Adhyaya 12

Verse 1

सारस्वत उवाच । गंगोदकं मधुघृते कुंकुमागुरुचंद नम् । गुग्गुलं बिल्वपत्राणि बकपुष्पं च यो वहेत्

సారస్వతుడు పలికెను—ఎవడు గంగాజలం, తేనె మరియు నెయ్యి, కుంకుమ, అగరు, చందనం, గుగ్గులు, బిల్వపత్రాలు, బకుల పుష్పాలు (పూజార్థం) మోసుకొని వెళ్తాడో…

Verse 2

पदचारी शुचितनुर्भारं स्कन्धे निधाय च । तीर्थे स्नात्वा शिवं विष्णुं ब्रह्माणं शंकरं प्रियम्

పాదచారిగా, శుద్ధదేహంతో, భారాన్ని భుజంపై ఉంచుకొని; తీర్థంలో స్నానం చేసి శివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ—ప్రియ శంకరుని—ఆరాధించాలి।

Verse 3

दृष्ट्वा निवेदयेद्यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः । स नरो गणतां याति यावदाभूतसंप्लवम्

ఎవడు (దేవుని) దర్శించి నివేదన/అర్పణ చేస్తాడో, అతడు సమస్త బంధనాల నుండి విముక్తుడవుతాడు। ఆ మనిషి భూతప్రళయం వరకు గణత్వాన్ని పొందుతాడు।

Verse 4

कलत्रमित्रपुत्रैर्वा भ्रातृभिः स्वजनैर्नरैः । सहितो वा नरैर्याति तीर्थे देवं विचिंत्य च

భార్య, మిత్రులు, కుమారులు, సోదరులు, స్వజనులతో—లేదా ఇతరులతో కూడ—దేవుని స్మరిస్తూ అతడు తీర్థానికి వెళ్తాడు।

Verse 5

देवमूर्तिं शुभां कृत्वा रथस्थां सुप्रतिष्ठिताम् । चन्दनागुरुकर्पूरैरर्चितां कुंकुमेन च

దేవుని శుభమూర్తిని నిర్మించి రథంపై సుప్రతిష్ఠితంగా నిలిపి, చందనం, అగరు, కర్పూరం మరియు కుంకుమతో విధివిధానంగా అర్చించాలి।

Verse 6

पूजयन्विविधैः पुष्पैर्धूपदीपादिकैर्नृप । गीतनृत्यैः सवादित्रैर्हास्यलास्यैरनेकधा

హే రాజా! నానావిధ పుష్పాలు, ధూపదీపాదులతో పూజిస్తూ, వాద్యాలతో కూడిన గీతనృత్యాలు, హర్షహాస్యాలు, లాస్యాలతో అనేక విధాలుగా అక్కడ అర్చించాలి।

Verse 7

धरित्रीं कांचनं गाश्च जलान्नवसनानि च । तृणेन्धने प्रियां वाणीं यच्छन्याति नरो यदि

ఒక మనిషి భూమి, బంగారం, గోవులు, నీరు, అన్నం, వస్త్రాలు, తృణం, ఇంధనం, అలాగే మధురమైన ప్రియవాక్యాన్ని దానం చేస్తూ ఈ లోకాన్ని విడిచిపెడితే, ఆ దానం అతని ధర్మధనమవుతుంది।

Verse 8

देवांगनाकरग्राहगृहीतो नन्दनं वनम् । प्राप्य भुंक्ते शुभान्भोगान्यावदाचन्द्रतारकम्

దేవాంగనల చేతులు పట్టుకొని అతడు నందనవనాన్ని చేరి, చంద్రతారలు ఉన్నంతకాలం శుభభోగాలను అనుభవిస్తాడు।

Verse 9

तीर्थे संचरितः पुरुषो रोगैः प्राणान्विमुञ्चति । अदृष्ट्वा दैवतं तीर्थे दृष्टतीर्थफलं लभेत्

తీర్థంలో సంచరిస్తున్న పురుషుడు రోగాల వల్ల ప్రాణాలు విడిచినా, అక్కడ దేవదర్శనం కలగకపోయినా అతనికి తీర్థదర్శనఫలం లభిస్తుంది।

