां दैत्यानां राज्यहेतवे । प्रह्लादेन समागत्य व्यवस्था विहिता स्वयम्

పూర్వకాలంలో రాజ్యహేతువుగా ఆ దైత్యులు పరస్పరం వాదించుచుండగా, ప్రహ్లాదుడు స్వయంగా ముందుకు వచ్చి తన అధికారంతో తీర్పు స్థాపించాడు।

Verse 155

सर्वलक्षणसं पन्नो दीर्घायुर्बलवत्तरः । यज्ञशीलः सदानंदो बहुपुत्रोतिदुर्जयः

అతడు సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపన్నుడు, దీర్ఘాయువు మరియు అత్యంత బలవంతుడు; యజ్ఞశీలుడు, సదా ఆనందమయుడు, అనేక పుత్రులతో యుక్తుడు, అతి దుర్జేయుడు।

Verse 156

न युध्यते सुरैः साकं विष्णुं यो वेत्ति दुर्जयम् । संग्रामे मरणं नास्ति यस्य यः सर्वदक्षिणः

విష్ణువు అజేయుడని తెలిసినవాడు దేవతలతో యుద్ధం చేయడు; అటువంటి వానికి సంగ్రామంలో మరణం లేదు, అతడు సదా దాన-దక్షిణల్లో ఉదారుడు।

Verse 157

आत्मनो वचनं व्यर्थं न करोति कथंचन । सर्वेषां पुत्रपौत्राणां मध्ये यो राजते श्रिया

అతడు తన వాక్యాన్ని ఏ విధంగానూ వ్యర్థం చేయడు; సమస్త పుత్రపౌత్రుల మధ్య అతడే శ్రీ-సంపదతో, తేజస్సుతో విరాజిల్లును।

Verse 158

अभिषिक्तस्तु शुक्रेण स वो राजा भवेदिति । गुरुप्रमाणमित्युक्त्वा ययौ यत्रागतः पुनः

‘శుక్రాచార్యుడు అభిషేకించినవాడే రాజు అవుతాడు.’ అని చెప్పి—‘గురువాక్యమే ప్రమాణం’ అని పలికి—వారు మళ్లీ వచ్చిన చోటికే వెళ్లిపోయారు।

Verse 159

तथा च कृतवंतस्ते सहिता दैत्यदानवाः । विरोचनप्रभृतयः पुत्राः पौत्राः स्वयंगताः

అలా వారు చేశారు; సమవేతమైన దైత్యదానవులు—విరోచన మొదలైన—పుత్రపౌత్రులు స్వయంగా అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 160

प्रत्येकं वीक्षिताः सर्वे गुरुणा ज्ञानपूर्वकम् । प्रह्लादेन गुणाः प्रोक्ता न ते संति विरोचने

గురువు జ్ఞానపూర్వకంగా అందరినీ ఒక్కొక్కరిని విడిగా పరిశీలించాడు. ప్రహ్లాదుడు చెప్పిన గుణాలు విరోచనలో లేవు।

Verse 161

अन्येषामपि दैत्यानां वृषपर्वापि नेदृशः । यथा निरीक्षिताः पुत्रा बलिप्रभृतयो मुने । सर्वान्संवीक्ष्य शुक्रेण बलौ दृष्टा गुणास्तथा

ఇతర దైత్యులలో కూడా వృషపర్వుడు అంతటి వాడు కాదు. అలాగే, ఓ మునీ, బలి మొదలైన పుత్రులను పరిశీలించారు; శుక్రాచార్యుడు అందరినీ సమ్యకంగా పరిశీలించి, ఆ గుణాలన్నీ బలిలోనే చూశాడు।

Verse 162

बलिदेहेऽधिकान्दृष्ट्वा दैत्येभ्यो विनिवेदिताः । बलिर्गुणाधिको दैत्याः कथं कार्यं भवेन्मया

బలి దేహంలో అధికమైన గుణములను చూచి అతడు దైత్యులకు నివేదించాడు— “ఓ దైత్యులారా, బలి గుణాధికుడు; ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయవలెను?”

