Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच । इत्येवमुक्ते विप्रेंद्रा शंकरेण महात्मना । पुनः पप्रच्छ सा देवी हर्षसंपूर्णमानसा

సూతుడు పలికెను—ఓ విప్రశ్రేష్ఠులారా! మహాత్ముడైన శంకరుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, హర్షంతో నిండిన మనస్సుగల దేవి మళ్లీ ఆయనను ప్రశ్నించింది.

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ सर्वप्राणहिताय वै । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तराद्वद मे प्रभो

దేవి పలికెను—ఓ దేవదేవా, జగన్నాథా! సమస్త ప్రాణుల హితార్థం, ఓ ప్రభూ, ప్రభాసక్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 3

ईश्वर उवाच । अन्यद्दृष्टांतरूपं ते कथयामि यशस्विनि । येन सृष्टं महादेवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ యశస్వినీ! నేను నీకు మరొక భిన్నరూపమైన వృత్తాంతాన్ని చెబుతాను; దానివలన, ఓ మహాదేవీ, నాకు ప్రియమైన ఈ క్షేత్రం సృష్టించబడింది.

Verse 4

या गतिर्ध्यायतां नित्यं निःसंगानां च योगिनाम् । सैवं संत्यजतां प्राणान्प्रभासे तु परा गतिः

నిత్యం ధ్యానమగ్నులై, నిస్సంగులైన యోగులు పొందే గతి ఏదో, అదే పరమగతి ప్రభాసంలో ప్రాణత్యాగం చేసేవారికి లభిస్తుంది.

Verse 5

अनेककल्पस्थायी च मार्कंडेयो महातपाः । सोऽपि देवं विरूपाक्षं प्रभासे तु सदाऽर्चति

అనేక కల్పకాలముల వరకు నిలిచే మహాతపస్వి మార్కండేయుడు కూడ ప్రభాసక్షేత్రమున విరూపాక్ష దేవుని నిత్యము నిరంతరము ఆరాధించుచున్నాడు।

Verse 6

अटित्वा सर्वतीर्थानि प्रभासं नैव मुंचति । दुर्वासाश्च महातेजा लिंगस्याराधनोद्यतः । न मुंचति क्षणं देवि तत्क्षेत्रं शशिमौलिनः

సర్వ తీర్థములను సంచరించినప్పటికీ అతడు ప్రభాసాన్ని విడువడు. మహాతేజస్వి దుర్వాసుడు కూడా లింగారాధనలో నిమగ్నుడై, ఓ దేవీ, శశిమౌళి శివుని ఆ క్షేత్రాన్ని క్షణమాత్రమూ విడువడు।

Verse 7

भरद्वाजो मरीचिश्च मुनिश्चोद्दालकस्तथा । क्रतुश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो भृगुरेव च

భరద్వాజుడు, మరీచి, అలాగే ముని ఉద్దాలకుడు; క్రతువు, వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు మరియు భృగువు కూడా (అక్కడ ఉన్నారు)।

Verse 8

दक्षश्चैव तु सावर्णिर्यमश्चांगिरसस्तथा । शुको विभांडकश्चैव ऋष्यशृंगोऽथ गोभिलः

అలాగే దక్షుడు, సావర్ణి, యముడు మరియు ఆంగిరసుడు; శుకుడు, విభాండకుడు, ఋష్యశృంగుడు, ఆపై గోభిలుడు కూడా (అక్కడ నివసిస్తారు)।

Verse 9

गौतमश्च ऋचीकश्च अगस्त्यः शौनको महान् । नारदो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽथ लोमशः

గౌతముడు మరియు ఋచీకుడు; అగస్త్యుడు; మహానైన శౌనకుడు; నారదుడు; జమదగ్ని; విశ్వామిత్రుడు, ఆపై లోమశుడు కూడా (అక్కడ దర్శనమిస్తారు)।

Verse 10

अन्ये च ऋषयश्चैव दिव्या देवर्षयस्तथा । न मुंचंति महाक्षेत्रं लिंगस्याराधनोद्यताः

ఇతర ఋషులు, అలాగే దివ్య దేవర్షులూ—లింగారాధనలో నిమగ్నులై—ఆ మహాక్షేత్రాన్ని విడువరు.

