Adhyaya 304

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंगां त्रिपथगामिनीम् । संगालेशादथैशान्यां धनुषां सप्तके स्थिताम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—తదుపరి, హే మహాదేవీ, త్రిపథగామినీ గంగానదిని చేరవలెను. ఆమె సంగాలేశునకు ఈశాన్య దిశలో, ఏడు ధనుస్సుల దూరంలో ఉంది.

Verse 2

तस्यां त्रिनेत्रा मत्स्याः स्युर्नित्यमांभसिकाः प्रिये । कलौयुगेऽपि दृश्यंते सत्यंसत्यं मयोदितम्

హే ప్రియే, ఆ నదిలో మూడు కన్నులున్న చేపలు ఉంటాయి; అవి నిత్యం నీటిలోనే నివసిస్తాయి. కలియుగంలో కూడా అవి కనిపిస్తాయి—ఇది సత్యం, సత్యం, నేను చెప్పినదే.

Verse 3

तस्यां स्नात्वा महादेवि मुच्यते पञ्चपातकैः

హే మహాదేవీ! అక్కడ స్నానం చేసినవాడు పంచ మహాపాతకాల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 4

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता गिरिजा सती । उवाच तं द्विजश्रेष्ठाः प्रचलच्चंद्रशेखरम्

సూతుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని గిరిజా సతీ ఆశ్చర్యచకితురాలైంది. తరువాత జటలు కదిలే చంద్రశేఖరుడు, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన ప్రభువుతో ఆమె పలికింది.

Verse 5

पार्वत्युवाच । कथं तत्र समायाता गंगा त्रिपथगामिनी । कथं त्रिनेत्राः संजाता मत्स्या आंभसिकाः शिव

పార్వతి పలికెను—త్రిపథగామినీ గంగా అక్కడికి ఎలా వచ్చింది? ఓ శివా, జలచరమైన త్రినేత్ర మత్స్యాలు ఎలా పుట్టాయి?

Verse 6

एतद्विस्तरतो ब्रूहि यद्यहं ते प्रिया विभो

హే విభో! నేను నీకు ప్రియమైతే, దీనిని సంపూర్ణంగా వివరించి చెప్పుము.

Verse 7

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यदि पृच्छसि मां शुभे । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवंतीति मतिर्मम

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; హే శుభే, నీవు నన్ను అడుగుచున్నావు గనుక నేను వివరించెదను. నీవు ఆస్తికురాలవు, శ్రద్ధగలదానివని నా మతి.

Verse 8

यदा शप्तो महादेवो ह्यज्ञानतिमिरावृतैः । ऋषिभिः कोपयुक्तैश्च कस्मिंश्चित्कारणांतरे

ఒకసారి ఏదో ప్రత్యేక కారణాంతరమున, అజ్ఞానాంధకారంతో కప్పబడి క్రోధంతో కూడిన ఋషులు మహాదేవునికి శాపం ఇచ్చిరి।

Verse 9

तदा ते मुनयः सर्वे शप्तं ज्ञात्वा महेश्वरम् । निरानंदं जगत्सर्वं दृष्ट्वा चात्मानमेव च

అప్పుడు ఆ మునులందరూ మహేశ్వరుడు శపింపబడినాడని తెలిసికొని, సమస్త జగత్తు ఆనందరహితమైందని చూచి, తమ దోషమును గ్రహించి విచారపడిరి।

Verse 10

आराध्य परमेशानं दधतं गजरूपकम् । उन्नतं स्थानमानीय सानंदं चक्रिरे द्विजाः

గజరూపం ధరించిన పరమేశానుని ఆరాధించి, ద్విజులు ఆయనను ఉన్నత స్థానమునకు తీసికొని వెళ్లి, జగత్తును మళ్లీ సానందముగా చేసిరి।

Verse 11

ततः प्रभृति सर्वे ते शिवद्रोहकरं परम् । आत्मानं मेनिरे नित्यं प्रसन्नेऽपि महेश्वरे

అప్పటినుంచి వారు అందరూ, మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడైనప్పటికీ, తాము శివద్రోహమనే మహాపరాధం చేసినవారమని నిత్యం తమనే భావించిరి।

Verse 12

महोदयान्महातीर्थं सर्व आगत्य सत्वरम् । तपस्तेपुर्महाघोरं संगालेश्वरसन्निधौ

అందుచేత వారు అందరూ త్వరగా ‘మహోదయా’ అనే మహాతీర్థమునకు వచ్చి, సంగాలేశ్వరుని సన్నిధిలో అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు చేసిరి।

Verse 13

संगालेश्वरनामानं सर्वे पूज्य यथाविधि । भृगुरत्रिस्तथा मंकिः कश्यपः कण्व एव च

వారందరూ విధివిధానంగా ‘సంగాలేశ్వర’ నామధేయుడైన భగవంతుని పూజించారు—భృగు, అత్రి, మంకి, కశ్యపుడు, కణ్వుడును.

