Adhyaya 41

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ मार्कंडेयस्य चाश्रमम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं मार्कंडेन महात्मना

పులస్త్యుడు పలికెను—ఆపై, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, మార్కండేయుని ఆశ్రమమునకు వెళ్లవలెను; అక్కడ పూర్వకాలమున మహాత్ముడు మార్కండేయుడు తపస్సు చేసెను।

Verse 2

मृकण्डो ब्राह्मणोनाम पुराऽसीच्छंसितव्रतः । अन्ते वयसि संजातस्तस्य पुत्रोऽतिसुन्दरः

పూర్వము మృకండుడు అనే బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; అతడు ప్రశంసిత వ్రతములలో స్థిరుడై యుండెను. అతని వృద్ధాప్యాంతమున ఒక అతి సుందరమైన కుమారుడు జన్మించెను।

Verse 3

सर्वलक्षणसंपूर्णः शांतः सूर्यसमप्रभः । कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्याश्रमपदे नृप

అతడు సమస్త శుభలక్షణములతో పరిపూర్ణుడు, శాంతస్వరూపుడు, సూర్యునివలె ప్రకాశవంతుడు. ఓ నృపా, కొంతకాలానంతరం ఆ ఆశ్రమప్రదేశమున (కథ కొనసాగెను)।

Verse 4

आगतो ब्राह्मणो ज्ञानी कश्चित्सामुद्रविच्छुभः । ततोऽसौ क्रीडमानस्तु बालकः पंचवार्षिकः

శరీరలక్షణాలను తెలిసిన ఒక జ్ఞాని బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడు. అప్పుడు ఐదేళ్ల ఆ బాలుడు ఆడుకుంటూ అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 5

आनासाग्रशिखाग्राभ्यां चिरं चैवावलोकितः । ततोऽहसत्स सहसा तं मृकण्डो ह्यलक्षयत्

అతడు ముక్కు చివర నుండి తల శిఖరం వరకు చాలాసేపు పరిశీలించాడు. తరువాత అకస్మాత్తుగా నవ్వాడు; అది మృకండుడు గమనించాడు.

Verse 6

अथाऽब्रवीच्चिरं दृष्टस्त्वया पुत्रो मम द्विज । ततो हसितवान्भूयः किमिदं कारणं वद

అప్పుడు అతడు అన్నాడు—“ఓ ద్విజా! నీవు నా కుమారుణ్ని చాలాసేపు చూశావు. మళ్లీ నవ్వావు—దానికి కారణం చెప్పు.”

Verse 7

असकृत्स मृकण्डेन यावत्पृष्टो द्विजोत्तमः । उपरोधवशात्तस्मै यथार्थं संन्यवेदयत्

మృకండుడు పదేపదే అడగగా, ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు ఒత్తిడివల్ల అతనికి యథార్థ విషయాన్ని వెల్లడించాడు.

Verse 8

अस्य बालस्य चिह्नानि यानि काये द्विजोत्तम । अजरश्चामरश्चैव तैर्भवेत्पुरुषः किल

“ఓ ద్విజోత్తమా! ఈ బాలుడి దేహంలో కనిపించే లక్షణాల ప్రకారం, మనిషి నిజంగా అజరుడూ అమరుడూ అవుతాడని చెప్పబడుతుంది.”

Verse 9

षण्मासेनास्य बालस्य नूनं मृत्युर्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्धास्यं मयाऽकारि द्विजोत्तम । अनृतं नोक्तपूर्वं मे वैरिष्वपि कदाचन

ఆరు నెలలలో ఈ బాలునికి నిశ్చయంగా మృతి సంభవిస్తుంది. అందుకే, ఓ ద్విజోత్తమా, నేను నవ్వాను. నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ అసత్యం పలకలేదు—ఎప్పుడూ కాదు, శత్రువులకైనా కాదు.

Verse 10

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु स ज्ञानी उषित्वा तत्र शर्वरीम् । मृकंडेनाभ्यनुज्ञात इष्टं देशं जगाम ह

పులస్త్యుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి ఆ జ్ఞాని ముని అక్కడే రాత్రి గడిపాడు; మృకండుని అనుమతి పొందిన తరువాత, తనకు ఇష్టమైన దేశానికి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 11

मृकंडोपि सुतं ज्ञात्वा ततः क्षीणायुषं नृप । पंचवार्षिकमप्यार्त्तश्चकारोपनयान्वितम्

ఓ రాజా, మృకండుడు కూడా తన కుమారుడు అప్పటికి అల్పాయువు అని గ్రహించి, ఆందోళనతో, ఐదు సంవత్సరాల వయసులోనే అతనికి ఉపనయన సంస్కారం నిర్వహించాడు.