Verse 11

अहं तत्रैव तिष्ठामि लिंगाराधनतत्परः । न मुंचामि महाक्षेत्रं सत्यंसत्यं वरानने

నేను అక్కడే నిలిచి ఉంటాను, లింగారాధనలో పరమ తత్పరుడనై. ఆ మహాక్షేత్రాన్ని నేను విడువను—ఇది సత్యం, సత్యం, ఓ సుందరీ.

Verse 12

सर्वतीर्थानि देवेशि मया दृष्टानि भूतले । प्रभासेन समं क्षेत्रं नैव दृष्टं कदाचन

హే దేవేశీ, భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలను నేను చూశాను; కానీ ప్రభాసానికి సమానమైన క్షేత్రాన్ని ఎప్పుడూ చూడలేదు.

Verse 13

देवि षष्टिसहस्राणि याज्ञवल्क्यपुरस्कृताः । जपं कुर्वंति रुद्राणां चन्द्रभागां व्यवस्थिताः

హే దేవీ, యాజ్ఞవల్క్యుడు ముందుండగా అరవై వేల మంది ఋషులు చంద్రభాగా తీరంలో నిలిచి రుద్ర మంత్రజపం చేస్తున్నారు.

Verse 14

चत्वारिंशत्सहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । देविकातटमाश्रित्य जपंति शतरुद्रियम्

ఊర్ధ్వరేతస్సు, నియమసంయములు గల నలభై వేల మంది ఋషులు దేవికా తీరాన్ని ఆశ్రయించి శతరుద్రీయాన్ని జపిస్తున్నారు.

Verse 15

कोटयश्चैव पंचाशन्मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । उमापतिं समासाद्य लिंगं तत्रैव संस्थितम्

ఊర్ధ్వరేతసులైన యాభై కోట్లు మునులు ఉమాపతి శివుని సమీపించి, అక్కడే ఆ లింగంలోనే ప్రతిష్ఠితులై నిలిచియున్నారు।

Verse 16

रुद्राणां कोटि जाप्यं तु कृतं तत्रैव तैः पुरा । कोटिस्तत्रैव संसिद्धास्तस्मिंल्लिंगे न संशयः

అదే స్థలంలో వారు పూర్వకాలంలో రుద్ర మంత్రాల ఒక కోటి జపం చేశారు; అక్కడే ఒక కోటి మంది సిద్ధిని పొందారు—ఆ లింగమునందు సందేహం లేదు।

Verse 17

शतं चैव सहस्राणां देवेशं शशिभूषणम् । पूजयंति महासिद्धा मम क्षेत्रनिषेविणः

నా క్షేత్రాన్ని సేవించే మహాసిద్ధులు వందలూ వేలలూ సంఖ్యలో, చంద్రభూషణుడైన దేవేశ శివుని పూజిస్తారు।

Verse 18

वेदांतेषु च यत्प्रोक्तं फलं चैव महर्षिभिः । तत्फलं सकलं तत्र चंद्रभूषणदर्शनात्

వేదాంతాలలో మహర్షులు ప్రకటించిన ఫలమేదైతే ఉందో, ఆ సమస్త ఫలం అక్కడ చంద్రభూషణ శివుని దర్శనమాత్రంతో లభిస్తుంది।

Verse 19

अग्नितीर्थे ऋषीणां तु कोटिः साग्रा स्थिता शुभे । रुद्रेश्वरे स्मृतं लक्षं कंपर्द्दीशे तथैव च

అగ్నితీర్థంలోని ఆ శుభస్థలంలో ఋషుల సాగ్ర ఒక కోటి నివసిస్తున్నారు. రుద్రేశ్వరంలో ఒక లక్షమని స్మరించబడింది; అలాగే కంపర్ద్దీశలో కూడా।