Verse 14

गौतमः कौशिकश्चैव कुशिकश्च महातपाः । शूकरोऽथ भरद्वाजो भार्गविश्च महातपाः

గౌతముడు, కౌశికుడు, కుశికుడు—మహాతపస్వులు—అలాగే శూకరుడు, భరద్వాజుడు, భార్గవీ కూడా, అందరూ మహాతపస్వులే (అక్కడికి వచ్చారు)।

Verse 15

जातूकर्ण्यो वसिष्ठश्च सावर्णिश्च पराशरः । शांडिल्यश्च पुलस्त्यश्च वत्सश्चैव महातपाः

జాతూకర్ణ్యుడు, వసిష్ఠుడు, సావర్ణి, పరాశరుడు; అలాగే శాండిల్యుడు, పులస్త్యుడు, వత్సుడు కూడా—ఇవన్నీ మహాతపస్వులు (అక్కడ ఉన్నారు)।

Verse 16

एते चान्ये च बहवो ह्यसंख्याता महर्षयः

ఇవీ కాక మరెందరో—అసంఖ్యాక మహర్షులు ఉన్నారు।

Verse 17

संगालेश्वरमासाद्य प्रभासे पापनाशने । तपः कुर्वंति सततं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

పాపనాశకమైన ప్రభాసంలో సంగాలేశ్వరుని చేరి, అక్కడ మహేశ్వరుడు (శివుడు)ను ప్రతిష్ఠించి వారు నిరంతరం తపస్సు చేశారు।

Verse 18

ततः कालेन महता ते सर्वे मुनिपुंगवाः । ध्यानात्त्रिलोचनस्यैव अदृष्टे तु महेश्वरे

అనంతరం మహాకాలం గడిచిన తరువాత ఆ మునిపుంగవులందరూ—మహేశ్వరుడు ప్రత్యక్షమగకపోయినప్పటికీ—కేవలం త్రిలోచనుని ధ్యానముచేత అద్భుత స్థితిని పొందిరి।

Verse 19

त्रिनेत्रत्वमनुप्राप्तास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । परस्परं वीक्षमाणास्त्रिनेत्रस्याभिशंकया

తపస్సులో నిష్ఠగల, తపోధనులైన వారు త్రినేత్రత్వాన్ని పొందిరి; పరస్పరం చూచి, ‘మనం త్రినేత్రునివలె అయ్యామా?’ అని సందేహించిరి।

Verse 20

स्तुवंति विविधैः स्तोत्रैर्मन्यमाना महेश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यानेन देवस्य त्रिनेत्रत्वमुपागताः

ఆ స్థితిని మహేశ్వరుని అనుగ్రహమని భావించి వారు నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతించిరి; దేవుని ధ్యానముచేత తెలిసికొని త్రినేత్రత్వాన్ని పొందినట్లు గ్రహించిరి।

Verse 21

चकुरुग्रं तपस्ते तु पूजां देवस्य शूलिनः । तेषु वै तप्यमानेषु कृपाविष्टो महेश्वरः

వారు ఉగ్ర తపస్సు చేసి శూలధారి దేవుని పూజించిరి; వారు తపస్సులో నిమగ్నులై ఉండగా మహేశ్వరుడు కరుణతో నిండెను।

Verse 22

उवाच तान्मुनीन्सर्वाञ्छृणुध्वं वरमुत्तमम् । प्रसन्नोऽहं मुनिश्रेष्ठास्तपसा पूजयापि च

మహేశ్వరుడు ఆ మునులందరితో పలికెను—“ఉత్తమ వరమును వినుడి. ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, మీ తపస్సు మరియు పూజచేత నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను।”

Verse 23

ऋषय ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश वरं नो दातुमर्हसि । गंगामानय वेगेन ह्यभिषेकाय नो हर

ఋషులు పలికిరి—హే దేవేశ్వరా! మీరు ప్రసన్నులై మాకు వరమిచ్చుటకు యోగ్యమని భావిస్తే, హే హరా! మా అభిషేకార్థం గంగను శీఘ్రంగా తీసికొనిరండి।