Verse 12

श्रुताध्ययनसंपन्नं यंयं पश्यसि चाग्रतः । तस्याभिवादनं कार्यं त्वया पुत्रक नित्यशः

నా కుమారా, నీ ముందర శ్రుతి మరియు అధ్యయన సంపన్నుడైన ఎవరిని చూసినా, అతనికి అభివాదం చేయాలి; ఇది నీవు ప్రతిదినం చేయవలసినది.

Verse 13

ततश्चक्रे ब्रह्मचारी पितुर्वाक्यं विशेषतः

అనంతరం ఆ బ్రహ్మచారి తండ్రి వాక్యాన్ని విశేష శ్రద్ధతో ఆచరించాడు.

Verse 14

बालं वृद्धं युवानं च यंयं पश्यति चक्षुषा । नमस्करोति तं सर्वं ब्राह्मणं विनयान्वितः

బాలుడైనా, వృద్ధుడైనా, యువుడైనా—తన కళ్లతో ఏ బ్రాహ్మణుణ్ణి చూసినా, వినయంతో నిండినవాడై వారందరికీ నమస్కరించెను।

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्याश्रमसमीपतः । सप्तर्षयः समायातास्तीर्थयात्रापरायणाः

కొంతకాలానంతరం, ఆ ఆశ్రమ సమీపానికి తీర్థయాత్రలో నిమగ్నులైన సప్తర్షులు వచ్చిరి।

Verse 16

अथ तान्सत्वरं गत्वा वंदयामास पार्थिव । बालः सविनयोपेतः सर्वांश्चैव यथाक्रमम्

అప్పుడు, ఓ రాజా, ఆ బాలుడు త్వరగా వారివద్దకు వెళ్లి, వినయంతో కూడి, యథాక్రమంగా వారందరినీ వందించాడు।

Verse 17

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः स बालस्तुष्टितत्परैः । आस्थिताश्च यथाभीष्टं देशं बालं विसर्ज्य तम्

అతనిపై సంతోషించిన వారు ఆ బాలునితో, “దీర్ఘాయుష్మాన్ భవ” అని పలికిరి; తరువాత బాలుని వీడించి, తమకు ఇష్టమైన దేశానికి వెళ్లిరి।

Verse 18

तेषां मध्येंऽगिरानाम दिव्यज्ञानसमन्वितः । तेनावलोकितो बालः सूक्ष्मदृष्ट्या परंतप

వారిలో ‘అంగిరా’ అనే ఋషి దివ్యజ్ఞానసంపన్నుడు; ఓ పరంతపా, అతడు సూక్ష్మదృష్టితో ఆ బాలుని పరిశీలించెను।

Verse 19

अथ तानब्रवीत्सर्वान्मुनीन्किंचित्सविस्मयः । दीर्घायुर्न च बालोऽयं युष्माभिः संप्रकीर्तितः

అప్పుడు అతడు కొంత ఆశ్చర్యంతో సమస్త మునులను ఉద్దేశించి అన్నాడు— “ఈ బాలుడు దీర్ఘాయువు గలవాడు కాదు; మీరు ప్రకటించినట్లు కాదు.”

Verse 20

गमिष्यति कुमारोऽयं निधनं पंचमे दिने । तन्न युक्तं हि नो वाक्यमसत्यं द्विजसत्तमाः

“ఈ కుమారుడు ఐదవ రోజున మరణాన్ని పొందుతాడు; అప్పుడు మా వాక్యం అసత్యమవుతుంది— అది యుక్తం కాదు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా!”

Verse 21

यथाऽयं चिरजीवी स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् । अथ ते मुनयो भीता मिथ्या वाक्यस्य पार्थिव

“ఈ బాలుడు చిరంజీవిగా ఉండేలా ఒక ఉపాయం విధించండి।” ఓ రాజా, తమ మాట అబద్ధమవుతుందనే భయంతో ఆ మునులు భీతులయ్యారు.

Verse 22

बालकं तं समादाय ब्रह्मलोकं गतास्तदा । तत्र दृष्ट्वा चतुर्वक्त्रं नमश्चक्रुर्मुनीश्वराः

ఆ బాలుణ్ని వెంట తీసుకొని వారు అప్పుడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లారు. అక్కడ చతుర్ముఖ బ్రహ్మను దర్శించి మునీశ్వరులు నమస్కరించారు.