Verse 163

केनापि दैवयोगेन बलिरिंद्रो भविष्यति । यादृशस्तु पिता लोके तादृशस्तु सुतो भवेत्

ఏదో దైవయోగముచేత బలి ఇంద్రుడగును. లోకంలో తండ్రి యెట్లుండునో, కుమారుడును అట్లే సాధారణంగా అవుతాడు.

Verse 164

पौत्रश्च निश्चितं तादृग्भवतीति न चेत्सुतः । प्रह्लादस्तु महायोगी वैष्णवो विष्णुवल्लभः

కుమారుడు అట్లా కాకపోతే, మనవడు నిశ్చయంగా అట్లానే అవుతాడు. కాని ప్రహ్లాదుడు మహాయోగి—వైష్ణవుడు, విష్ణువుకు ప్రియుడు.

Verse 165

तस्माद्विरोचने केचिद्धिरण्यकशिपोर्गुणाः । ज्येष्ठो विरोचनो राज्ये यदि चेत्क्रियतेऽसुराः । नरसिंहः समागत्य निश्चितं मारयिष्यति

అందుచేత విరోచనునందు హిరణ్యకశిపుని కొన్ని గుణలక్షణాలు ఉన్నాయి. ఓ అసురులారా, జ్యేష్ఠ విరోచనుని రాజ్యమందు స్థాపిస్తే, నరసింహుడు తప్పక వచ్చి అతనిని సంహరించును.

Verse 166

मुक्तं विरोचनेनापि राज्यं मरणभीरुणा । प्रह्लादस्य गुणाः सर्वे बलिदेहे व्यवस्थिताः

మరణభయముతో విరోచనుడుకూడా రాజ్యాన్ని విడిచెను. ప్రహ్లాదుని సమస్త గుణములు బలి దేహమందే స్థిరపడ్డవి.

Verse 167

एवं ते समयं कृत्वा बलिं राज्येऽभ्यषिंचय न् । यः प्रह्लादः स वै विष्णुर्यो विष्णुः स बलिः स्वयम्

ఇలా ఒప్పందం చేసుకొని వారు బలిని రాజ్యానికి అభిషేకించారు. యెవడు ప్రహ్లాదుడో అతడే విష్ణువు; యెవడు విష్ణువో అతడే బలి స్వయంగా.

Verse 168

अतो मित्रीकृतो देवैर्विग्रहैस्तु विवर्जितः । एकीभावं कृतं सर्वं बलिराज्ये सुरासुरैः

అందువల్ల దేవతలు అతనిని మిత్రుడిగా చేసుకొని, శత్రుత్వం లేకుండా చేశారు. బలి రాజ్యంలో దేవాసురులు కలిసి సమస్తాన్ని ఏకత్వంగా చేశారు.

Verse 169

तस्यापि भाषितं श्रुत्वा देवेंद्रो मम मंदिरे । समागता वालखिल्याः शप्तोहं वामनः कृतः

అతని మాటలు కూడా విని దేవేంద్రుడు నా మందిరానికి వచ్చాడు. అక్కడ వాలఖిల్య ఋషులు కూడ వచ్చారు; నేను శపింపబడి వామనుడిగా చేయబడ్డాను.

Verse 170

प्रसाद्य ते मया प्रोक्ताः शापमुक्तिप्रदा मम । भविष्यतीति तैरुक्तं बलिनिग्रहणादनु

వారిని ప్రసన్నం చేసి నా శాపవిమోచనాన్ని కలిగించే ఉపాయాన్ని నేను చెప్పాను. వారు అన్నారు—బలిని నియంత్రించిన తరువాత అది నిశ్చయంగా జరుగుతుంది.

