Adhyaya 166

Verse 1

देव्युवाच । प्रभासे संस्थिता या तु सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । तस्याश्चरित्रं मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते

దేవి పలికెను—హే దేవదేవ జగత్పతీ! ప్రభాసంలో నివసించే బ్రహ్మప్రియ సావిత్రీదేవి యొక్క ఆశ్చర్యకర చరిత్రాన్ని నాకు చెప్పుము।

Verse 2

व्रतमाहात्म्यसंयुक्तमितिहाससमन्वितम् । पाति व्रत्यकरं स्त्रीणां महाभाग्यं महोदयम्

వ్రతమాహాత్మ్యంతో యుక్తమై, పుణ్య ఇతిహాసంతో సమన్వితమైన ఈ కథ వ్రతాచరణ చేసే స్త్రీలను రక్షించి, మహాభాగ్యమును మహోన్నతిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 3

ईश्वर उवाच । कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि । यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! సావిత్రీదేవి యొక్క మహత్తర ఆశ్చర్యచరిత్రను నేను వివరిస్తాను। హే మహేశ్వరీ! ప్రభాసక్షేత్రంలోని ఆ పుణ్యస్థలంలో రాజకన్య సావిత్రీ విధివిధానంగా వ్రతాన్ని ఎలా ఆచరించిందో।

Verse 4

आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः । पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम पौरजानपद प्रियः

మద్రదేశంలో అశ్వపతి అనే ధర్మాత్ముడైన రాజు ఉండెను; అతడు సమస్త జీవుల హితంలో నిమగ్నుడై, పట్టణ-గ్రామ ప్రజలకు ప్రియుడై ఉండెను।

Verse 5

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

ఆ రాజు క్షమాశీలుడు, సంతానహీనుడు, సత్యవాది, జితేంద్రియుడు. అతడు ప్రభాసక్షేత్ర యాత్రకు బయలుదేరి, విధివిధానంగా యాత్ర చేస్తూ ‘సావిత్రీస్థలం’ అనే పుణ్యస్థానానికి చేరెను।

Verse 6

स सभार्यो व्रतमिदं तत्र चक्रे नृपः स्वयम् । सावित्रीति प्रसिद्धं यत्सर्वकामफलप्रदम्

అక్కడ రాజు తన రాణితో కలిసి స్వయంగా ‘సావిత్రీ వ్రతం’ అని ప్రసిద్ధమైన, సమస్త శుభకామనల ఫలాన్ని ప్రసాదించే వ్రతాన్ని ఆచరించాడు।

Verse 7

तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता

ఓ దేవీ! బ్రహ్మప్రియ అయిన సావిత్రీ అతనిపై ప్రసన్నమైంది; ‘భూర్భువః స్వః’ అనే ఉచ్చారణశక్తి సాక్షాత్తుగా మూర్తిమంతమై అక్కడ నిలిచింది।

Verse 8

कमंडलुधरा देवी जगामादर्शनं पुनः । कालेन वहुना जाता दुहिता देवरूपिणी

కమండలును ధరించిన దేవి మళ్లీ కనుమరుగైంది; చాలా కాలానంతరం దేవస్వరూప సౌందర్యంతో ప్రకాశించే కుమార్తె జన్మించింది।

Verse 9

सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्याः पूजया तथा । सावित्रीत्येव नामाऽस्याश्चक्रे विप्राज्ञया नृपः

ప్రసన్నమైన సావిత్రీ ఇచ్చినదిగా, సావిత్రీ పూజ ఫలంగా లభించిన ఆ కుమార్తెకు బ్రాహ్మణుల ఆజ్ఞ ప్రకారం రాజు ‘సావిత్రీ’ అనే పేరే పెట్టాడు।

Verse 10

सा विग्राहवतीव श्रीः प्रावर्धत नृपात्मजा । सावित्री सुकुमारांगी यौवनस्था बभूव ह

ఆ రాజకుమారి సావిత్రీ సాక్షాత్తు శ్రీదేవి మూర్తిలా వికసించింది; సుకుమారాంగి అయిన ఆమె నిజంగా యౌవనస్థితికి చేరింది।

Verse 11

या सुमध्या पृथुश्रोणी प्रतिमा काञ्चनी यथा । प्राप्तेयं देवकन्या वा दृष्ट्वा तां मेनिरे जनाः

ఆమె సుమధ్య, విశాల నితంబములతో, స్వర్ణ ప్రతిమవలె ప్రకాశించింది. ఆమెను చూచి జనులు—“ఇక్కడికి దేవకన్య వచ్చిందా?” అని భావించారు.

Verse 12

सा तु पद्मा विशालाक्षी प्रज्वलतीव तेजसा । चचार सा च सावित्री व्रतं यद्भृगुणोदितम्

ఆ పద్మసదృశమైన విశాలాక్షి కన్య, అంతఃతేజస్సుతో మండుతున్నట్లుగా, భృగువు ఉపదేశించిన విధంగా సావిత్రీ వ్రతాన్ని ఆచరించింది.

Verse 13

अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य च । हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयेद्वरवर्णिनी

తర్వాత ఉపవాసం చేసి, శిరస్సు స్నానం సహా స్నానమాచరించి, దేవతను సమీపించింది. విధివిధానంగా అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి, ఆ ఉత్తమ కన్య బ్రాహ్మణులతో మంత్రపాఠం చేయించింది.

Verse 14

तेभ्यः सुमनसः शेषां प्रतिगृह्य नृपात्मजा । सखीपरिवृताऽभ्येत्य देवी श्रीवत्सरूपिणी

వారిచేత మిగిలిన పుష్పప్రసాదాన్ని స్వీకరించి, రాజకుమార్తె సఖులతో చుట్టుముట్టబడి తిరిగి వచ్చింది—శ్రీవత్స చిహ్నధారిణి దేవిలా ప్రకాశిస్తూ.

Verse 15

साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषां पूर्वं निवेद्य च । कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता

ఆమె తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, ముందుగా మిగిలిన అర్పణాన్ని సమర్పించింది. తరువాత కరజోడించి, ఆ శ్రేష్ఠ కన్య రాజు పక్కన నిలిచింది.

Verse 16

तां दृष्ट्वा यौवनप्राप्तां स्वां सुतां देवरूपिणीम् । उवाच राजा संमन्त्र्य पुत्र्यर्थं सह मन्त्रिभिः

దేవతాస్వరూపిణిగా ప్రకాశించే, యౌవనప్రాప్తమైన తన కుమార్తెను చూచి రాజు మంత్రులతో సంప్రదించి, కుమార్తె భవితవ్యము గురించి పలికెను।

Verse 17

पुत्रि प्रदानकालस्ते न हि कश्चिद्वृणोति माम् । विचारयन्न पश्यामि वरं तुल्यमिहात्मनः

‘కుమార్తె, నీ కన్యాదానకాలము వచ్చెను; అయినా ఇక్కడ ఎవ్వరూ నన్ను (సంబంధార్థం) కోరుటలేదు. ఆలోచించినా నా సమానమైన వరుడు కనబడుటలేదు।’

Verse 18

देवादीनां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु । पठ्यमानं मया पुत्रि धर्मशास्त्रेषु च श्रुतम्

‘దేవతలముందు మొదలైనవారి సమక్షంలో నాపై నిందావాక్యము రాకుండా నీవు అట్లే ఆచరించు. కుమార్తె, ఇది నేను ధర్మశాస్త్రాలలో చదివినదీ, విన్నదీ.’

