Adhyaya 58

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ द्वितीयां ते वच्मि शक्तिं देवि क्रियात्मिकाम् । प्रभासस्थां महादेवीं देवानां प्रीतिदायिनीम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవి, ఇప్పుడు నేను నీకు రెండవ శక్తిని చెప్పుదును; ఆమె క్రియాత్మిక శక్తి. ప్రభాసంలో నివసించే ఆ మహాదేవి దేవతలకు ప్రీతిని ప్రసాదించేది।

Verse 2

सोमेशाद्वायवे भागे षष्टिधन्वतरे स्थिता । तत्र पीठं महादेवि योगिनीगणवन्दितम्

సోమేశ్వరుని నుండి వాయవ్య భాగంలో అరవై ధనుస్సుల దూరంలో ఆమె స్థితి. హే మహాదేవి, అక్కడ ఆమె పీఠం ఉంది; యోగినీగణములు దానిని వందిస్తారు।

Verse 3

तस्मिन्स्थाने स्थितं देवि पातालविवरं महत् । तस्मिन्महाप्रभे स्थाने रक्षारूपेण संस्थिताम्

హే దేవి, ఆ స్థలంలో పాతాళానికి ఒక మహా వివరం ఉంది. ఆ మహాప్రభమైన చోట ఆమె రక్షారూపంగా స్థితిచేస్తుంది।

Verse 4

पातालनिधि निक्षेपदिव्यौषधिरसायनम् । क्षेत्रमध्ये स्थितं सर्वं तदर्चनरतो लभेत्

పాతాళ నిధుల నిక్షేపములు, దివ్య ఔషధములు మరియు రసాయనములు—ఇవన్నీ క్షేత్రమధ్యంలోనే ఉన్నాయి. అక్కడ అర్చనలో నిమగ్నుడైనవాడు వాటి ఫలాన్ని పొందును।

Verse 5

भैरवीति च तद्देव्याः पूर्वं नाम प्रकीर्त्तितम् । अस्मिन्पुनश्चांतरे तु अष्टाविंशे चतुर्युगे । त्रेतायुगमुखे राजा अजापालो बभूव ह

పూర్వకాలంలో ఆ దేవి ‘భైరవీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ మన్వంతరంలో, ఇరవై ఎనిమిదవ చతుర్యుగంలో, త్రేతాయుగారంభంలో ‘అజాపాల’ అనే రాజు జన్మించాడు.

Verse 6

तेन चागत्य क्षेत्रेस्मिन्पंचवर्षशतानि च । भैरवी पूजिता देवी व्याधिग्रस्तेन भामिनि

ఓ సుందరీ, వ్యాధితో బాధపడుతున్న అతడు ఈ క్షేత్రానికి వచ్చి ఐదు వందల సంవత్సరాలు ఇక్కడ దేవి భైరవిని పూజించాడు.

Verse 7

ततः प्रोवाच तं देवी संतुष्टा राजसत्तमम् । अलं क्लेशेन राजर्षे तुष्टाहं तव भक्तितः

అప్పుడు సంతుష్టమైన దేవి ఆ రాజశ్రేష్ఠునితో పలికింది— “ఓ రాజర్షీ, ఇక కష్టం చాలును; నీ భక్తివల్ల నేను తృప్తి పొందాను.”

Verse 8

इत्युक्तः स तदा राजा कृताञ्जलिपुटः सुधीः । प्रणम्योवाच तां देवीमानंदास्राविलेक्षणः

ఇలా వినగానే ఆ వివేకవంతుడైన రాజు కృతాంజలిగా నిలిచి, దేవికి నమస్కరించి, ఆనందాశ్రువులతో నిండిన కళ్లతో పలికాడు.

Verse 9

यदि तुष्टासि मे देवि वरार्हो यदि वाप्यहम् । सर्वे रोगाः शरीरान्मे नाशं यांतु बहिः कृताः

“ఓ దేవీ, నీవు నాపై ప్రసన్నమైతే, నేను వరానికి అర్హుడనైతే, నా శరీరంలోని అన్ని రోగాలు బయటకు వెళ్లి నశించుగాక.”

Verse 10

एवमुक्ता तु सा देवी पुनः प्रोवाच तं नृपम् । सर्वमेव महाराज यथोक्तं ते भविष्यति

అలా పలికిన తరువాత దేవి మళ్లీ ఆ రాజుతో చెప్పింది— “ఓ మహారాజా, నీవు చెప్పినట్లే నీకు అన్నీ యథాతథంగా జరుగును.”

