Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

Transliteration

kṣamāvānanapatyaśca satyavādī jitendriyaḥ | prabhāsakṣetrayātrāyāmājagāma sa bhūpatiḥ | yātrāṃ kurvanvidhānena sāvitrīsthalamāgataḥ

Translation

ఆ రాజు క్షమాశీలుడు, సంతానహీనుడు, సత్యవాది, జితేంద్రియుడు. అతడు ప్రభాసక్షేత్ర యాత్రకు బయలుదేరి, విధివిధానంగా యాత్ర చేస్తూ ‘సావిత్రీస్థలం’ అనే పుణ్యస్థానానికి చేరెను।

Word by Word

• kṣamāvān: patient, forgiving
• kṣamāvān: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kṣamā-vat (प्रातिपदिक; क्षमा + वत्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• anapatyaḥ: childless
• anapatyaḥ: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: a-napatya (प्रातिपदिक; न + अपत्य)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; नञ्-समासार्थक-विशेषणम् (negative adjective)

• ca: and
• ca: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• satyavādī: truth-speaking
• satyavādī: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: satya-vādin (प्रातिपदिक; सत्य + वादिन्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• jitendriyaḥ: self-controlled (having conquered the senses)
• jitendriyaḥ: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jita-indriya (प्रातिपदिक; जित + इन्द्रिय)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• prabhāsakṣetrayātrāyām: on the pilgrimage to Prabhāsa-kṣetra
• prabhāsakṣetrayātrāyām: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: prabhāsa-kṣetra-yātrā (प्रातिपदिक; प्रभास + क्षेत्र + यात्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), सप्तमी (Locative), एकवचनम्

• ājagāma: came, arrived
• ājagāma: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √gam (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• sa: he
• sa: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• bhūpatiḥ: the king
• bhūpatiḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhū-pati (प्रातिपदिक; भू + पति)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• yātrām: the pilgrimage
• yātrām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: yātrā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• kurvan: doing, performing
• kurvan: Karta (Agent as participle/कर्तृ)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• vidhānena: according to the prescribed procedure
• vidhānena: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: vidhāna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्

• sāvitrīsthalam: the Sāvitrī site/place
• sāvitrīsthalam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: sāvitrī-sthala (प्रातिपदिक; सावित्री + स्थल)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• āgataḥ: having come, arrived
• āgataḥ: Karta-anvaya (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ā-gata (प्रातिपदिक; √gam + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (past passive participle used actively), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra; Sāvitrī-sthala

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: King Aśvapati, austere and self-controlled, travels with a small retinue toward the coastal Prabhāsa; he arrives at Sāvitrī-sthala marked by a shrine near sacred waters, performing the journey ‘according to rule’.

Characters & Entities

• Aśvapati
• Prabhāsakṣetra
• Sāvitrī-sthala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline (truth, restraint, patience) culminates in outer dharma through tīrtha-yātrā performed with proper observance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, specifically the Sāvitrī-sthala within it.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage should be done ‘vidhānena’—according to prescribed rules (proper conduct and ritual order).