Verse 19

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । ब्रह्महत्या पितुस्तस्य सा कन्या वृषली स्मृता

‘పితృగృహములోనే ఉండి, వివాహసంస్కారము కాకమునుపే రజస్సు (మాసికధర్మము) పొందిన కన్య కారణంగా ఆ తండ్రికి బ్రహ్మహత్యాసమ దోషమని చెప్పబడింది; ఆ కన్య “వృషలీ” అని స్మరింపబడుతుంది।’

Verse 20

अतोऽर्थं प्रेषयामि त्वां कुरु पुत्रि स्वयंवरम् । वृद्धैरमात्यैः सहिता शीघ्रं गच्छावधारय

‘కాబట్టి నిన్ను పంపుచున్నాను—కుమార్తె, స్వయంవరము నిర్వహించు. వృద్ధులైన విశ్వసనీయ అమాత్యులతో కలిసి శీఘ్రముగా వెళ్ళు; దృఢనిశ్చయము కలిగి ఉండు।’

Verse 21

एवमस्त्विति सावित्री प्रोच्य तस्माद्विनिर्ययौ । तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम सा

సావిత్రి “ఏవమస్తు (తథాస్తు)” అని పలికి అక్కడి నుండి బయలుదేరింది. ఆమె రాజర్షుల మనోహర తపోవనాలకు వెళ్లింది.

Verse 22

मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमाणि च

అక్కడి పూజ్య వృద్ధుల పాదాలకు నమస్కరించి, తరువాత ఆమె అన్ని తీర్థాలను మరియు అన్ని ఆశ్రమాలను దర్శించడానికి వెళ్లింది.

Verse 23

आजगाम पुनर्वेश्म सावित्री सह मंत्रिभिः । तत्रापश्यत देवर्षिं नारदं पुरतः शुचिम्

తరువాత సావిత్రి తన పరిచారకులతో కలిసి తన నివాసానికి తిరిగి వచ్చింది. అక్కడ ఆమె ముందర పవిత్రుడూ తేజోవంతుడైన దేవర్షి నారదుని చూసింది.

Verse 24

आसीनमासने विप्रं प्रणम्य स्मितभाषिणी । कथयामास तत्कार्यं येनारण्यं गता च सा

ఆసనంపై కూర్చున్న ఆ బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి, ఆమె చిరునవ్వుతో మృదువుగా మాట్లాడుతూ తాను అరణ్యానికి వెళ్లిన కారణాన్ని వివరించింది.

Verse 25

सावित्र्युवाच । आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः । द्युमत्सेन इति ख्यातो दैवादन्धो वभूव सः

సావిత్రి చెప్పింది—శాల్వులలో ఒక ధర్మాత్ముడైన క్షత్రియుడు, భూపతి రాజు ఉండేవాడు; అతడు ‘ద్యుమత్సేన’ అని ప్రసిద్ధుడు. దైవవశాత్తు అతడు అంధుడయ్యాడు.

Verse 26

आर्यस्य बालपुत्रस्य द्युमत्सेनस्य रुक्मिणा । सामन्तेन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा

ఆర్యుడైన ద్యుమత్సేనునికి చిన్న కుమారుడు ఉన్నప్పటికీ, పూర్వవైరి అయిన సామంతుడు రుక్మి ఈ బలహీనతను ఆసరాగా చేసుకొని రాజ్యాన్ని అపహరించాడు।

Verse 27

स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्

అతడు చిన్న బిడ్డ ఉన్న భార్యతో కలిసి అరణ్యానికి బయలుదేరాడు।

Verse 28

स तस्य च वने वृद्धः पुत्रः परमधार्मिकः । सत्यवागनुरूपो मे भर्तेति मनसेप्सितः

ఆ అరణ్యంలో అతని కుమారుడు పెరిగాడు—అత్యంత ధార్మికుడు, సత్యవాక్కు గలవాడు; నా హృదయం కోరిన, నాకు తగిన భర్త అతడే।

Verse 29

नारद उवाच । अहो बत महत्कष्टं सावित्र्या नृपते कृतम् । बालस्वभावादनया गुणवान्सत्यवाग्वृतः

నారదుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, అయ్యో! సావిత్రి మహా కష్టాన్ని తెచ్చుకుంది; యౌవన స్వభావంతో ఆమె గుణవంతుడైన సత్యనిష్ఠుడిని వరిచింది।

Verse 30

सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते । सत्यं वदेति मुनिभिः सत्यवान्नाम वै कृतम्

అతని తండ్రి సత్యమే పలుకుతాడు, తల్లి కూడా సత్యమే మాట్లాడుతుంది; మునులు ‘ఇతడు సత్యం పలుకుతాడు’ అని చెప్పి అతనికి ‘సత్యవాన్’ అనే నామం పెట్టారు।

Verse 31

नित्यं चाश्वाः प्रियास्तस्य करोत्यश्वाश्च मृन्मयान् । चित्रेऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते

అశ్వాలు అతనికి నిత్యము ప్రియమైనవి; అతడు మట్టితో కూడ అశ్వాలను తయారు చేస్తాడు, చిత్రాలలో కూడా అశ్వాలను చిత్రిస్తాడు; అందువల్ల అతడు ‘చిత్రాశ్వుడు’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు।

Verse 32

सत्यवान्रंतिदेवस्य शिष्यो दानगुणैः समः । ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा

సత్యవాన్ రంతిదేవుని శిష్యుడు; దానగుణాలలో అతనితో సమానుడు. అతడు బ్రాహ్మణభక్తుడు, సత్యవాది—ఉశీనరపుత్రుడు శిబిలాగా।

Verse 33

ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः । रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली

అతడు యయాతిలాగా ఉదారుడు, సోమునిలాగా మనోహరదర్శనుడు. రూపంలో అశ్వినీకుమారుల సరితూగు, ద్యుమత్సేనుని బలవంతుడైన కుమారుడు।

Verse 34

एको दोषोऽस्ति नान्यश्च सोऽद्यप्रभृति सत्यवान् । संवत्सरेण क्षीणायुर्देहत्यागं करिष्यति

ఒకే ఒక లోపం ఉంది, మరొకటి లేదు: ఈ రోజునుంచి సత్యవానుని ఆయువు క్షీణిస్తోంది. ఒక సంవత్సరంలో అతడు దేహత్యాగం చేస్తాడు।

Verse 35

नारदस्य वचः श्रुत्वा दुहिता प्राह पार्थिवम्

నారదుని మాటలు విని కుమార్తె రాజుతో ఇలా చెప్పింది।

Verse 36

सावित्र्युवाच । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति ब्राह्मणाः । सकृत्कन्या प्रदीयेत त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

సావిత్రి పలికింది—రాజులు ప్రతిజ్ఞావాక్యాన్ని ఒక్కసారే పలుకుతారు, బ్రాహ్మణులూ ఒక్కసారే వచనం ఇస్తారు; కన్యాదానమూ ఒక్కసారే జరుగుతుంది—ఇవి మూడు ‘ఒక్కసారే’ అనే నియమం.