Verse 24

तस्यां कृताभिषेकास्तु तव द्रोहकरा वयम् । अज्ञानभावात्पूतत्वं यास्यामः पृथिवीतले

ఆ పవిత్ర ధారలో అభిషేకం చేసిన తరువాత, మేము—మీపై ద్రోహం చేసినవారము—అజ్ఞానభావం కారణంగా భూమిమీద పవిత్రత్వాన్ని పొందుదుము।

Verse 25

ईश्वर उवाच । यूयं पवित्रकरणाः पावनानां च पावनाः । गंगां चैवानयिष्यामि युष्माकं चित्ततुष्टये

ఈశ్వరుడు పలికెను—మీరు పవిత్రతను కలిగించువారు, పవనులలోనూ పరమ పవనులు; మీ చిత్తతృప్తికై నేను గంగను కూడా తీసికొని వస్తాను।

Verse 26

पावित्र्याद्भवतां जातं त्रैनेत्र्यं मुनिसत्तमाः । एवमुक्त्वा ततः शंभुर्ध्यानस्तिमितलोचनः । सस्मार क्षणमात्रेण गंगां मीनकुलावृताम्

హే మునిశ్రేష్ఠులారా! మీ పావిత్ర్యమునుండే త్రినేత్రత్వం ఉద్భవించింది. ఇలా చెప్పి శంభువు ధ్యానంలో స్థిరనేత్రుడై, క్షణమాత్రంలో మత్స్యసమూహావృతమైన గంగను స్మరించెను।

Verse 27

स्मृतमात्रा तदा देवी गंगा त्रिपथगामिनी । भित्वा भूमितलं प्राप्ता तत्र मीनकुलावृता

స్మరణమాత్రముననే త్రిపథగామినీ దేవి గంగా భూమితలాన్ని ఛేదించి అక్కడికి చేరెను; మత్స్యసమూహముతో ఆవరించబడినదై నిలిచెను।

Verse 28

ऋषिभिश्च यदा दृष्टा गंगा मीनयुता शुभा । दृष्टमात्रास्तु ते मत्स्यास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः

ఋషులు మత్స్యసహితమైన శుభ గంగను దర్శించినప్పుడు, ఆ చేపలు కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే త్రినేత్రత్వాన్ని పొందాయి।

Verse 29

ईश्वर उवाच । युष्माकं दर्शनाद्विप्रास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः । एतन्निदर्शनं सर्वं लोकानां च प्रदर्शनम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ విప్రులారా, మీ దర్శనమువలన ఆ చేపలు త్రినేత్రత్వాన్ని పొందాయి. ఇది లోకాలకు బోధకై నిలిచిన సంపూర్ణ నిదర్శనం.

Verse 30

ऋषय ऊचुः । अस्मिन्कुंडे महादेव मत्स्यानां संततिः सदा । त्रिनेत्रा त्वत्प्रसादेन भूयात्सर्वा युगेयुगे

ఋషులు పలికిరి—ఓ మహాదేవా, ఈ కుండంలో చేపల సంతతి ఎల్లప్పుడూ నిలిచియుండుగాక; నీ ప్రసాదముచే అవన్నీ యుగయుగాలలో త్రినేత్రులగుగాక।

Verse 31

अस्मिन्कुंडे समागत्य नरः स्नानं करोति यः । ददाति हेम विप्राय गाश्च वस्त्रं तथा तिलान्

ఎవడు ఈ కుండానికి వచ్చి స్నానం చేసి, విప్రునికి స్వర్ణం దానం చేస్తాడో—అలాగే గోవులు, వస్త్రం, తిలములనూ దానం చేస్తాడో—

Verse 32

अमावास्यां विशेषेण त्रिनेत्रः स प्रजायताम् । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो हरः

ప్రత్యేకంగా అమావాస్య నాడు ఆ మనిషి త్రినేత్రుడిగా జన్మించుగాక. ‘ఇలా జరుగును’ అని చెప్పి హరుడు అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 33

ब्राह्मणास्तुष्टिसंयुक्ता गताः सर्वे महोदयम्

ఆ బ్రాహ్మణులందరూ తృప్తితో నిండిపోయి మహోన్నతి, సమృద్ధి మరియు శ్రేయస్సును పొందారు।

Verse 34

एतत्ते कथितं देवि गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं पापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम्

హే దేవీ! గంగామాత యొక్క పరమోత్తమ మహాత్మ్యాన్ని నేను నీకు చెప్పితిని; దీనిని వినగానే పాపాలు శమించి, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికల ఫలము లభిస్తుంది।

Verse 304

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरसमीपवर्ति गंगामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ భాగంలో ‘సంగాలేశ్వర సమీపస్థ గంగామాహాత్మ్యవర్ణన’ అనే 304వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।