Verse 171

तवापि कौतुकं युद्धे बलिर्यज्ञं करोति च । देवानां निग्रहो नास्ति सर्वे यज्ञे समागताः

యుద్ధంపై నీ ఉత్సాహం కూడా ఇక్కడ తగదు, ఎందుకంటే బలి యజ్ఞం చేస్తున్నాడు. దేవతలపై ఎలాంటి అణచివేత లేదు; అందరూ యజ్ఞానికి సమాగతులయ్యారు.

Verse 172

स मां यजति यज्ञेन वधं तस्य करोतु कः । अहं च वामनो जातो नारदः कौतुकान्वितः

అతడు యజ్ఞముతో నన్ను ఆరాధిస్తున్నాడు—అతనిని వధించుటకు ఎవరు ధైర్యపడగలరు? నేను వామనరూపముగా జన్మించితిని; నారదుడును ఈ లీలావికాసమునకు ఆశ్చర్యముతో నిండెను।

Verse 173

विपरीतमिदं सर्वं वर्त्तते मम चेतसि । तथाऽपि क्रमयोगेन सर्वं भव्यं करोम्यहम्

నా మనస్సులో సమస్తమూ విరుద్ధముగా ప్రవహిస్తున్నది; అయినను క్రమయోగముతో, సద్విధానముతో, నేను సమస్తమును శుభఫలముగా చేయుదును।

Verse 174

नारद उवाच । प्रसादं कुरु देवेश युद्धार्थं कौतुकं मम । एकेन ब्राह्मणेनाजौ हन्यंते क्षत्रिया यदा । पित्रा प्रोक्तं च मे पूर्वं तदा युद्धं भविष्यति

నారదుడు పలికెను—హే దేవేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు; యుద్ధ విషయమై నాకు గొప్ప కౌతుకము. యుద్ధభూమిలో ఒకే బ్రాహ్మణునిచేత క్షత్రియులు హతమగుదురు—అని నా తండ్రి పూర్వమే చెప్పినట్లు—అప్పుడే ఆ యుద్ధము సంభవించును।

Verse 175

ब्राह्मणोसि भवाञ्जातः कदा युद्धं करिष्यसि । विहस्य वामनो ब्रूते सत्यं तव भविष्यति

“నీవు బ్రాహ్మణుడిగా జన్మించితివి—యుద్ధము ఎప్పుడు చేయుదువు?” అని అడిగినపుడు వామనుడు నవ్వి పలికెను—“నీ మాట సత్యమగును।”

Verse 176

जमदग्निसुतो भूत्वा गुरुं कृत्वा महेश्वरम् । कार्त्तवीर्यं वधिष्यामि बहुभिः क्षत्रियैः सह

“జమదగ్ని కుమారుడనై, మహేశ్వరుని గురువుగా చేసుకొని, కార్త్తవీర్యుని—అతనితో పాటు అనేక క్షత్రియులను—వధించెదను।”

Verse 177

समंतपंचके पंच करिष्ये रुधिरह्रदान् । तत्राहं तर्पयिष्यामि पितॄनथ पितामहान्

సమంతపంచకంలో నేను రక్తంతో ఐదు హ్రదాలను నిర్మిస్తాను; అక్కడ పితృదేవతలకును పితామహులకును తర్పణమిచ్చి తృప్తిపరచుదును।

Verse 178

पुण्यक्षेत्रं करिष्यामि भवांस्तत्रागमिष्य ति । परं च कौतुकं युद्धे भविष्यति तव प्रियम्

నేను దానిని పుణ్యక్షేత్రంగా స్థాపిస్తాను; మీరు అక్కడికి రాగలరు. ఆ యుద్ధంలో మీకు ప్రియమైన పరమ ఆశ్చర్యకరమైన కౌతుకమూ జరుగును।

Verse 179

ब्राह्मणेभ्यो ग्रहीष्यंति यदा कुं क्षत्रियाः पुनः । तदैव तान्हनिष्यामि पुनर्दा स्यामि मेदिनीम्