Verse 37

दीर्घायुरथवाल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा । सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्

ఆయన దీర్ఘాయుష్కుడైనా, స్వల్పాయుష్కుడైనా, గుణవంతుడైనా, గుణరహితుడైనా—నేను ఒక్కసారి భర్తగా ఎంచుకున్నాను; రెండోసారి ఎవరినీ ఎంచుకోను.

Verse 38

मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाऽभिधीयते । क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं हि मनस्ततः

ముందుగా మనసులో దృఢనిశ్చయం ఏర్పడుతుంది; తరువాత అది వాక్యంగా ప్రకటించబడుతుంది; ఆపై క్రియగా ఆచరించబడుతుంది—కాబట్టి మనసే నిజమైన ప్రమాణం.

Verse 39

नारद उवाच । यद्येतदिष्टं भवतः शीघ्रमेव विधीयताम् । अविघ्नेन तु सावित्र्याः प्रदानं दुहितुस्तव

నారదుడు అన్నాడు—ఇది మీకు ఇష్టమైతే, వెంటనే ఏర్పాటుచేయండి; మీ కుమార్తె సావిత్రి దానము విఘ్నములేకుండా పూర్తికావాలి.

Verse 40

एवमुक्त्वा समुत्पत्य नारूदस्त्रिदिवं गतः । राजा च दुहितुः सर्वं वैवाहिकमथाकरोत् । शुभे मुहूर्ते पार्श्वस्थैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ఇలా చెప్పి నారదుడు లేచి దేవలోకానికి వెళ్లాడు. తరువాత రాజు తన కుమార్తెకు సంబంధించిన సమస్త వివాహ ఏర్పాట్లను చేశాడు—శుభ ముహూర్తంలో, పక్కనే వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు ఉండగా.

Verse 41

सावित्र्यपि च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्तितम् । मुमुदेऽतीव तन्वंगी स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत्

సావిత్రీ కూడా మనసుకు ఇష్టమైన భర్తను పొందిన తరువాత, సన్నని అంగాలదానిగా, పుణ్యవంతుడు స్వర్గం పొందినట్లు అత్యంత ఆనందించింది।

Verse 42

एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् । कालस्तु पश्यतां किञ्चिदतिचक्राम पार्वति

ఇలా ఆ ఆశ్రమంలో ఆ సద్గుణులు నివసిస్తూ ఉండగా, వారి కళ్లముందే కొంత కాలం గడిచిపోయింది, ఓ పార్వతీ।

Verse 43

सावित्र्यास्तु तदा नार्यास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् । नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते

కానీ ఆ సమయంలో సద్గుణవతి సావిత్రీ పగలు-రాత్రి స్థిరంగా నిలిచింది; నారదుడు చెప్పిన మాట ఆమె మనసులో నిత్యం నిలిచింది।

Verse 44

ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन । प्राप्तः कालोऽथ मर्तव्यो यत्र सत्यव्रतो नृपः

తర్వాత అనేక రోజులు గడిచిన తరువాత, ఒక సమయంలో ఆ నియత ఘడియ వచ్చింది—అప్పుడు రాజు సత్యవ్రతుడు మరణించవలసి ఉండెను।

Verse 45

ज्येष्ठमासे सिते पक्षे द्वादश्यां रजनीमुखे । गणयंत्याश्च सावित्र्या नारदोक्तं वचो हृदि

జ్యేష్ఠ మాసం శుక్ల పక్ష ద్వాదశి సాయంకాలంలో, సావిత్రీ కాలాన్ని లెక్కపెడుతూ ఉండగా, నారదుడు చెప్పిన వాక్యం ఆమె హృదయంలో నిలిచింది।

Verse 46

चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिंत्य भामिनी । व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽश्रमे

“నాలుగవ దినమున ఇతడు మరణించవలెను” అని మనసులో తలచి, ఆ సతీమణి త్రిరాత్ర వ్రతమును సంకల్పించి ఆశ్రమములో దినరాత్రులు నిలిచెను।

Verse 47

ततस्त्रिरात्रं न्यवसत्स्नात्वा संतर्प्य देवताम् । श्वश्रूश्वशुरयोः पादौ ववंदे चारुहासिनी

అనంతరం ఆమె త్రిరాత్రములు వ్రతమును ఆచరించెను; స్నానమాచరించి దేవతను విధివిధానముగా సంతృప్తిపరచి, మధురహాసినిగా అత్తమామల పాదములకు నమస్కరించెను।

Verse 48

अथ प्रतस्थे परशुं गृहीत्वा सत्यवान्वनम् । सावित्र्यपि च भर्तारं गच्छंतं पृष्ठतोऽन्वयात्

అప్పుడు సత్యవాన్ గొడ్డలిని చేతబట్టి అరణ్యమునకు బయలుదేరెను; సావిత్రీ కూడా వెళ్తున్న భర్తను వెనుకనుండి అనుసరించెను।

Verse 49

ततो गृहीत्वा तरसा फलपुष्पसमित्कुशान् । अथ शुष्काणि चादाय काष्ठभारमकल्पयत्

తదుపరి అతడు వేగముగా ఫలములు, పుష్పములు, సమిధలు, కుశగడ్డి సేకరించి, ఎండు కట్టెలను కూడా తీసుకొని కట్టెల భారమును సిద్ధం చేసెను।

Verse 50

अथ पाटयतः काष्ठं जाता शिरसि वेदना । काष्ठभारं क्षणात्त्यक्त्वा वटशाखावलंबितः

అప్పుడు కట్టెలను చీల్చుచుండగా అతని శిరస్సులో వేదన కలిగెను. క్షణములో కట్టెల భారమును విడిచి, మర్రిచెట్టు కొమ్మను ఆశ్రయించి నిలిచెను।

Verse 51

सावित्रीं प्राह शिरसो वेदना मां प्रबाधते । तवोत्संगे क्षणं तावत्स्वप्तुमिच्छामि सुन्दरि

అతడు సావిత్రితో అన్నాడు—“నా తలలో నొప్పి నన్ను బాధిస్తోంది. ఓ సుందరీ, నీ ఒడిలో క్షణమాత్రం నిద్రించాలనుకుంటున్నాను.”