Verse 20

रत्नेश्वरे सहस्रं तु ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । अर्कस्थले महापुण्ये कोटिः साग्रा स्थिता शुभे

రత్నేశ్వరంలో ఊర్ధ్వరేతసులైన ఋషుల వెయ్యిమంది నివసిస్తారు; మహాపుణ్యమైన అర్కస్థలంలోని శుభస్థానంలో సాగ్ర ఒక కోటి స్థితి చెందింది।

Verse 21

षष्टिश्चैव सहस्राणि तत्र सिद्धेश्वरे स्थिताः । सप्त चैव सहस्राणि मार्कंडेये तु संस्थिताः

అక్కడ సిద్ధేశ్వరంలో అరవై వేల మంది స్థితులై ఉన్నారు; అలాగే మార్కండేయంలో ఏడు వేల మంది స్థాపితులై ఉన్నారు।

Verse 22

सरस्वत्यां ब्रह्मकुण्डेऽसंख्याता मुनयः स्मृताः । दशार्बुदसहस्राणि कोटित्रितयमेव च

సరస్వతీ బ్రహ్మకుండంలో మునులు అసంఖ్యాతులని స్మరించబడతారు—దశ ఆర్బుద సహస్రాలు, అలాగే మూడు కోట్లు కూడా।

Verse 23

ऋषयस्तत्र तिष्ठंति यत्र प्राची सरस्वती । ब्रह्महत्या गता यत्र शंकरस्य च तत्क्षणात्

ప్రాచీగా ప్రవహించే సరస్వతీ ఉన్న చోటే ఋషులు నివసిస్తారు; అక్కడే ఆ క్షణంలో శంకరుని బ్రహ్మహత్యా దోషం తొలగిపోయింది।

Verse 24

कायः सुवर्णतां प्राप कपालं पतितं करात् । ज्ञात्वैवं शंकिना पूर्वं कृतं तत्र महातपः

ఆయన దేహం స్వర్ణకాంతిని పొందింది, కపాలపాత్రం చేతి నుండి జారిపడింది; ఇది తెలిసి శంఖి పూర్వం అక్కడ మహాతపస్సు చేశాడు।

Verse 25

तुष्टः श्रीशंकरो देवो लिंग वासवरेण तु । कोटियज्ञफलं स्नाने प्राच्यां लिंगस्य पूजने

ప్రసన్నుడైన శ్రీశంకరుడు ఇలా ప్రకటించాడు—లింగవాసవరంలో స్నానం చేసి, తూర్పు దిశలో (సరస్వతీముఖంగా) ఉన్న లింగాన్ని పూజిస్తే కోటి యజ్ఞఫలం లభిస్తుంది.

Verse 26

पिंडे गयाशतगुणममासोमयुते दिने । भूतायां पिंडदस्तत्र कुलकोटिं समुद्धरेत्

అక్కడ పిండదానం చేస్తే గయాకన్నా వంద రెట్లు పుణ్యం కలుగుతుంది, ముఖ్యంగా సోమవారంతో కూడిన అమావాస్య రోజున. భూతా తిథిలో అక్కడ పిండం ఇచ్చేవాడు తన కులకోటిని కూడా उद्धరిస్తాడు.

Verse 27

ये चात्र मलनाशाय निमङ्क्ष्यंति च मानवाः । दशगोदानजं पुण्यं तेषामपि भविष्यति

ఇక్కడ మలిననాశం కోసం స్నానం చేసే మనుష్యులకు కూడా పది గోవులను దానం చేసినంత పుణ్యం కలుగుతుంది.

Verse 28

पादेन वा क्रीडमाना जलं लिप्संति ये नरा । तेषामपि श्राद्धफलं विधिवत्संभविष्यति । तत्र लिंगानि पूज्यानि शूलभेदादिकानि तु

కేవలం పాదాలతో ఆడుకుంటూ నీటిని చిమ్మినా లేదా అనుకోకుండా నీటిని గ్రహించినా, వారికి కూడా విధివిధానంగా శ్రాద్ధఫలం కలుగుతుంది. అక్కడ శూలభేదాది లింగాలు పూజనీయం.