క్షత్రియులు మళ్లీ బ్రాహ్మణుల నుండి (ధనమో హక్కులనో) హరించునప్పుడు, అప్పుడు వెంటనే వారిని సంహరిస్తాను; మరల భూమిని దానమిచ్చెదను।

Verse 180

त्रिसप्तवारं दास्यामि जित्वा जित्वा वसुंधराम् । शस्त्रन्यासं करिष्यामि निर्विण्णो युद्धकर्मणि । विहरिष्यामि रम्येषु वनेषु गिरिसानुषु

ఇరవై ఒక్కసార్లు భూమిని జయించి జయించి దానమిచ్చెదను. యుద్ధకర్మలో విరక్తుడనై శస్త్రాలను విడిచిపెట్టి, రమ్యమైన వనాలలోను పర్వతశిఖరాల ఒడుల్లోను విహరిస్తాను।

Verse 181

लंकायां रावणो राज्यं करिष्यति महाबलः । त्रैलोक्यकंटकं नाम यदासौ धारयिष्यति

లంకలో మహాబలుడు రావణుడు రాజ్యము చేయును; అతడు ‘త్రైలోక్యకంటక’ అనే నామాన్ని ధరించినప్పుడు, అప్పుడు (నియతి ప్రవహించును)।

Verse 182

तदा दाशरथी रामः कौसल्यानंदवर्द्धनः । भविष्ये भ्रातृभिः सार्द्धं गमिष्ये यज्ञमंडपे

అప్పుడు దశరథపుత్రుడు రాముడు, కౌసల్యానందవర్ధకుడు, భవిష్యత్తులో అవతరిస్తాడు; అన్నదమ్ములతో కలిసి యజ్ఞమండపానికి వెళ్తాడు.

Verse 183

ताडकां ताडयित्वाहं सुबाहुं यज्ञमंदिरे । नीत्वा यज्ञाद्गमिष्यामि सीतायास्तु स्वयंवरे

తాటకను సంహరించి, యజ్ఞమందిరంలో సుబాహువును దండించి, ఆ యజ్ఞం నుండి బయలుదేరి సీతా స్వయంవరానికి వెళ్తాను.

Verse 184

परिणेष्याभि तां सीतां भंक्त्वा माहेश्वरं धनुः । त्यक्त्वा राज्यं गमिष्यामि वने वर्षांश्चतुर्दश

మాహేశ్వర ధనుస్సును విరిచి ఆ సీతను వివాహం చేసుకుంటాను; తరువాత రాజ్యాన్ని త్యజించి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు వనానికి వెళ్తాను.

Verse 185

सीताहरणजं दुःखं प्रथमं मे भविष्यति । नासाकर्णविहीनां तां करिष्ये राक्षसीं वने

సీతాహరణం వల్ల కలిగే దుఃఖమే నాకు మొదటి మహాశోకం అవుతుంది; మరియు వనంలో ఆ రాక్షసిని ముక్కు చెవులు లేనిదిగా చేస్తాను.

Verse 186

चतुर्द्दशसहस्राणि त्रिशिरःखरदूषणान् । धत्वा हनिष्ये मारीचं राक्षसं मृगरूपिणम्

పద్నాలుగు వేల మందిని—త్రిశిర, ఖర, దూషణులతో సహా—సంహరించి, తరువాత మృగరూపధారి రాక్షసుడు మారీచను వధిస్తాను.