Verse 52

विश्रमस्व महाबाहो सावित्री प्राह दुःखिता । पश्चादपि गमिष्यामि ह्याश्रमं श्रमनाशनम्

దుఃఖిత సావిత్రి చెప్పింది—“ఓ మహాబాహో, కొంతసేపు విశ్రాంతి తీసుకో. తరువాత నేను శ్రమను తొలగించే ఆశ్రమానికి వెళ్తాను.”

Verse 53

यावदुत्संगगं कृत्वा शिरोस्य तु महीतले । तावद्ददर्श सावित्री पुरुषं कृष्णपिंगलम्

ఆమె భూమిపై తన ఒడిలో అతని తల ఉంచగానే, సావిత్రి కృష్ణ-పింగళ వర్ణమున్న ఒక పురుషుణ్ని దర్శించింది.

Verse 54

किरीटिनं पीतवस्त्रं साक्षात्सूर्यमिवोदितम् । तमुवाचाथ सावित्री प्रणम्य मधुराक्षरम्

కిరీటధారి, పీతాంబరధారి, ఉదయించిన సూర్యునివలె ప్రకాశించే అతనికి నమస్కరించి సావిత్రి మధుర వాక్యాలు పలికింది.

Verse 55

कस्त्वं देवोऽथवा दैत्यो यो मां धर्षितुमागतः । न चाहं केनचिच्छक्या स्वधर्माद्देव रोधितुम्

“నీవెవరు—దేవుడా లేక దైత్యుడా—నన్ను ధర్షించడానికి వచ్చావు? ఓ దేవా, నా స్వధర్మం నుండి నన్నెవ్వరూ ఆపలేరు.”

Verse 56

विद्धि मां पुरुषश्रेष्ठ दीप्तामग्निशिखामिव

ఓ పురుషశ్రేష్ఠుడా! నన్ను ప్రజ్వరిల్లుతున్న అగ్నిజ్వాలగా తెలుసుకో.

Verse 57

यम उवाच । यमः संयमनश्चास्मि सर्वलोकभयंकरः

యముడు పలికెను - నేను యముడను, నియంతను మరియు సర్వలోకాలకు భయంకరుడను.

Verse 58

क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते । न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः

ఓ పతివ్రతా! నీ భర్త ఆయుష్షు తీరిపోయింది. నీ సమక్షంలో నా కింకరులు అతనిని తీసుకువెళ్ళలేరు, అందుకే నేనే స్వయంగా వచ్చాను.

Verse 59

एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात्

ఇలా పలికి, పాశము ధరించిన యముడు సత్యవ్రతుని శరీరం నుండి బొటనవేలి పరిమాణం గల పురుషుని బలవంతంగా బయటకు లాగాడు.

Verse 60

अथ प्रयातुमारेभे पंथानं पितृसेवितम् । सावित्र्यपि वरारोहा पृष्ठतोऽनुजगाम ह

అనంతరం అతడు పితృదేవతలు సేవించే మార్గంలో ప్రయాణించడం ప్రారంభించాడు. సావిత్రి కూడా అతని వెనుకనే అనుసరించింది.

Verse 61

पतिव्रतत्वाच्चाश्रांता तामुवाच यमस्तथा । निवर्त गच्छ सावित्रि मुहूर्तं त्वमिहागता

పతివ్రతాధర్మబలంతో ఆమె అలసిపోలేదు; అప్పుడు యముడు ఆమెతో— “సావిత్రీ, తిరిగి వెళ్లు; నీవు ఇక్కడికి కేవలం క్షణకాలమే వచ్చావు” అని అన్నాడు.

Verse 62

एष मार्गो विशालाक्षि न केनाप्यनुगम्यते

హే విశాలాక్షీ, ఈ మార్గాన్ని ఎవ్వరైనా అనుసరించలేరు.

Verse 63

सावित्र्युवाच । न श्रमो न च मे ग्लानिः कदाचिदपि जायते । भर्तारमनुगच्छन्त्या विशिष्टस्य च संनिधौ

సావిత్రి చెప్పింది— నాకు ఎప్పుడూ శ్రమగానీ, అలసటగానీ కలగదు; ఎందుకంటే నేను నా భర్తను అనుసరిస్తున్నాను, అలాగే మహనీయుని సన్నిధిలో ఉన్నాను.

Verse 64

सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः । वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः

సజ్జనులకు సత్పురుషులే తప్ప మరొక ఆశ్రయం లేదు; స్త్రీలకు భర్తే నిత్య ఆశ్రయం. వర్ణాశ్రమధర్మస్థులకు వేదమే ఆశ్రయం; శిష్యులకు గురువే ఆశ్రయం.

Verse 65

सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले । भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः

సర్వ జీవులకు భూమిపై తమ తమ స్థానం ఉంది; కానీ స్త్రీలకు భర్తను విడిచితే మరొక ధర్మసమ్మత ఆశ్రయం లేదు.

Verse 66

एवमन्यैः सुमधुरैर्वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः । तुतोष सूर्यतनयः सावित्रीं वाक्यमब्रवीत्

ఇలా ధర్మార్థసంయుక్తమైన అనేక మధుర వాక్యాలతో సూర్యపుత్రుడు యముడు సంతోషించి, సావిత్రితో మాటలాడెను।

Verse 67

यम उवाच । तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि । सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना

యముడు పలికెను—“నేను నీపై సంతోషించితిని; నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఓ భామిని, వరం కోరుము.” ఆమె కూడా వినయముతో ముఖం వంచి తన రాజ్య పునరుద్ధరణను వరంగా కోరెను।

Verse 68

चक्षुःप्राप्तिं तथा राज्यं श्वशुरस्य महात्मनः । पितुः पुत्रशतं चैव पुत्राणां शतमात्मनः

ఆమె మహాత్ముడైన శ్వశురునికి దృష్టి పునఃప్రాప్తి మరియు రాజ్యం, తన తండ్రికి వంద మంది కుమారులు, తనకూ కుమారపరంపరలో వంద మంది కుమారులు అని వరాలు కోరెను।

Verse 69

जीवितं च तथा भर्तुर्धर्मसिद्धिं च शाश्वतीम् । धर्मराजो वरं दत्त्वा प्रेषयामास तां ततः

ఆమె భర్తకు జీవితం మరియు ధర్మసిద్ధి శాశ్వతంగా కలగాలని కూడా కోరెను. ధర్మరాజు వరం ఇచ్చి ఆపై ఆమెను పంపెను।

Verse 70

अथ भर्तारमासाद्य सावित्री हृष्टमानसा । जगाम स्वाश्रमपदं सह भर्त्रा निराकुला

అనంతరం భర్తను తిరిగి పొందిన సావిత్రి హర్షితమనస్కురాలై, కలతలేక భర్తతో కలిసి తన ఆశ్రమస్థానమునకు వెళ్లెను।

Verse 71

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां च तया चीर्णं व्रतं त्विदम् । माहात्म्यतोऽस्य नृपतेश्चक्षुःप्राप्तिरभूत्पुरः

జ్యేష్ఠమాస పౌర్ణమినాడు ఆమె విధివిధానంగా ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించింది. ఈ వ్రత మహాత్మ్య ప్రభావంతో రాజుకు త్వరలోనే మళ్లీ దృష్టి లభించింది.