Verse 29

एवं विकल्प्य लिंगानि अश्वमेध फलानि तु । दर्शनेनापि सर्वेषां स्पर्शाद्धि द्विगुणं फलम्

ఇలా వివిధ రూపాలైన ఈ లింగాలు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. వీటన్నిటిని దర్శించడమే లాభం; అయితే స్పర్శిస్తే ఫలం రెండింతలు అని చెప్పబడింది.

Verse 31

तेषां तुष्टो जगन्नाथः शंकरो नीललोहितः । त्रिंशत्कोटिगणस्तत्र प्राचीं रक्षंति सर्वतः

వారిపై సంతుష్టుడైన జగన్నాథుడు శంకరుడు—నీలలోహితుడు—అక్కడ ముప్పై కోట్ల గణాలను నియమించి, వారు తూర్పు దిశను అన్ని వైపులా కాపాడుతారు.

Verse 32

महापापसमाचारः पापिष्ठो वाऽति किल्बिषी । घुणाक्षरमिव प्राणान्प्राच्यां मुक्त्वा शिवं व्रजेत्

మహాపాపాచారుడై, అత్యంత పాపిష్ఠుడై, ఘోర కల్మషంతో ఉన్నవాడైనా అక్కడ తూర్పు దిశలో ప్రాణాలను విడిచితే, ఘుణాక్షరము లయమగునట్లు శివుని చేరుతాడు.

Verse 33

दधिकंबलदानं तु तत्र देयं द्विजोत्तमे । कथितं पापशमनं सारात्सारतरं ध्रुवम्

అక్కడ, ఓ ద్విజోత్తమా, దధి-కంబళ దానము ఇవ్వవలెను. అది పాపశమనకరం, సారములోనూ సారతరమని నిశ్చయంగా ప్రకటించబడింది.

Verse 34

अधुना संप्रवक्ष्यामि हिरण्याश्च महोदयम् । दुर्वाससा तपस्तप्तं तत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः

ఇప్పుడు నేను హిరణ్యాయ యొక్క మహోదయాన్ని (మహిమను) ప్రకటిస్తున్నాను. అక్కడ దుర్వాసుని తపస్సు వలన సూర్యుడు ప్రతిష్ఠితుడయ్యాడు.

Verse 35

कोटिरेका तु तत्रैव ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । चतुर्विंशतितत्त्वानामधिको बलरूपधृक्

అక్కడే ఊర్ధ్వరేతసులైన ఋషులు కోటి ఒక సంఖ్యగా నివసిస్తారు. అలాగే అది ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలకన్నా అధికమై, బలరూపాన్ని ధరించిందని చెప్పబడుతుంది.

Verse 36

यत्र तिष्ठति देवेशि भृगुकोटिसमन्वितः । अन्यत्र ब्राह्मणानां तु कोट्या यच्च फलं लभेत्

హే దేవేశీ! భృగువుల కోటి సమేతంగా ఈ దివ్య సన్నిధి యెక్కడ నిలిచియున్నదో, ఇతరత్ర బ్రాహ్మణుల కోటిని సత్కరించి పొందే ఫలము, అదే ఫలము ఇక్కడ అతి సులభంగా లభించును।

Verse 38

ब्रह्मस्थाने तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम् । एवं ज्ञात्वा महादेवि तत्र तिष्ठामि निर्वृतः । कोटिर्भिर्देवऋषिभिर्देवैः सह समावृतः । तीर्थानि तत्र तिष्ठंति अंतर्भूतानि वै कलौ

ఆ బ్రహ్మస్థానంలో ఒక్క అర్హునికి భోజనం పెట్టినంత మాత్రాననే అదే ఫలము లభించును. ఇది తెలిసి, హే మహాదేవీ, నేను అక్కడ పరమానందంతో నివసించుచున్నాను—కోట్ల దేవఋషులు, దేవతలతో పరివృతుడనై. కలియుగంలో సమస్త తీర్థములు అక్కడే నిలిచియుండి, నిజముగా ఆ స్థలములో అంతర్భూతమైయున్నవి।