Verse 11

इत्युक्ते तु तदा देव्या तस्य राज्ञः कलेवरात् । निर्गता व्याधयस्तत्र अजारूपेण वै पृथक्

దేవి అలా పలికిన వెంటనే ఆ రాజు శరీరమునుండి వ్యాధులు ఒక్కొక్కటిగా బయటికి వచ్చి, అక్కడ మేకల రూపం ధరించాయి.

Verse 12

सहस्राणां तु पञ्चैव नियतं सार्द्धमेव च । इति वृत्ते महादेव्या पुनः प्रोक्तो नराधिपः

వాటి సంఖ్య నిశ్చయంగా సాడే ఐదు వేలగా స్థిరపడింది. ఇది జరిగిన తరువాత మహాదేవి మళ్లీ నరాధిపతిని (రాజును) సంబోధించింది.

Verse 13

राजन्नेतानजारूपान्व्याधीन्पालय कृत्स्नशः । किंकुर्वाणा भविष्यंति तवैवादेशकारिणः

ఓ రాజా, మేకల రూపం ధరించిన ఈ వ్యాధులన్నిటిని సంపూర్ణంగా పోషించి రక్షించు. అవి నీ సేవకులై, నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే కార్యం చేయును.

Verse 14

अजापालेति ते नाम ख्यातं लोके भविष्यति । तव नाम्ना मम नाम अजापालेश्वरीति च । भविष्यति धरापृष्ठे तच्च यावच्चतुर्युगम्

నీ పేరు లోకంలో ‘అజాపాల’ (మేకల పాలకుడు) అని ప్రసిద్ధి చెందును. నీ పేరుచేత నా పేరు కూడా ‘అజాపాలేశ్వరి’ అవుతుంది; భూమిపై ఈ కీర్తి నాలుగు యుగాల వరకు నిలిచియుంటుంది.

Verse 15

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां योऽत्र मां पूजयिष्यति । तस्याष्टगुणमैश्वर्यं दास्ये तुष्टा न संशयः

ఇక్కడ అష్టమి మరియు చతుర్దశి రోజున నన్ను భక్తితో పూజించువాడికి, నేను ప్రసన్నమై అష్టగుణ ఐశ్వర్యమును మరియు ప్రభుత్వమును ప్రసాదించెదను—సందేహము లేదు.

Verse 16

अश्वयुक्छुक्लाष्टम्यां च त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम् । सोमेशं मध्यतः कृत्वा संस्नाप्याभ्यर्च्य मां पृथक् । तस्य वर्षत्रयं राजन्न भीः शोको भविष्यति

ఆశ్వయుజ శుక్ల అష్టమినాడు మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, సోమేశ్వరుని మధ్యలో స్థాపించి, దేవునికి స్నానం చేయించి, అర్చన చేసి, నన్ను కూడా ప్రత్యేకంగా పూజించినవానికి—ఓ రాజా—మూడేళ్లపాటు భయమూ శోకమూ ఉండవు.

Verse 17

या तु वंध्या भवेन्नारी रोगिणी दुर्भगा तथा । तयोक्ता नवमी कार्या ममाग्रे तुष्टिवर्द्धिनी

వంధ్య అయిన స్త్రీ గానీ, రోగిణి గానీ, దుర్భాగ్యవతి గానీ—ఆమె నా సన్నిధిలో విధిపూర్వకంగా నవమి వ్రతాన్ని ఆచరించాలి; అది దేవీప్రసన్నతను, అనుగ్రహాన్ని పెంపొందిస్తుంది.

Verse 18

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तु तदा देवी तत्रैवांतर्हिताऽभवत् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थः स राजातुलविक्रमः

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆ దేవి అక్కడికక్కడే అంతర్హితమైంది. అప్పుడు అతుల విక్రముడైన ఆ రాజు ప్రభాసక్షేత్ర మధ్యలోనే నిలిచియుండెను.

Verse 19

पालयामास धर्मात्मा तानजान्व्याधिरूपिणः । औषधीर्विविधाकारास्तेषां याः पुष्टिहेतवः

ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజు వ్యాధిరూపం ధరించిన ఆ మేకలను సంరక్షించి పోషించాడు; వాటి పుష్టికి కారణమైన నానావిధ ఔషధులను ఇచ్చి పెంచాడు.

Verse 20

तत्र वर्षशतं साग्रं पुष्टिं नीता अजाः पृथक् । महानिधानसंस्थानमजापालेन निर्मिंतम्

అక్కడ వంద సంవత్సరాలకు మించి మేకలను వేరువేరుగా పెంచి పుష్టిగా చేశారు. మేకల కాపరి ఒక మహా నిధి-భాండాగార సంస్థానాన్ని నిర్మించాడు.