Verse 10

संसारदोषान्विविधान्विचिन्त्य स्त्रीपुत्रमित्रेष्वपि बंधमुक्तः । विज्ञाय बद्धं पुरुषं प्रधानैः स सर्वतीर्थानि करोति देहम्

సంసారంలోని నానావిధ దోషాలను విచారించి, భార్య‑పుత్ర‑మిత్రుల పట్లనూ ఆసక్తి బంధం నుండి విముక్తుడై; జ్ఞానులైన ప్రధానుల ద్వారా పురుషుడు ఎలా బద్ధుడో గ్రహించి, తన దేహాన్నే సర్వతీర్థమయంగా చేస్తాడు।

Verse 11

आजन्मजन्मांन्तरसंचितानि दग्ध्वा स पापानि नरो नरेन्द्र । तेजोमयं सर्वगतं पुराणं भवोद्भवं पश्यति मुच्यते सः

హే నరేంద్రా! జన్మ జన్మాంతరాలుగా సঞ্চితమైన పాపాలను దహించి, ఆ వ్యక్తి తేజోమయుడు, సర్వవ్యాపి, పురాతనుడు, భవోద్భవుడైన పరమేశ్వరుని దర్శించి, విముక్తుడవుతాడు।

Verse 12

तीर्थे विप्रवचो ग्राह्यं स्नात्वा संध्यार्चनादिकम् । दर्भास्तिला हविष्यान्नं प्रयोगाः श्रद्धया कृताः

తీర్థంలో బ్రాహ్మణుల వచనాన్ని స్వీకరించాలి; స్నానం చేసి సంధ్యార్చనాది కర్మలు చేయాలి। దర్భ‑నువ్వులతో హవిష్యాన్నం సమర్పించి, విధిప్రయోగాలను శ్రద్ధతో నిర్వహించాలి।

Verse 13

अगस्त्यं भृङ्गराजं च पुष्पं शतदलं शुभम् । कर्पूरागुरुश्रीखंडं कुंकुमं तुलसीदलम्

అగస్త్య పుష్పం, భృంగరాజం, శుభమైన శతదళ పుష్పం, కర్పూరం, అగురు, సుగంధి శ్రీఖండం (చందనలేపనం), కుంకుమం, తులసీదళం—ఇవి తీర్థపూజలో పవిత్ర నైవేద్యార్పణాలు।

Verse 14

बिल्वप्रमाणपिंडेषु दीपोद्द्योतितभूमिषु । तांबूल फलनैवेद्यं तिलदर्भोदकेन च

బిల్వఫల పరిమాణంలో పిండాలు చేసి, దీపాలతో ప్రకాశించిన భూమిపై, తిల‑దర్భ సంస్కృత జలంతో కూడి తాంబూలం, ఫలాలు, నైవేద్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 15

तीर्थे संकल्पितं मर्त्यैस्तदनंतं प्रजायते । अयने विषुवे चैव संक्रांतौ ग्रहणेषु च

తీర్థంలో మానవులు చేసిన సంకల్పం ఫలము అనంతమవుతుంది—ప్రత్యేకంగా అయన, విషువ, సంక్రాంతి మరియు గ్రహణకాలాలలో।

Verse 16

मासांतेऽपर पक्षे तु क्षयाहे पितृमातृके । गजच्छायां त्रयोदश्यां द्रव्ये प्राप्तौ द्विजोत्तमः

మాసాంతంలో కృష్ణపక్షంలో—క్షయాహ పితృ‑మాతృక తిథిన—గజఛాయలో త్రయోదశి రోజున ఆ ద్విజోత్తమునకు ధనప్రాప్తి కలిగింది।

Verse 17

गृहे श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणामृणमुक्तये । गृहाच्छतगुणं नद्यां या नदी याति सागरम्

పితృఋణ విముక్తికై ఇంట్లో శ్రాద్ధం చేయాలి; అయితే సముద్రానికి ప్రవహించే నదిలో చేసిన శ్రాద్ధం ఇంటికన్నా శతగుణ ఫలమిస్తుంది।

Verse 18

प्रभासे पुष्करे राजन्गंगायां पिंडतारके । प्रयागे नृपगोमत्यां भवदामोदराग्रतः

ఓ రాజా! ప్రభాస, పుష్కర, గంగలో పిండతారక, ప్రయాగ, గోమతి—మరియు భవ, దామోదర భగవానుల సన్నిధిలో—ఇవి పితృతర్పణం మరియు తీర్థపుణ్యానికి ప్రసిద్ధ పవిత్రస్థలాలు।