Verse 39

तत्र क्षेत्रे महारम्ये यत्र सोमेश्वरः स्थितः । मम देवि गणौ द्वौ तु विभ्रमः संभ्रमः परः

అత్యంత రమ్యమైన ఆ క్షేత్రంలో, యెక్కడ సోమేశ్వరుడు స్థితుడై ఉన్నాడో, హే దేవీ, నా ఇద్దరు గణులు ఉన్నారు—విభ్రముడు మరియు మరొకడు సంభ్రముడు।

Verse 40

तौ चात्र क्षेत्रसंस्थानां लोकानां भ्रमविभ्रमैः । योजयंति सदा चित्तं विकल्पानैक्यसंकुलम्

ఇక్కడ ఆ ఇద్దరూ తమ భ్రమ-విభ్రమములచే ఈ క్షేత్రంలో నివసించే జనుల చిత్తాన్ని ఎల్లప్పుడూ చిక్కుబడేలా చేస్తారు; అనేక సందేహ-వికల్పాలతో దానిని గందరగోళంగా నింపుతారు।

Verse 41

विनायकोपसर्गाश्च दश दोषास्तथा परे । एवं क्षेत्रं तु रक्षंति पापिनां दुष्टचेतसाम्

వినాయకుని ఉపసర్గములు మరియు మరియొక పది దోషములు—ఇలా వారు ఈ క్షేత్రాన్ని కాపాడుతారు; దుష్టచిత్త పాపుల ప్రవేశాన్ని నిరోధిస్తారు।

Verse 42

दंडपाणिं तु ये भक्त्या पश्यंतीह नरोत्तमाः । न तेषां जायते विघ्नं तत्र क्षेत्रनिवासिनाम्

ఇక్కడ భక్తితో దండపాణిని దర్శించే ఉత్తమ పురుషులకు, ఈ పుణ్యక్షేత్ర నివాసులై ఉండగా ఎలాంటి విఘ్నమూ కలగదు।

Verse 43

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । अकामा वा सकामा वा प्रभासे ये मृताः शुभे

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, అలాగే వర్ణసంకరులూ—నిష్కాములైనా సకాములైనా—శుభమైన ప్రభాసంలో మరణించినవారు,

Verse 44

चंद्रार्द्धमौलिनः सर्वे ललाटाक्षा वृषध्वजाः । शिवे मम पुरे दिव्ये जायंते तत्र मानवाः

వారందరూ చంద్రార్ధమౌలి, లలాటాక్షి, వృషధ్వజ స్వరూపులవుతారు; ఓ శివే, నా దివ్య శివపురిలోనే ఆ మనుష్యులు జన్మిస్తారు।

Verse 45

यस्तत्र वसते विप्रः संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

అక్కడ ఆత్మసంయమంతో ధ్యాననిష్ఠగా నివసించే బ్రాహ్మణుడు, మూడు వేళలు భుజించినా వాయుభక్షుడివలెనే అవుతాడు।

Verse 46

मेरोः शक्या गुणा वक्तुं द्वीपानां च गुणास्तथा । समुद्राणां च सर्वेषां शक्या वक्तुं गुणाः प्रिये

ప్రియమా, మేరువు యొక్క గుణాలను చెప్పగలరు; అలాగే ద్వీపాల గుణాలనూ; సమస్త సముద్రాల గుణాలనూ వర్ణించగలరు।

Verse 47

आदिदेवस्य देवेशि महेशस्य महाप्रभोः । शक्या नैव गुणा वक्तुं वर्षाकोटिशतैरपि

హే దేవేశీ! ఆదిదేవుడైన మహాప్రభు మహేశ్వరుని గుణములను కోటి కోటి సంవత్సరాలైనా వర్ణించుట అసాధ్యమే.