Verse 72

ततः स्वदेशराज्यं च प्राप निष्कण्टकं नृपः । पितास्याः पुत्रशतकं सा च लेभे सुताञ्छतम्

ఆ తరువాత రాజు తన స్వదేశ రాజ్యాన్ని కంటకరహితంగా—శత్రువులు, కష్టాలు లేనట్లు—మళ్లీ పొందాడు. ఆమె తండ్రికి వంద మంది కుమారులు కలిగారు; ఆమెకూ వంద మంది కుమారులు జన్మించారు.

Verse 73

एवं व्रतस्य माहात्म्यं कथितं सकलं मया

ఇలా ఈ వ్రత మహాత్మ్యాన్ని సంపూర్ణంగా నేను వివరించాను.

Verse 74

देव्युवाच । कीदृशं तद्व्रतं देव सावित्र्या चरितं महत् । तस्मिंस्तु ज्येष्ठमासे हि विधानं तस्य कीदृशम्

దేవి పలికింది—ఓ దేవా! సావిత్రి ఆచరించిన ఆ మహావ్రతం ఏ విధమైనది? జ్యేష్ఠమాసంలో దాని ఆచరణ విధానం ఏమిటి?

Verse 76

का देवता व्रते तस्मिन्के मन्त्राः किं फलं विभो । विस्तरेण महेश त्वं ब्रूहि धर्मं सनातनम्

ఆ వ్రతంలో ఏ దేవతను ఆరాధించాలి, ఏ మంత్రాలు జపించాలి, దాని ఫలం ఏమిటి, ఓ ప్రభూ? ఓ మహేశా! ఈ సనాతన ధర్మాన్ని విస్తారంగా చెప్పండి.

Verse 77

त्रयोदश्यां तु ज्येष्ठस्य दन्तधावनपूर्वकम् । त्रिरात्रं नियमं कुर्यादुपवासस्य भामिनि

జ్యేష్ఠమాస త్రయోదశినాడు దంతధావనము మొదలుకొని, ఓ సుందరీ, ఉపవాసరూపమైన మూడు రాత్రుల నియమాన్ని ఆచరించవలెను।

Verse 78

अशक्तस्तु त्रयोदश्यां नक्तं कुर्याज्जितेन्द्रियः । अयाचितं चतुर्दश्यां ह्युपवासेन पूर्णिमाम्

త్రయోదశినాడు పూర్తిగా ఉపవాసం చేయలేనివాడు ఇంద్రియనిగ్రహంతో నక్తవ్రతం చేయవచ్చు; చతుర్దశినాడు అయాచిత అన్నం మాత్రమే స్వీకరించి, పౌర్ణమినాడు ఉపవాసం ఆచరించాలి।

Verse 79

नित्यं स्नात्वा तडागे वा महानद्यां च निर्झरे । पांडुकूपे तु सुश्रोणि सर्वस्नानफलं लभेत्

ప్రతిదినం చెరువులో గానీ, మహానదిలో గానీ, జలపాతంలో గానీ స్నానం చేసినా, ఓ సుశ్రోణీ, పాండుకూపంలో స్నానం చేస్తే సమస్త స్నానఫలం లభిస్తుంది।

Verse 80

विशेषात्पूर्णिमायां तु स्नानं सर्षपमृज्जलैः

ముఖ్యంగా పౌర్ణమినాడు ఆవాలు మరియు మృత్తిక కలిపిన జలంతో స్నానం చేయవలెను।

Verse 81

गृहीत्वा वालुकं पात्रे प्रस्थमात्रे यशस्विनि । अथवा धान्यमादाय यवशालितिलादिकम्

ఓ యశస్వినీ, పాత్రలో ఒక ప్రస్థ పరిమాణం ఇసుకను తీసుకొని—లేదా యవాలు, బియ్యం, నువ్వులు మొదలైన ధాన్యాన్ని తీసుకొని—

Verse 82

ततो वंशमये पात्रे वस्त्रयुग्मेन वेष्टिते । सावित्रीप्रतिमां कृत्वा सर्वावयवशोभिताम्

అనంతరం వస్త్రయుగ్మంతో చుట్టబడిన వెదురు పాత్రలో, సమస్త అవయవసౌందర్యంతో అలంకృతమైన సావిత్రీదేవి ప్రతిమను నిర్మించి స్థాపించాలి।

Verse 83

सौवर्णीं मृन्मयीं वापि स्वशक्त्या दारुनिर्मिताम् । रक्तवस्त्रद्वयं दद्यात्सावित्र्या ब्रह्मणः सितम्

తన శక్తి మేరకు బంగారంతోనో, మట్టితోనో, చెక్కతోనో చేసిన ప్రతిమను సమర్పించాలి; సావిత్రీకి ఎర్ర వస్త్రయుగ్మం, బ్రహ్మకు తెల్ల వస్త్రం అర్పించాలి।

Verse 85

पूर्णकोशातकैः पक्वैः कूष्माण्डकर्कटीफलैः । नालिकेरैः सखर्जूरैः कपित्थैर्दाडिमैः शुभैः

పక్వమైన రసపూరిత కోశాతక ఫలాలు, కూష్మాండం మరియు కర్కటీ ఫలాలు, కొబ్బరికాయలు, ఖర్జూరాలు, శుభమైన కపిత్థం మరియు దాడిమాలతో నైవేద్యాన్ని సిద్ధం చేయాలి।

Verse 86

जंबूजंबीरनारिंगैरक्षोटैः पनसैस्तथा । जीरकैः कटुखण्डैश्च गुडेन लवणेन च

జంబూ ఫలాలు, జంబీరం మరియు నారింజ, అఖ్రోటు మరియు పనసం; అలాగే జీలకర్ర, కారపు పదార్థాలు, బెల్లం మరియు ఉప్పుతో పూజను సమృద్ధిగా చేయాలి।

Verse 87

विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रप्रकल्पितैः । रंजयेत्पट्टसूत्रैश्च शुभैः कुंकुमकेसरैः

అంకురించిన సప్తధాన్యాలను వెదురు పాత్రల్లో అమర్చి, శుభమైన పట్టుసూత్రాలు, కుంకుమ మరియు కేశరంతో పూజాస్థలాన్ని అలంకరించాలి।

Verse 88

अवतारं करोत्येवं सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

ఇదే విధంగా బ్రహ్ముని ప్రియా సావిత్రీ అవతారము ధరించును।

Verse 89

तामर्च्चयीत मन्त्रेण सावित्र्या ब्रह्मणा समम् । इतरेषां पुराणोक्तो मंत्रोऽयं समुदाहृतः

సావిత్రీ బ్రహ్ములతో సమంగా మంత్రంతో ఆమెను ఆరాధించవలెను. ఇతరులకై కూడా పురాణోక్తమైన ఈ మంత్రం ఇక్కడ ప్రకటించబడుచున్నది.