Verse 21

अथ तस्याः प्रसादेन स राजा पृथुविक्रमः । सप्तद्वीपाधिपो जातः सूर्यवंशविभूषणः

ఆమె అనుగ్రహంతో ఆ విస్తార పరాక్రమముగల రాజు సప్తద్వీపాధిపతిగా అయ్యి, సూర్యవంశానికి భూషణమయ్యాడు.

Verse 22

देव्युवाच । अत्याश्चर्यमिदं देव अजा देव्याः समुद्भवम् । पुनश्च श्रोतुमिच्छामि तस्य राज्ञोद्भुतं महत्

దేవి పలికింది—ఓ దేవా! దేవి నుండి ఈ మేకలు ఉద్భవించటం అత్యాశ్చర్యం. మరల ఆ రాజునకు సంబంధించిన మహత్తర అద్భుతాన్ని వినదలచుకున్నాను.

Verse 23

कथं राजा स देवेश सप्तद्वीपां वसुन्धराम् । शशास एक एवासौ कथं ते व्याधयः कृताः

ఓ దేవేశా! ఆ రాజు ఒక్కడే సప్తద్వీపమయమైన భూమిని ఎలా పాలించాడు? మరియు ఆ వ్యాధులు ఎలా కలిగించబడ్డాయి?

Verse 24

ईश्वर उवाच । पुरा बभूव राजर्षिर्दिलीप इति विश्रुतः । दीर्घो नाम सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

ఈశ్వరుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ‘దిలీప’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఒక రాజర్షి ఉండెను. అతనికి ‘దీర్ఘ’ అనే కుమారుడు, అతనినుండే రఘువు జన్మించాడు.

Verse 25

अजःपुत्रो रघोश्चापि तस्माद्यश्चातिवीर्यवान् । स भैरवीं समाराध्य कृत्वा व्याधीनजागणान्

అజుడు కూడా రఘువుకు కుమారుడే; అతనివలన అతి పరాక్రమవంతుడు జన్మించాడు. అతడు భైరవీదేవిని సమారాధించి వ్యాధులను మేకల గుంపులవలె అనేకంగా చేసెను.

Verse 26

पालयामास संहृष्टो ह्यजापालस्ततोऽभवत् । तस्मिन्काले बभूवाथ रावणो राक्षसेश्वरः

అతడు హర్షంతో రాజ్యాన్ని పాలించెను; అందువల్ల ‘అజాపాలుడు’గా రక్షకుడై స్థిరపడ్డాడు. అదే కాలంలో రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడూ ప్రబలంగా ఉద్భవించాడు.

Verse 27

लंकास्थितः सुरगणान्नियुयोज स्वकर्मसु । अखंडमंडलं चन्द्रमातपत्रं चकार ह

లంకలో నివసిస్తూ అతడు దేవగణాలను వారి వారి కర్తవ్యాలలో నియమించాడు. అలాగే చంద్రమండలాన్నే అఖండ వృత్తాకార రాజఛత్రంగా చేయించాడు.

Verse 28

इन्द्रं सेनापतिं चक्रे वायुं पांसुप्रमार्जकम् । वरुणं दूतकर्मस्थं धनदं धनरक्षकम्

అతడు ఇంద్రుణ్ని సేనాపతిగా చేసెను, వాయువును ధూళి ఊడ్చేవాడిగా నియమించెను, వరుణుణ్ని దూతకార్యంలో నిలిపెను, ధనదుడు (కుబేరుడు)ను ధనరక్షకుడిగా చేశాడు.

Verse 29

यमं संयमनेऽरीणां युयुजे मन्त्रणे मनुम् । मेघाश्छर्दंति लिंपंति द्रुमाः पुष्पाणि चिक्षिपुः

శత్రువులను నియంత్రించుటకు యముణ్ని నియమించాడు, సలహా కోసం మనువును నియోగించాడు. మేఘాలు ధారలుగా కురిసెను, వృక్షాలు పుష్పాలను చల్లెను.

Verse 31

प्रेक्षणीयेऽप्सरोवृंदं वाद्ये विद्याधरा वृताः । गंगाद्याः सरितः पाने गार्हपत्ये हुताशनः

దర్శనవైభవానికి అప్సరసల వృందం నిలిచింది; వాద్యనాదానికి విద్యాధరుల సమూహం చుట్టుముట్టింది. పానార్థం గంగా మొదలైన నదులు ఉండగా, గార్హపత్యాగ్ని స్థానంలో స్వయంగా హుతాశనుడు (అగ్ని) విరాజిల్లెను.