Verse 187

हृतदारो गमिष्यामि दग्ध्वा गृध्रं जटायुषम् । सुग्रीवेण समं मैत्रीं कृत्वा हत्वाऽथ वालिनम्

భార్యను కోల్పోయిన నేను ముందుకు సాగుదును; గృధ్రుడు జటాయువుకు దహనసంస్కారం చేసి, సుగ్రీవునితో మైత్రి కట్టి, అనంతరం వాలిని వధించుదును।

Verse 188

समुद्रं बंधयिष्यामि नलप्रमुखवानरैः । लंकां संवेष्टयिष्यामि मारयिष्यामि राक्षसान्

నలప్రధాన వానరులతో నేను సముద్రాన్ని బంధించుదును; లంకను ముట్టడించి రాక్షసులను సంహరించుదును।

Verse 189

कुम्भकर्णं निहत्याजौ मेघनादं ततो रणे । निहत्य रावणं रक्षः पश्यतां सर्वरक्षसाम्

యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని వధించి, ఆపై రణంలో మేఘనాదుని సంహరించి, సమస్త రాక్షసులు చూస్తుండగా రావణ రాక్షసుని హతమార్చుదును।

Verse 190

विभीषणाय दास्यामि लंकां देवविनिर्मिताम् । अयोध्यां पुनरागत्य कृत्वा राज्यमकंटकम्

దేవనిర్మితమైన లంకను విభీషణునికి దానమిచ్చెదను; తరువాత అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి, కంటకరహితమైన నిర్విఘ్న రాజ్యాన్ని స్థాపించుదును।

Verse 191

कालदुर्वाससोश्चित्रचरित्रेणामरावतीम् । यास्येहं भ्रातृभिः सार्द्धं राज्यं पुत्रे निवेद्य च

కాలము మరియు దుర్వాసుని విచిత్ర లీలాప్రసంగముచేత, రాజ్యాన్ని పుత్రునికి అప్పగించి, నేను సోదరులతో కలిసి అమరావతికి వెళ్లుదును।

Verse 192

द्वापरे समनुप्राप्ते क्षत्रियैर्बहुभिर्मही । भाराक्रांता न शक्नोति पातालं गंतुमुद्यता

ద్వాపరయుగం వచ్చినప్పుడు అనేక క్షత్రియుల భారంతో భూమి నలిగిపోతుంది; పాతాళానికి దిగాలని ప్రయత్నించినా ఆమెకు దిగడం సాధ్యంకాదు।

Verse 193

मथुरायां तदा कर्त्ता कंसो राज्यं महासुरः । शिशुपालजरासंधौ कालनेमिर्महासुरः

ఆ సమయంలో మథురాలో మహాసురుడు కంసుడు రాజ్యాధిపతిగా ఉంటాడు; శిశుపాలుడు, జరాసంధుడు మధ్య మహాసురుడు కాలనేమి కూడా ప్రముఖుడై నిలుస్తాడు।

Verse 194

पौंड्रको वासुदेवश्च बाणो राजा महासुरः । गजवाजितुरंगाढ्या वध्यंते मे तदा मुने

పౌండ్రక వాసుదేవుడు మరియు రాజు బాణుడు—ఈ మహాసురులు—ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో సమృద్ధమైన సేనలతో కూడి, ఓ మునీ, ఆ సమయంలో నావల్ల సంహరింపబడతారు।

Verse 195

कलौ स्वल्पोदका मेघा अल्पदुग्धाश्च धेनवः । दुग्धे घृतं न चैवास्ति नास्ति सत्यं जनेषु च

కలియుగంలో మేఘాలు స్వల్ప జలమే వర్షిస్తాయి, ఆవులు కూడా తక్కువ పాలు ఇస్తాయి; పాలలోనూ నెయ్యి ఉండదు, ప్రజల్లో సత్యం నిలవదు।

Verse 196

चोरैरुपहता लोका व्याधिभिः परिपीडिताः । त्रातारं नाभि गच्छंति युद्धावस्थां गता अपि

ప్రజలు దొంగల చేత దెబ్బతిని, వ్యాధులతో బాధపడతారు; యుద్ధం మరియు అపాయస్థితిలో పడినప్పటికీ రక్షకుని శరణు కోరరు।