Verse 90

ओंकारपूर्वके देवि वीणापुस्तकधारिणि । वेदांबिके नमस्तुभ्यमवैधव्यं प्रयच्छ मे

ఓంకారపూర్వకే దేవి, వీణా పుస్తకధారిణీ! వేదాంబికే, నీకు నమస్కారం; నాకు అవైధవ్య వరం ప్రసాదించుము.

Verse 91

एवं संपूज्य विधिवज्जागरं तत्र कारयेत् । गीतवादित्रशब्देननरनारीकदंबकम् । नृत्यद्धसन्नयेद्रात्रिं नृत्यशास्त्रविशारदैः

ఇలా విధివిధానంగా సంపూజించి అక్కడ జాగరణం చేయించవలెను. గీత వాద్య ధ్వనులతో స్త్రీపురుష సమూహం, నృత్యశాస్త్ర నిపుణుల నేతృత్వంలో, నర్తిస్తూ హసిస్తూ రాత్రిని గడపవలెను.

Verse 92

सावित्र्याख्यानकं चापि वाचयीत द्विजोत्तमान् । यावत्प्रभातसमयं गीतभावरसैः सह

సావిత్రీ ఆఖ్యానమును కూడా ఉత్తమ ద్విజులతో పఠింపజేయవలెను; భక్తిభావరసమయ గీతములతో కూడి ప్రాతఃకాలం వరకు కొనసాగించవలెను.

Verse 93

विवाहमेवं कृत्वा तु सावित्र्या ब्रह्मणा सह । परिधाप्य सितैर्वस्त्रैर्दंपतीनां तु सप्तकम्

ఈ విధంగా బ్రహ్మతో కలిసి సావిత్రీ వివాహక్రియను నిర్వహించి, అనంతరం ఏడు దంపతులకు తెల్ల వస్త్రాలు ధరింపజేయాలి।

Verse 94

सावित्रीं ब्रह्मणा सार्धमेवं शक्त्या प्रपूजयेत् । गन्धैः सुगन्धपुष्पैश्च धूपनैवेद्यदीपकैः

ఈ విధంగా తన సామర్థ్యానుసారం బ్రహ్మతో కూడిన సావిత్రీదేవిని సమ్యక్గా పూజించాలి—సుగంధ ద్రవ్యాలు, సువాసన పుష్పాలు, ధూపం, నైవేద్యం, దీపాలతో।

Verse 95

अथ सावित्रीकल्पज्ञे सावित्र्याख्यानवाचके । दैवज्ञे ह्युञ्छवृत्तिस्थे दरिद्रे चाग्निहोत्रिणि

తర్వాత సావిత్రీ-కల్పజ్ఞుడు, సావిత్రీ-ఆఖ్యాన వాచకుడు, పండిత దైవజ్ఞుడు, ఉఞ్ఛవృత్తితో జీవించే వాడు, దరిద్రుడు మరియు అగ్నిహోత్రి—వారిని (ఆహ్వానించాలి)।

Verse 96

एवं दत्त्वा विधानेन तस्यां रात्रौ निमन्त्रयेत् । पौर्णमास्यां वटाधस्ताद्दंपतीनां चतुर्दश

ఈ విధంగా విధిపూర్వకంగా దానం చేసి, ఆ రాత్రి పౌర్ణమి నాడు మర్రిచెట్టు కింద పద్నాలుగు దంపతులను ఆహ్వానించాలి।

Verse 97

ततः प्रभातसमये उषःकाल उपस्थिते । भक्ष्यभोज्यादिकं सर्वं सावित्रीस्थलमानयेत्

తర్వాత ఉదయసమయంలో ఉషస్సు వచ్చినప్పుడు, భక్ష్య-భోజ్యాది సమస్త పదార్థాలను సావిత్రీ స్థలానికి తీసుకురావాలి।

Verse 98

पाकं कृत्वा तु शुचिना रक्षां कृत्वा प्रयत्नतः । ब्राह्मणान्गृहिणीयुक्तांस्तत आह्वानयेत्सुधीः

శుచిగా పాకం చేసి, యత్నపూర్వకంగా రక్షావిధి నిర్వహించి, ఆపై బుద్ధిమంతుడు భార్యాసహిత బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి।

Verse 99

सावित्र्याः स्थलके तत्र कृत्वा पादाभिषेचनम् । सुस्नातान्ब्राह्मणांस्तत्र सभार्यानुपवेशयेत्

అక్కడ సావిత్రీదేవి పవిత్రస్థలంలో పాదప్రక్షాళనం చేసి, సుస్నాతులైన బ్రాహ్మణులను భార్యలతో కలిసి కూర్చోబెట్టాలి।

Verse 100

सावित्र्याः पुरतो देवि दंपत्योर्भोजनं ददेत् । तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशय

ఓ దేవీ, సావిత్రీ సమక్షంలో ఆ దంపతులకు భోజనం సమర్పించాలి; దానివల్ల నేనే అక్కడ భోజితుడనగుదును—సందేహం లేదు।

Verse 101

द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः । लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति

ఎవడు రెండవసారి (రెండవ దంపతిని) భోజింపజేస్తాడో, అతనిచేత కేశవుడు భోజితుడగును; లక్ష్మీసహిత వరదాత అతనికి ఇష్టవరాలను ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 102

सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् । एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम्

మూడవ భోజనంలో సావిత్రీసహిత బ్రహ్మా భోజితుడగునని భావించబడును; అక్కడ ఒక్కొక్క భోజనం కోటి-భోజన సమానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 103

अष्टादशप्रकारेण षड्रसीकृतभोजनम् । देव्यास्तत्र महादेवि सावित्रीस्थलसन्निधौ

హే మహాదేవీ! అక్కడ సావిత్రీ స్థల సన్నిధిలో దేవికి షడ్రససంపూర్ణమైన అష్టాదశ విధాల భోజనాన్ని సమర్పించవలెను।

Verse 104

विधवा न कुले तस्य न वंध्या न च दुर्भगा । न कन्याजननी चापि न च स्याद्भर्तुरप्रिया । अष्टौ दोषास्तु नारीणां न भवंति कदाचन

ఆ కులంలో విధవ, వంధ్య, దుర్భాగ్యురాలు ఎప్పుడూ ఉండదు; కేవలం కన్యలను మాత్రమే కనేవారూ ఉండరు, భర్తకు అప్రీతికరమయ్యేవారూ ఉండరు. స్త్రీల అష్టదోషాలు అక్కడ ఎప్పటికీ కలుగవు।

