Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तीर्थे संचरितः पुरुषो रोगैः प्राणान्विमुञ्चति । अदृष्ट्वा दैवतं तीर्थे दृष्टतीर्थफलं लभेत्

Transliteration

tīrthe saṃcaritaḥ puruṣo rogaiḥ prāṇānvimuñcati | adṛṣṭvā daivataṃ tīrthe dṛṣṭatīrthaphalaṃ labhet

Translation

తీర్థంలో సంచరిస్తున్న పురుషుడు రోగాల వల్ల ప్రాణాలు విడిచినా, అక్కడ దేవదర్శనం కలగకపోయినా అతనికి తీర్థదర్శనఫలం లభిస్తుంది।

Word by Word

• तीर्थे: in/at the sacred ford
• तीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (स्थान)

• संचरितः: having wandered
• संचरितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √चर् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); ‘one who has wandered/moved about’

• पुरुषः: a man
• पुरुषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• रोगैः: by diseases
• रोगैः: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/हेतु (by/through diseases)

• प्राणान्: life-breaths, life
• प्राणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• विमुञ्चति: releases, gives up
• विमुञ्चति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु) + वि (उपसर्ग)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अदृष्ट्वा: without seeing
• अदृष्ट्वा: Kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + अ (निषेध/नञ्)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभावे), नकारार्थक; ‘without seeing’

• दैवतम्: the deity
• दैवतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैवत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तीर्थे: in the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• दृष्ट-तीर्थ-फलम्: the fruit of (having) seen the tīrtha
• दृष्ट-तीर्थ-फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृष्ट (कृदन्त; √दृश् धातु) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थस्य फलम्) कर्मधारय-भावेन ‘दृष्ट’ इति विशेषणसम्बन्धः

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sick pilgrim supported by companions walks within the tīrtha precinct; he collapses or passes away before reaching the deity’s shrine, yet a subtle divine radiance indicates the tīrtha’s unseen grace granting the fruit of ‘darśana’.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sanctity of a tīrtha is intrinsic; sincere arrival and contact with the sacred place itself is credited with merit, even when circumstances prevent full darśana.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha-kṣetra in the Prabhāsa region, within the Skanda Purāṇa’s tīrtha-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse emphasizes tīrtha-saṃcaraṇa (pilgrimage movement/visit) and its credited fruit.