Verse 197

क्षुद्राः पश्चिमवाहिन्यो नद्यः शुष्यंति कार्त्तिके । एकादशीव्रतं नास्ति कृष्णा या च चतुर्द्दशी

కార్తీకమాసంలో నదులు క్షీణించి పశ్చిమవాహినులై ఎండిపోతాయి; ఏకాదశీ వ్రతాచరణం అంతరించిపోతుంది, అలాగే కృష్ణపక్ష చతుర్దశీ కూడా నిర్లక్ష్యమవుతుంది।

Verse 198

न जानाति जनः कश्चिद्विक्रांतमपि स्वे गृहे । दरिद्रोपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितम् । भविष्यति कलौ सर्वं न तत्पूर्वयुगत्रये

ఎవరూ తమ ఇంట్లోనైనా ఉన్న గొప్పతనాన్ని గుర్తించరు. దారిద్ర్యబాధతో అన్నీ నలిగిపోతాయి; సంధ్యాస్నానం విడిచిపెట్టబడుతుంది. ఇవన్నీ కలియుగంలో జరుగుతాయి; పూర్వ మూడు యుగాలలో ఇలా లేదు।

Verse 199

पितरं मातरं पुत्रस्त्यक्त्वा भार्यां निषेवते । न गुरुः स्वजनः कश्चित्कोऽपि कं नानुसेवते

కుమారుడు తండ్రి తల్లిని విడిచి భార్యకే అంటిపెట్టుకుంటాడు. పూజ్య గురువు ఉండడు, నిజమైన బంధువు ఉండడు—ఎవరూ ఎవరికీ నిష్ఠతో అనుసరణ లేదా సేవ చేయరు।

Verse 200

यथायथा कलिर्व्याप्तिं करोति धरणीतले । तथातथा जनः सर्व एकाकारो भविष्यति

కలి భూమిమీద ఎంతెంతగా వ్యాపిస్తాడో, అంతంతగా ప్రజలందరూ ఒకే రూపంగా (ఏకరూపంగా) మారిపోతారు।

Verse 201

म्लेच्छैरुपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितम् । कल्किरित्यभिविख्यातो भविष्ये ब्राह्मणो ह्यहम्

మ్లేచ్ఛుల చేత అన్నీ అణచివేయబడి, సంధ్యాస్నానం విడిచిపెట్టబడినప్పుడు, నేను ‘కల్కి’ అని ప్రసిద్ధుడైన బ్రాహ్మణుడిగా జన్మిస్తాను।

Verse 202

म्लेच्छानां छेदनं कृत्वा याज्ञवल्यपुरोहितः । बहुस्वर्णेन यज्ञेन यक्ष्ये निष्कृतिकारणात्

మ్లేచ్ఛులను ఛేదించి, యాజ్ఞవల్క్యుని పురోహితునిగా చేసుకొని, ప్రాయశ్చిత్తం మరియు పునఃస్థాపనార్థం బహుస్వర్ణసమృద్ధమైన యజ్ఞాన్ని నేను నిర్వహిస్తాను।

Verse 203

भविष्यंत्यवतारा मे युद्धं तेषु भविष्यति । इदानीं बलिना युद्धं करिष्यंति न देवताः

నా అవతారాలు భవిష్యత్తులో నిశ్చయంగా జరుగుతాయి, వాటిలో యుద్ధమూ ఉంటుంది; కానీ ఇప్పుడైతే దేవతలు బలితో యుద్ధం చేయరు।

Verse 204

स मां यजति दैत्येन्द्रो न मे वध्यो बलिर्भवेत् । सर्वस्वदाननियमं करोति स महाध्वरे

ఆ దైత్యేంద్రుడు నన్ను ఆరాధిస్తాడు; అందుచేత బలి నా చేత వధింపబడవలసినవాడు కాదు. ఆ మహాయజ్ఞంలో అతడు సర్వస్వదాన వ్రతాన్ని చేపడతాడు।