Verse 19

नर्मदादिषु तीर्थेषु कुर्याच्छ्राद्धं नरो यदि । सर्वपापविनिर्मुक्तः पितरो यांति सद्गतिम्

నర్మదా మొదలైన తీర్థాలలో ఎవడు శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; పితృదేవతలు సద్గతిని పొందుతారు।

Verse 20

संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् । दिव्यं विमानमारुह्य प्रान्ते याति सुरालयम्

ఉత్తమ సంతానాన్ని పొందీ, అనుత్తమ భోగసుఖాలను అనుభవించి, చివరికి దివ్య విమానమును అధిరోహించి దేవలోక నివాసానికి చేరుతాడు।

Verse 21

जातकर्मादियज्ञेषु विवाहे यज्ञकर्मणि । देवप्रतिष्ठाप्रारंभे वृद्धिश्राद्धं प्रकल्पयेत्

జాతకర్మాది సంస్కారయజ్ఞాలలో, వివాహంలో, యజ్ఞకర్మలో, అలాగే దేవప్రతిష్ఠ ప్రారంభంలో వృద్ధిశ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించాలి।

Verse 22

तृप्यन्ति देवताः सर्वा स्तृप्यंति पितरो नृणाम् । वृद्धिश्राद्धकृतो गेहे जायते सर्वमंगलम्

వృద్ధిశ్రాద్ధం చేయబడితే సమస్త దేవతలు తృప్తి చెందుతారు, మనుష్యుల పితృదేవతలూ తృప్తి చెందుతారు; ఆ గృహంలో సర్వమంగళం జనిస్తుంది।

Verse 23

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहो मद्यमदादयः । माया मात्सर्यपैशुन्यमविवेको विचारणा

కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మద్యమదాది మత్తు; మాయ, మాత్సర్యం, పైశున్యం, అవివేకం, కుతర్కం—ఇవి ధర్మానికి అడ్డుగాను పుణ్యఫలాన్ని క్షీణింపజేయునవి।

Verse 24

अहंकारो यदृच्छा च चापल्यं लौल्यता नृप । अत्यायासोप्यनायासः प्रमादो द्रोहसाहसम्

ఓ నృపా! అహంకారం, యదృచ్ఛ (అనియంత్రిత మనోచ్ఛ), చాపల్యం, లౌల్యం; అతిశ్రమం మరియు ఆలస్యం, ప్రమాదం, ద్రోహం, దుస్సాహసం—ఇవీ ధర్మమార్గాన్ని చెడగొట్టే వినాశక స్వభావాలు।

Verse 25

आलस्यं दीर्घसूत्रत्वं परदारोपसेवनम् । अल्पाहारो निराहारः शोकश्चौर्यं नृपोत्तम

హే నృపోత్తమా! ఆలస్యం, దీర్ఘసూత్రత్వం, పరస్త్రీసేవనం, అల్పాహారం గాని నిరాహారం గాని, శోకం మరియు చౌర్యం—ఇవీ ధర్మనాశక నింద్య దోషాలుగా చెప్పబడ్డాయి।

Verse 26

एतान्दोषान्गृहे नित्यं वर्जयन्यदि वर्तते । स नरो मण्डनं भूमेर्देशस्य नगरस्य च

గృహస్థాశ్రమంలో ఉండి ఈ దోషాలను నిత్యం వర్జించి జీవించే వాడు, భూమికి మణిభూషణమై, తన దేశానికీ నగరానికీ అలంకారమవుతాడు।

Verse 27

श्रीमान्विद्वान्कुलीनोऽसौ स एव पुरुषोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकश्च नित्यं तस्य प्रजायते

అటువంటి వాడు శ్రీమంతుడు, విద్యావంతుడు, కులీనుడు అవుతాడు—అతడే నిజమైన పురుషోత్తముడు. అతనికి నిత్యం సమస్త తీర్థాలలో అభిషేకస్నాన పుణ్యం కలుగుతుంది।

Verse 28

तदा तीर्थफलं सम्यक्त्यक्तदोषस्य जायते । स्नानं सन्ध्या जपो होमः पितृदेवर्षितर्पणम् । श्राद्धं देवस्य पूजा च त्यक्तदोषस्य जायते