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् । दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम्

కాబట్టి, హే దేవీ! సమస్త ప్రయత్నంతో సావిత్రీ ముందర ఎల్లప్పుడూ కటు పదార్థాలు మరియు ‘నీల’ (నలుపు/నిషిద్ధ) ద్రవ్యాలు లేకుండా భోజనాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 106

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । पंचप्रकारं मधुरं हृद्यं सर्वं सुसंस्कृतम्

స్త్రీలకు ఎప్పుడూ ఆమ్లమైనదీ, క్షారమైనదీ (క్షార/అతిలవణ) భోజనం ఇవ్వకూడదు; బదులుగా ఐదు విధాల మధురమైన, హృద్యమైన, సుసంస్కృతమైన ఆహారాన్ని అందించాలి।

Verse 107

घृतपूर्णापूपकाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । पूपकास्तादृशाः कार्या द्वितीयाऽशोकवर्तिका

నెయ్యితో నింపి, విరివిగా పాలతో కూడిన అపూపాలు (కేకులు/మాల్పువాలు) తయారు చేయాలి. అలాంటి పూపకాలను కూడా చేయవలెను; రెండవ నైవేద్యం ‘అశోక-వర్తికా’।

Verse 108

तृतीया पूपिका कार्या खर्जुरेण समन्विताः । चतुर्थश्चैव संयावो गुडाज्याभ्यां समन्वितः

మూడవ నైవేద్యం ఖర్జూరాలతో కూడిన పూపికలు (తీపి కేకులు) చేయవలెను. నాలుగవది బెల్లం, నెయ్యితో కూడిన సంయావము.

Verse 109

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यजनोपेतं नारीनरशताकुलम् । पूपकैस्तु कुलं तस्या जायते नात्र संशयः

ఇలాంటి నైవేద్యాలు పురుషులకు ఆనందం కలిగిస్తాయి, స్త్రీలకు అత్యంత ప్రియమైనవి. ఆమె గృహం ధన-ధాన్య-జనసమృద్ధితో, వందలాది స్త్రీ-పురుషులతో నిండిపోతుంది. ఈ పూపికల దానంతో ఆమె వంశం నిశ్చయంగా వృద్ధి చెందుతుంది.

Verse 110

न ज्वरो न च संतापो दुःखं च न वियोगजम् । अशोकवर्तिदानेन कुलानामेकविंशतिः

జ్వరం లేదు, దాహతాపం లేదు, వియోగజన్య దుఃఖమూ లేదు. అశోక-వర్తి దానం వల్ల కులానికి ఇరవై ఒక తరాలు ఉపకారము పొందుతాయి.

Verse 111

वधूभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनन्तकैः । पूरितं च कुलं तस्याः पूरिका या प्रयच्छति

పూరికలను దానం చేసే ఆమె కులం కోడళ్లతో, కుమారులతో, అంతులేని దాసీ-దాసులతో నిండిపోతుంది.

Verse 112

पुत्रिण्यो वै दुहितरो वधूभिः सहिताः कुले । शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः

శిఖరిణీని దానం చేసే యువతుల కులంలో కుమార్తెలు తప్పక కుమారులను పొందుతారు; అలాగే కోడళ్లు కూడ కులంలో చేరుతారు—సందేహం లేదు.

Verse 113

मोदते च कुलं सर्वं सर्वसिद्धिप्रपूरितम् । मोदकानां प्रदानेन एवमाह पितामहः

మోదకదాన ఫలంగా సమస్త సిద్ధులతో పరిపూర్ణమై సర్వకుటుంబం ఆనందిస్తుంది—ఇట్లు పితామహుడు (బ్రహ్మ) పలికెను।

Verse 114

एतच्च गौरिणीनां तु भोजनं हि विशिष्यते

గౌరీస్త్రీలకు (సౌభాగ్యవతులైన భక్తులకు) ఈ భోజనదానమే విశేషంగా శ్రేష్ఠమని భావించబడుతుంది।

Verse 115

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी देवि भवेज्जन्मनिजन्मनि

హే దేవీ, ఆమె సుభాగ్యవతి, పుత్రవతి, సాధ్వి, ధన-ఋద్ధులతో సమన్వితురాలవుతుంది; జన్మజన్మలకు సహస్రభోజినిగా మారుతుంది।

Verse 116

पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च । द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम्

ప్రధాన పానీయాలు హృద్యంగా, మధురంగా ఉండాలి—ద్రాక్షాపానం, అలాగే బెల్లం కలిపిన చింతపానం।

Verse 117

सरसेन तु तोयेन कृतखण्डेन वै शुभम् । सुवासिनीनां पेयं वै दातव्यं च द्विजन्मनाम्

సువాసనగల నీటితో, శుద్ధ చక్కెర/మిష్రీతో చేసిన ఈ శుభ పానీయాన్ని సువాసినీలకు మరియు ద్విజులకు కూడా ఇవ్వవలెను।

Verse 118

इतरैरितराण्येव वर्णयोग्यानि यानि च । सुरभीणि च पानानि तासु योग्यानि दापयेत्

ఇతర వర్గాల వారికి వారి వర్ణమర్యాదకు తగిన ఇతర ద్రవ్యాలను ఇవ్వవలెను; అలాగే ఆ స్త్రీలకు యోగ్యమైన సుగంధ పానీయములను కూడా సమర్పించవలెను।

Verse 119

प्रतिपूज्य विधानेन वस्त्रदानैः सकंचुकैः । कुङ्कुमेनानुलिप्तांगाः स्रग्दामभिरलंकृताः । गंधैर्धूपैश्च संपूज्य नालिकेरान्प्रदापयेत्

విధి ప్రకారం వారిని ప్రతిపూజించి, కంచుకములతో కూడిన వస్త్రదానము చేయాలి; కుంకుమతో అంగాలను అనులేపించి, మాలలు పుష్పదామాలతో అలంకరించాలి; గంధ ధూపాలతో సంపూజించి అనంతరం నాళికేరములను సమర్పించాలి।

Verse 120

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

కళ్లకు అంజనం పెట్టి, మస్తకంపై సిందూరం ఉంచి; సువాసనతో మృదువుగా ఉన్న హృద్యమైన పూగిఫలాలను పాత్రలతో కూడి వారి చేతిలో పెట్టాలి; తరువాత నమస్కరించి గౌరవంగా వీడ్కోలు ఇవ్వాలి।

Verse 121

स्वयं च भोजयेत्पश्चाद्बंधुभिर्बालकैः सह

ఆ తరువాత తాను కూడా బంధువులు మరియు బాలలతో కలిసి భోజనం చేయవలెను।

Verse 123

एवमेव पितॄणां च आगम्य स्वे च मन्दिरे । पिण्डप्रदानपूर्वं तु श्राद्धं कृत्वा विधानतः । पितरस्तस्य तुष्टा वै भवन्ति ब्रह्मणो दिनम्

ఇదే విధంగా స్వగృహానికి వచ్చి, పిండప్రదానంతో ప్రారంభించి విధిపూర్వకంగా పితృశ్రాద్ధం చేయాలి; అతని పితరులు బ్రహ్మదేవుని ఒక దినమంతకాలం తృప్తిగా ఉంటారు।

Verse 124

तीर्थादष्टगुणं पुण्यं स्वगृहे ददतः शुभे । न च पश्यन्ति वै नीचाः श्राद्धं दत्तं द्विजातिभिः

తీర్థంలో దానమిచ్చినదానికన్నా స్వగృహంలో శుభభావంతో ఇచ్చిన దానం ఎనిమిది రెట్లు పుణ్యప్రదం. ద్విజులు చేసిన శ్రాద్ధాన్ని నీచబుద్ధులు చూడలేరు.