Verse 32

विश्वकर्मांगसंस्कारे तेन शिल्पी नियोजितः । तिष्ठंति पार्थिवाः सर्वे पुरः सेवाविधायिनः

అంగసంస్కారము, అలంకారసిద్ధికి అతడు శిల్పి విశ్వకర్మను నియమించెను. మరియు సమస్త భూపతులు ముందర నిలిచి సేవావిధిని నిర్వహించుచుండిరి.

Verse 33

दृश्यंते भास्वरै रत्नैः प्रस्खलंतो विभूषणैः । तान्दृष्ट्वा रावणः प्राह प्रहस्तं प्रतिहारकम्

వారు భాస్వర రత్నాలతో మెరుస్తూ, జారిపడే ఆభరణాల మ్రోగుడుతో కనిపించిరి. వారిని చూచి రావణుడు తన ప్రతిహారకుడైన ప్రహస్తునితో పలికెను.

Verse 34

सेवां कर्त्तुं मम स्थाने ब्रूहि केऽत्र समागताः । उवाच स प्रणम्याग्रे दण्डपाणिर्निशाचरः

“నా సభలో సేవ చేయుటకు ఇక్కడ ఎవరు సమాగతులయ్యారు? చెప్పుము.” అని రావణుడు అడిగెను. అప్పుడు నిశాచరుడైన దండపాణి ముందర నమస్కరించి పలికెను.

Verse 35

एष काकुत्स्थो मांधाता धुन्धुमारो नलोऽर्जुनः । ययातिर्नहुषो भीमो राघवोऽयं विदूरथः

“ఇవే కాకుత్స్థుడు, మాంధాత, ధుంధుమారుడు, నలుడు, అర్జునుడు; యయాతి, నహుషుడు, భీముడు; ఈ రాఘవుడు మరియు విదూరథుడును.”

Verse 36

एते चान्ये च बहवो राजान इह चागताः । सेवाकरास्तव स्थाने नाजापाल इहो गतः

ఇవీ మరియు మరెన్నో రాజులు ఇక్కడికి వచ్చారు, మీ సభలో సేవ చేయుటకు సిద్ధంగా ఉన్నారు; కాని అజాపాలుడు ఇక్కడికి రాలేదు.

Verse 37

रावणः कुपितः प्राह शीघ्रं दूत विसर्जय । इत्युक्त्वा प्रहितो दूतो धूम्राक्षो नाम राक्षसः

కోపించిన రావణుడు అన్నాడు—“దూతను వెంటనే పంపు!” అని చెప్పి ధూమ్రాక్ష అనే రాక్షసుణ్ణి దూతగా పంపించాడు.

Verse 38

धूम्राक्ष गच्छ ब्रूहि त्वमजापालं ममा ज्ञया । सेवां कर्त्तुं ममागच्छ करं वा यच्छ पार्थिव

“ధూమ్రాక్షా, వెళ్ళి నా ఆజ్ఞతో అజాపాలునికి చెప్పు—‘నా సేవ చేయుటకు రా; లేకపోతే ఓ రాజా, కరము (ఖరాజు) చెల్లించు.’”

Verse 39

अथवा चन्द्रहासेन त्वां करिष्ये विकंधरम् । रावणेनैवमुक्तस्तु धूम्राक्षो गरुडो यथा

“లేకపోతే చంద్రహాస ఖడ్గంతో నిన్ను శిరస్సులేనివాడిగా చేస్తాను!” రావణుని ఈ బెదిరింపుతో ధూమ్రాక్షుడు గరుడునిలా వేగంగా దూసుకెళ్లాడు.

Verse 40

संप्राप्तस्तां पुरीं रम्यां तव राजकुलं गतः । ददर्शायांतमेकं स अजापालमजावृतम्

అతడు ఆ రమ్యమైన నగరానికి చేరి రాజప్రాసాద పరిసరాలకు వెళ్లి, అజాపాలుడు వస్తున్నదాన్ని చూశాడు—అతడు ఒంటరిగా, కానీ మేకలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.