అప్పుడు దోషాలను విడిచినవానికి తీర్థఫలం సంపూర్ణంగా నిజంగా కలుగుతుంది. స్నానం, సంధ్యావందనం, జపం, హోమం, పితృ-దేవ-ఋషి తర్పణం, శ్రాద్ధం మరియు దేవపూజ—ఇవన్నీ దోషత్యాగికి ఫలప్రదమవుతాయి।

Verse 29

प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे सरस्वत्यां च सागरे । गयायां वा रुद्रपदे नरनारायणाश्रमे

ప్రయాగంలో గానీ, కురుక్షేత్రంలో గానీ, సరస్వతీ తీరంలో గానీ సముద్రంలో గానీ; గయాలో గానీ, రుద్రపదంలో గానీ, నర-నారాయణాశ్రమంలో గానీ—

Verse 30

प्रभासे पुष्करे कृष्णे गोमत्यां पिंडतारके । वस्त्रापथे गिरौ पुण्ये तथा दामोदरे नृप

ఓ నృపా! ప్రభాసంలో, పుష్కరంలో, కృష్ణా-తీర్థంలో, గోమతీ నదిలో, పిండతారకంలో, పుణ్యగిరిపై ఉన్న వస్త్రాపథంలో, అలాగే దామోదర-తీర్థంలో కూడా—

Verse 31

भीमेश्वरे नर्मदायां स्कांदे रामेश्वरादिषु । उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां च भूर्भुवः

నర్మదా తీరంలోని భీమేశ్వరంలో, స్కాంద-తీర్థాలలో, రామేశ్వరాది పుణ్యస్థలాలలో; ఉజ్జయినీలో మహాకాల ధామంలో, అలాగే వారాణసీలో—భూర్భువః లోకాల క్షేత్రంలో—

Verse 32

कालिंद्यां मथुरायां च सकृद्याति नरो यदि । सदोषो मुच्यते दोषैर्ब्रह्महत्यादिभिः कृतैः

ఒక మనిషి ఒక్కసారి అయినా కాలిందీ (యమున) మరియు మథురకు వెళితే, దోషాలతో ఉన్నవాడైనా బ్రహ్మహత్యాది చేసిన పాపదోషాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 33

अपि कीटः पतंगो वा पक्षी वा सूकरोऽपि वा । खरोष्ट्रकुंजरा वाजिमृगसिंहसरीसृपाः

పురుగు గానీ పతంగం గానీ, పక్షి గానీ పంది గానీ; గాడిదలు, ఒంటెలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, జింకలు, సింహాలు, సరీసృపాలు—

Verse 34

ज्ञानतोऽज्ञानतो राजंस्तेषु स्था नेषु ये मृताः । सर्वे ते पुण्यकर्माणः स्वर्गं भुक्त्वा सुखं बहु

ఓ రాజా! ఆ స్థలాలలో తెలిసి గానీ తెలియక గానీ మరణించినవారు అందరూ పుణ్యకర్ములు అవుతారు; స్వర్గసుఖాన్ని అనుభవించి అపార ఆనందాన్ని పొందుతారు.

Verse 35

चतुर्वर्णेषु सर्वे ते जायंते कर्मबंधनात् । कर्मबंधं विहायाशु मुक्तिं यांति नराः पुनः

కర్మబంధన కారణంగా వారు అందరూ నాలుగు వర్ణాలలో పునర్జన్మిస్తారు; ఆ కర్మబంధాన్ని త్వరగా విడిచి మళ్లీ ముక్తిని పొందుతారు।

Verse 36

मोदंते तीर्थमरणात्स्वर्गभोगावसानतः । संप्राप्य भारते खंडे कर्मभूमिं महोदयम्

తీర్థంలో దేహత్యాగం చేసినవారు ఆనందిస్తారు; స్వర్గభోగం ముగిసిన తరువాత వారు భారతఖండంలోని ఈ మహోదయ కర్మభూమిని చేరుతారు।

Verse 37

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं बहुपर्वतमंडितम् । गंगायाः सरितः सर्वाः समुद्रैः सह संगताः

ఈ ప్రాంతం అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండినది, అనేక పర్వతాలతో అలంకృతమైనది; గంగా ప్రధానమైన సమస్త నదులు సముద్రాలతో సంగమిస్తాయి।