Verse 23

तेषामनंतरं तेन बालके नाभिवादितः । दीर्घायुर्भव तेनाऽपि ब्रह्मणोक्तः स बालकः

ఆ వెంటనే ఆ బాలుడు వారికి అభివాదం చేయలేదు. అయినా బ్రహ్మదేవుడు ఆ బాలునితోనే అన్నాడు— “దీర్ఘాయువు గలవాడవు కావు.”

Verse 24

ततः सप्तर्षयो हृष्टाः स्वचित्ते नृपसत्तम । सुखासीनान्सविश्रांतानब्रवीन्मुनिपुंगवान्

అప్పుడు, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, సప్తర్షులు హృదయానందంతో హర్షించారు. వారు సుఖాసీనులై విశ్రాంతి పొందిన తరువాత మునిశ్రేష్ఠుడు వారితో పలికెను.

Verse 25

ब्रह्मोवाच । परिपृच्छत किं कार्यं कुतो यूयमिहागताः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అడుగుడి; మీ కార్యం ఏమిటి? మీరు ఇక్కడికి ఎక్కడి నుండి వచ్చారు?

Verse 26

ऋषय ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् । अर्बुदं पर्वतं नाम तस्य तीर्थेषु वै गताः

ఋషులు పలికిరి—తీర్థయాత్రా సందర్భమున భూమండలమంతా సంచరిస్తూ ‘అర్బుద’ అనే పర్వతమునకు వచ్చి, దాని తీర్థములను దర్శించితిమి.

Verse 27

अथागत्य द्रुतं दूराद्बालेनानेन वंदिताः । दीर्घायुर्भव संदिष्टस्ततश्चायमनेकधा । पंचमे दिवसेऽस्यापि मृत्युर्देव भविष्यति

ఆపై దూరమునుండి వేగంగా వచ్చి ఈ బాలుడు మాకు నమస్కరించెను. మేము అతనికి ‘దీర్ఘాయుష్మాన్ భవ’ అని ఆశీర్వదించితిమి; అతడు దానిని అనేక విధములుగా పలికెను. అయినా, హే దేవా, ఇతనికి ఐదవ దినమున మరణం సంభవించును.

Verse 28

यथा वयं त्वया सार्द्धमसत्या न चतुर्मुख । भवामोऽस्य कृते देव तथा किंचिद्विधीयताम्

హే చతుర్ముఖా, హే దేవా! ఈ బాలుని విషయమున మేము మీతో కలిసి అసత్యవక్తలముగా కాకుండా ఉండునట్లు ఏదో ఉపాయం చేయుము.

Verse 29

अथ ब्रह्मा प्रहृष्टात्मा दृष्ट्वा तं मुनिदारकम् । मत्प्रसादादयं बालो भावी कल्पायुरब्रवीत्

అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు హృదయానందంతో ఆ మునిబాలుణ్ని చూచి పలికెను— “నా ప్రసాదమువలన ఈ బాలుడు కల్పపర్యంత ఆయుష్షు పొందును।”

Verse 30

ततस्ते मुनयो हृष्टास्तमादाय गृहं प्रति । प्रस्थिता ब्रह्मलोकात्तु नमस्कृत्वा चतुर्मुखम्

అనంతరం ఆ మునులు ఆనందభరితులై అతనిని వెంట తీసుకొని తమ గృహమునకు బయలుదేరిరి. బ్రహ్మలోకమునుండి బయలుదేరి చతుర్ముఖ బ్రహ్మదేవునకు నమస్కరించి ముందుకు సాగిరి।

Verse 31

अथ तस्य पिता तत्र मृकंडो मुनिसत्तमः । ततो भार्यासमायुक्तो विललाप सुदुःखितः

అప్పుడు అక్కడ అతని తండ్రి మృకండుమునిశ్రేష్ఠుడు భార్యతో కూడి తీవ్రమైన దుఃఖంతో విలపించెను।

Verse 32

हा पुत्रपुत्र करुणं रुदित्वा धर्मवत्सलः । अनामंत्र्य च मां कस्माद्दीर्घं पंथानमाश्रितः

“హా పుత్రా, హా పుత్రా!” అని కరుణగా రోదిస్తూ ధర్మానురాగి పలికెను—“నన్ను అనుమతి అడగకుండానే ఎందుకు ఇంత దీర్ఘ మార్గాన్ని ఆశ్రయించితివి?”