Verse 41

मुक्तकेशं मुक्तकच्छं स्वर्णकंबलधारिणम् । यष्टिस्कंधं रेणुवृतं व्याधिभिः परिवारितम्

అతడు విప్పిన జుట్టుతో, సడలిన వస్త్రాలతో, స్వర్ణకంబళం ధరించినవాడిగా కనిపించాడు. దండంపై వాలుతూ, ధూళితో కప్పబడి, వ్యాధులచే చుట్టుముట్టబడ్డాడు।

Verse 42

निघ्नंतमिव शार्दूलं सर्वोपद्रवनाशनम् । मह्यामालिख्य नामानि विनिघ्नंतं द्विषां गणम्

అతడు పులిలా శత్రువులను కూల్చివేసే వాడిగా, సమస్త ఉపద్రవాలను నశింపజేసేవాడిగా కనిపించాడు. నేలపై పేర్లు వ్రాసి, శత్రువుల గణాన్ని చూర్ణం చేస్తున్నాడు।

Verse 43

स्नातं भुक्तं निजस्थाने कृतकृत्यं मनुं यथा । दृष्ट्वा हृष्टमनाः प्राह धूम्राक्षो रावणोदितम्

అతడు స్నానం చేసి, భోజనం చేసి, తన స్థానంలో కూర్చుని—మనువులా కృతకృత్యుడై—ఉండటాన్ని చూసి ధూమ్రాక్షుడు హర్షంతో రావణుడు చెప్పిన సందేశాన్ని పలికాడు।

Verse 44

अजापालोऽपि साक्षेपं प्रत्यु क्त्वा कारणोत्तरम् । प्रेषयामास धूम्राक्षं ततः कृत्यं समादधे

అజాపాలుడు కూడా కారణాలతో కూడిన కఠిన ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు. ఆపై ధూమ్రాక్షుణ్ని పంపివేసి, తరువాత కృత్యం (అనుష్ఠానం) చేపట్టాడు।

Verse 45

ज्वरमाकारयित्वा तु प्रोवाचेदं महीपतिः । गच्छ लंकाधिपस्थानमाचर त्वं यथोदितम्

అప్పుడు రాజు జ్వరదేవతను పిలిపించి ఇలా అన్నాడు—“లంకాధిపతి నివాసానికి వెళ్ళి, చెప్పినట్లే ఆచరించు।”

Verse 46

नियुक्तस्त्वजपालेन ज्वरो दिवि जगाम ह । गत्वा च कंपयामास रावणं राक्षसेश्वरम्

అజాపాలుని ఆజ్ఞతో జ్వరుడు ఆకాశమార్గంగా వెళ్లెను; అక్కడికి చేరి రాక్షసాధిపతి రావణుని కంపింపజేసెను।

Verse 47

रावणस्तं विदित्वा तु ज्वरं परमदारुणम् । प्रोवाच तिष्ठतु नृपस्तेन मे न प्रयोजनम्

అత్యంత దారుణమైన ఆ జ్వరాన్ని గుర్తించిన రావణుడు పలికెను—“ఆ రాజు అలాగే ఉండనీ; నాకు అతనితో పనిలేదు।”

Verse 48

ततः स विज्वरो राजा बभूव धनदानुजः । एवं तस्य चरित्राणि संति चान्यानि कोटिशः

అనంతరం ధనదుడు (కుబేరుడు) యొక్క అనుజుడైన ఆ రాజు జ్వరరహితుడయ్యెను. ఈ విధంగా ఆమె (దేవీశక్తి) యొక్క మరెన్నో కోటి లీలలు, అద్భుతకార్యాలు ప్రసిద్ధమైయున్నవి।

Verse 49

अजापालस्य देवेशि सूर्यवत्त्विट्किरीटिनः । तेनैषाऽराधिता देवी अजापालेन धीमता । सर्वरोगप्रशमनी सर्वो पद्रवनाशिनी

హే దేవేశీ! సూర్యసమ కాంతితో మెరసే కిరీటధారుడైన ధీమంతుడైన అజాపాలుడు ఈ దేవిని విధివిధానంగా ఆరాధించెను. ఆమె సమస్త రోగాలను శమింపజేసి, అన్ని ఆపదలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 50

पूजयेत्तां विधानेन भोगेप्सुर्यदि मानवः । गंधैर्धूपैरलंकारैर्वस्त्रैरन्यैश्च भक्तितः

మనుష్యుడు భోగసంపదలను కోరితే, విధివిధానంగా భక్తితో—సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధూపం, అలంకారాలు, వస్త్రాలు మరియు ఇతర సమర్పణలతో—ఆ దేవిని పూజించవలెను।

Verse 51

इति ते कथितं सर्वमजादेव्याः समुद्भवम् । सर्वदुःखोपशमनं सर्वपातकनाशनम्

ఇట్లు నేను నీకు అజాదేవీ యొక్క సముద్భవాన్ని సంపూర్ణంగా చెప్పితిని; ఈ పవిత్రాఖ్యానం సమస్త దుఃఖాలను శమింపజేసి సమస్త పాపాలను నశింపజేయును।

Verse 58

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टपञ्चाशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలోని సప్తమ ప్రభాసఖండము, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘అజాపాలేశ్వరీమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అను అష్టపంచాశత్తమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।