Verse 38

पदेपदे निधानानि संति तीर्थान्यनेकशः । येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

ఇక్కడ అడుగడుగునా నిధులవంటి అనేక తీర్థాలు ఉన్నాయి; వాటిని కేవలం స్మరించడమే సమస్త పాపక్షయాన్ని కలిగిస్తుంది।

Verse 39

पातालमार्गा बहवः स्वर्गमार्गश्च दृश्यते । गगने दृश्यते सूर्यो हृदये दृश्यते हरः

పాతాళానికి అనేక మార్గాలు కనిపిస్తాయి, స్వర్గమార్గమూ కనిపిస్తుంది; ఆకాశంలో సూర్యుడు కనిపిస్తాడు, హృదయంలో హరుడు (శివుడు) దర్శనమిస్తాడు।

Verse 40

ध्यानेन ज्ञानयोगेन तपसा वचसा गुरोः । सत्येन साहसेनैव दृश्यते भुवनत्रयम्

ధ్యానం, జ్ఞానయోగం, తపస్సు, గురువాక్యం, సత్యం మరియు ధైర్యసంకల్పం వలన—త్రిలోకమూ ప్రత్యక్షమై జ్ఞేయమగును.

Verse 41

वेदस्मृतिपुराणैश्च ये न पश्यंति भूतलम् । पातालं स्वर्गलोकं च वंचितास्ते नरा इह

వేదాలు, స్మృతులు, పురాణాల ద్వారా కూడా భూతలం, పాతాళం, స్వర్గలోకం యొక్క తత్త్వాన్ని చూడనివారు—ఇహలోకంలోనే మోసపోయి వంచితులవుతారు.

Verse 42

ये विरज्यंति न स्त्रीषु कामासक्ता विचेतसः । देहोन्यथा वरस्त्रीणामन्यथा तैश्च चिंतितम्

స్త్రీల పట్ల విరక్తి పొందని, కామాసక్తులై చంచలచిత్తులైనవారికి—దేహసత్యం ఒకటి, ‘ఉత్తమ స్త్రీ’ అని వారు ఊహించేది మరొకటి.

Verse 43

जन्मभूमिषु ते रक्ता जन्यंते जंतवः पुनः । मुक्तिमार्गात्पुनर्भ्रष्टा जायंते पशुयोनिषु

జన్మభూముల పట్ల ఆసక్తిగల ఆ జీవులు మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తారు; ముక్తిమార్గం నుండి మరల జారిపడి పశుయోనుల్లో పుడతారు.

Verse 44

धनानि संप्राप्य वराटिकां ये द्विजातिमुख्याय विधाय पूजाम् । यच्छंति नो निर्मलचेतना ये नराधमा दैवहता मृतास्ते

ధనం సంపాదించినా నిర్మలచిత్తం లేని వారు, ప్రధాన ద్విజుడు (బ్రాహ్మణుడు)కు పూజ చేసి ఒక్క కాసు కూడా దానం చేయనివారు—ఆ నరాధములు దైవహతులై మరణిస్తారు.

Verse 45

देहं सुपुष्टं विजरं च यौवनं लब्ध्वा न गंगादिषु यांति ये नराः । माता पिता नो न सुतो न बांधवो भार्या स्वसा नो दुहिता न विद्यते

సుపుష్టమైన దేహం, యౌవనబలం పొందినప్పటికీ గంగా మొదలైన తీర్థాలకు వెళ్లని వారికి, যেন తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు, కుమారుడు లేదు, బంధువు లేదు; భార్య, సోదరి, కుమార్తె కూడా లేనట్టే।

Verse 46

एकस्तु यो याति कथं न क्लिश्यते मूर्खो न जानाति भवं महेश्वरम् । स्नात्वा न पश्यंति हरं महेश्वरं दैवेन ते वै मुषिता नराधमाः

ఒంటరిగా వెళ్లేవాడు ఎలా కష్టపడకుండా ఉంటాడు? మూర్ఖుడు భవస్వరూప మహేశ్వరుణ్ని గుర్తించడు. తీర్థస్నానం చేసినా హర-మహేశ్వర దర్శనం పొందని వారు దైవవశాత్ మోహితులై హరించబడిన నరాధములు।