Verse 125

एकान्ते तु गृहे गुप्ते पितॄणां श्राद्धमिष्यते । नीचं दृष्ट्वा हतं तत्तु पितॄणां नोपतिष्ठति

పితృదేవతల శ్రాద్ధం ఇంట్లో ఏకాంతమైన, గోప్యమైన, రక్షిత స్థలంలో చేయాలి. నీచులు చూసినట్లయితే అది చెడిపోతుంది; పితృలకు చేరదు.

Verse 126

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं गुप्तं च कारयेत् । पितॄणां तृप्तिदं प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा

కాబట్టి అన్ని ప్రయత్నాలతో శ్రాద్ధాన్ని గోప్యంగా చేయించాలి. పితృలకు తృప్తినిచ్చేది ఇదే అని స్వయంభూ బ్రహ్మ స్వయంగా ప్రకటించాడు.

Verse 127

गौरीभोज्यादिका या तु उत्सर्गात्क्रियते क्रिया । राजसी सा समाख्याता जनानां कीर्तिदायिनी

కానీ ప్రజల ముందు ప్రదర్శనగా చేసే కర్మ—గౌరీభోజం మొదలైనవి—‘రాజసీ’ అని చెప్పబడింది; అది జనులలో కీర్తిని ఇస్తుంది.

Verse 128

इदं दानं सदा देयमात्मनो हित मिच्छता । श्राद्धे चैव विशेषेण यदीच्छेत्सात्त्विकं फलम्

తన నిజమైన హితాన్ని కోరేవాడు ఈ దానాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఇవ్వాలి—ప్రత్యేకంగా శ్రాద్ధ సమయంలో—సాత్త్విక ఫలాన్ని కోరితే.

Verse 129

इदमुद्यापनं देवि सावित्र्यास्तु व्रतस्य च । सर्वपातकशुद्ध्यर्थं कार्यं देवि नरैः सदा । अकामतः कामतो वा पापं नश्यति तत्क्षणात्

హే దేవీ, ఇది సావిత్రీ వ్రతానికి సంబంధించిన ఉద్యాపన (సమాప్తి కర్మ). సమస్త పాపశుద్ధి కోసం, హే దేవీ, మనుష్యులు దీన్ని ఎల్లప్పుడూ చేయవలెను. నిష్కామంగా చేసినా సకామంగా చేసినా పాపం తక్షణమే నశిస్తుంది.

Verse 130

इह लोके तु सौभाग्यं धनं धान्यं वराः स्त्रियः । भवंति विविधास्तेषां यैर्यात्रा तत्र वै कृता

ఈ లోకంలోనే వారికి సౌభాగ్యం లభిస్తుంది—ధనం, ధాన్యం, మరియు అనేక విధాలైన ఉత్తమ భార్య/ఉత్తమ జీవనసఖుడు—అక్కడ యాత్ర చేసినవారికి.

Verse 131

इदं यात्राविधानं तु भक्त्या यः कुरुते नरः । शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते

ఈ యాత్రావిధానాన్ని భక్తితో ఆచరించే మనిషి—లేదా దీన్ని వినేవాడైనా—సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 132

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलके शुभे । प्रदक्षिणा यः कुरुते फलदानैर्यथाविधि

జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి నాడు, శుభమైన సావిత్రీ స్థలంలో, యథావిధిగా ఫలదానం చేస్తూ ఎవడు ప్రదక్షిణ చేస్తాడో—

Verse 133

अष्टोत्तरशतं वापि तदर्धार्धं तदर्धकम् । यः करोति नरो देवि सृष्ट्वा तत्र प्रदक्षिणाम्

హే దేవీ, అక్కడ ఎవడు నూట ఎనిమిది ప్రదక్షిణలు చేస్తాడో—లేదా దాని సగం, లేదా దాని సగం యొక్క సగం—అలా ఆ స్థలంలో ప్రదక్షిణను పూర్తిచేస్తాడో—

Verse 134

अगम्यागमनं यैश्च कृतं ज्ञानाच्च मानवैः । अन्यानि पातकान्येवं नश्यंते नात्र संशयः

జ్ఞానపూర్వకంగా అగమ్యాగమన పాపాన్ని మరియు ఇతర పాతకాలను చేసిన మనుష్యుల పాపములన్నియు ఈ విధంగా నశించును; ఇందులో సందేహము లేదు।

Verse 135

यैर्गत्वा स्थलके संध्या सावित्र्याः समुपासिता । स्वपत्न्याश्चैव हस्तेन पांडुकूपजलेन च

ఆ స్థలమునకు వెళ్లి పాండుకూప జలమును స్వహస్తములతో తీసుకొని, స్వపత్నితో కూడి సావిత్రీ సంధ్యోపాసన చేయువారు, ఆ పుణ్యక్షేత్రమున విధిపూర్వకంగా సంధ్యను ఆచరించినవారగుదురు।

Verse 136

भृंगारकनकेनैव मृन्मयेनाथ भामिनि । आनीय तु जलं पुण्यं संध्योपास्तिं करोति यः । तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या ह्युपासिता

ఓ సుందరీ, బంగారు పాత్రలో గానీ మట్టికుండలో గానీ ఆ పుణ్యజలమును తెచ్చి సంధ్యోపాసన చేయువాడికి, ద్వాదశ సంవత్సరముల సంధ్యాచరణ చేసిన ఫలము కలుగును।

Verse 137

अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा । उपवासे त्वनंतं च कथायाः श्रवणे तथा

ఇక్కడ స్నానముచేత అశ్వమేధ యజ్ఞఫలము లభించును; దానముచేత దాని దశగుణ పుణ్యము; ఉపవాసముచేత అనంత ఫలము; అలాగే పుణ్యకథా శ్రవణముచేత కూడ।

Verse 166

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीव्रतविधिपूजनप्रकारोद्यापनादिकथनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యములో ‘సావిత్రీవ్రతవిధి, పూజనప్రకారం, ఉద్యాపనాది కథనం’ అను నామముగల నూరారువై ఆరవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।