Verse 33

अकृत्वापि क्रियाः कार्याः कथं मृत्युवशं गतः । सोऽहं त्वया विना पुत्र न जीवामि कथंचन

“చేయవలసిన కర్తవ్యక్రియలు చేయకుండానే నీవు ఎలా మృత్యువశమయ్యావు? పుత్రా, నీవు లేక నేను ఏ విధంగానూ జీవించలేను।”

Verse 34

एवं विलपतस्तस्य बहुधा नृपसत्तम । बालश्चाभ्यागतस्तत्र यत्र देशे पुरा स्थितः

హే నృపశ్రేష్ఠా! అతడు అనేక విధాలుగా విలపించుచుండగా, ఆ బాలుడు మునుపు ఉన్న అదే దేశస్థానానికి తిరిగి వచ్చెను।

Verse 35

अथासौ प्रययौ बालः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तं दृष्ट्वा पथि तातश्च संप्रहृष्टो बभूव ह

అనంతరం ఆ బాలుడు అంతరాత్మలో ఆనందంతో ముందుకు సాగెను. మార్గములో అతనిని చూచి తండ్రి కూడా అత్యంత హర్షించెను.

Verse 36

पप्रच्छांकं समारोप्य चिरागमन कारणम् । ततः स कथयामास सर्वं मुनिविचेष्टितम् । दर्शनं ब्रह्मलोकस्य पद्मयोनेर्वरं तथा

అతనిని ఒడిలో కూర్చోబెట్టి తండ్రి దీర్ఘకాలం ఆలస్యంగా వచ్చిన కారణం అడిగెను. అప్పుడు బాలుడు మునుల కార్యములు, బ్రహ్మలోక దర్శనం, పద్మయోని బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరమును సమస్తంగా వివరించెను.

Verse 37

बालक उवाच । अजरश्चामरश्चाहं कृतस्तात स्वयंभुवा । तस्मात्सत्यं मदर्थे ते व्येत्वसौ मानसो ज्वरः

బాలుడు అన్నాడు—తండ్రీ! స్వయంభూ బ్రహ్మ నన్ను జరా మరణరహితుడిగా చేశాడు. కాబట్టి నా విషయమై నిశ్చింతగా ఉండండి; మీ మనస్సు జ్వరము (శోకం) ఇప్పుడు తొలగిపోవుగాక.

Verse 38

सोऽहमाराधयिष्यामि तथैव चतुराननम् । कृत्वाऽश्रमपदं रम्यमर्बुदे पर्वतोत्तमे

నేను అదే చతురానన బ్రహ్మను ఆరాధించెదను. పర్వతోత్తమమైన అర్బుదపర్వతంపై రమ్యమైన ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి, ఆయన భక్తిలో నిమగ్నుడనై ఉంటాను.

Verse 39

अमृतस्रावि तद्वाक्यं श्रुत्वा पुत्रस्य स द्विजः । मृकंडो हर्षसंयुक्तो वाचमित्यब्रवीच्च तम्

పుత్రుని అమృతధారవంటి మధుర వాక్యాన్ని విని ద్విజ ఋషి మృకండుడు హర్షంతో నిండిపోయి అతనికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 40

मार्क्कंडोऽपि द्रुतं गत्वा रम्य मर्बुदपर्वतम् । तपस्तेपे सुविस्तीर्णं ध्यायन्देवं पितामहम्

మార్కండేయుడు కూడా త్వరగా రమ్యమైన అర్బుద పర్వతానికి వెళ్లి, పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని ధ్యానిస్తూ అక్కడ దీర్ఘమైన విస్తార తపస్సు చేసెను।

Verse 41

तस्याश्रमपदे पुण्ये श्रावणे मासि पार्थिव । पौर्णमास्यां विशेषेण यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । पितृमेधफलं तस्य सकलं स्यादसंशयम्

ఓ రాజా, ఆ ఋషి ఆశ్రమపు పుణ్యస్థలంలో—ప్రత్యేకంగా శ్రావణమాస పౌర్ణమి నాడు—ఎవడు పితృతర్పణం చేస్తాడో, అతనికి సందేహం లేకుండా పితృమేధ యాగఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 42

ऋषियोगेन यस्तत्र तर्पयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । ब्रह्मलोके चिरं वासस्तस्य संजायते नृप

ఓ నృపా, అక్కడ ఋషియోగ విధానానుసారం ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు తర్పణం చేసే వానికి బ్రహ్మలోకంలో దీర్ఘ నివాసం కలుగుతుంది।

Verse 43

यः स्नानं कुरुते तत्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । नाल्पमृत्युभयं तस्य कुले क्वापि प्रजायते

ఎవడు అక్కడ సమ్యక్ శ్రద్ధతో స్నానం చేస్తాడో, అతని వంశంలో ఎక్కడా అకాలమరణ భయం కలుగదు।