
సూతుడు వర్ణించునది—భగవాన్ వసిష్ఠుడు అర్బుదాచలంపై ఆశ్రమం స్థాపించి శంభువు సాన్నిధ్యార్థం ఘోర తపస్సు చేశాడు. క్రమంగా ఫలాహారం, పత్రాహారం, జలాహారం, చివరకు వాయుభక్షణం వరకు నియమాలు పాటించి, దీర్ఘకాలం ఋతుధర్మాలను అనుష్ఠించాడు—గ్రీష్మంలో పంచాగ్ని తపస్సు, శీతంలో జలంలో నిమజ్జనం, వర్షాకాలంలో తెరిచిన ఆకాశం కింద నివాసం. ఈ తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన మహాదేవుడు పర్వతాన్ని విడిచి ప్రత్యక్షమై, ఋషి ముందర ఒక దివ్య లింగం ఉద్భవింపజేశాడు. వసిష్ఠుడు క్రమబద్ధమైన శివస్తోత్రంతో శివుని శుద్ధత్వం, సర్వవ్యాప్తి, త్రిధా స్వరూప ప్రతిధ్వని, అష్టమూర్తి, జ్ఞానస్వరూపతను స్తుతించాడు. ఆకాశవాణి వరం కోరమని చెప్పగా, పూర్వప్రతిజ్ఞ ఆధారంగా ఈ లింగంలో నిత్య సాన్నిధ్యాన్ని కోరాడు. శివుడు అనుగ్రహించి నిరంతర సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించి, ఈ స్తోత్రపఠనం—ప్రత్యేకంగా నియత కాలవ్రతంలో—తీర్థఫలంతో సమాన పుణ్యాన్ని ఇస్తుందని తెలిపాడు. మందాకిని నదిని దేవకార్యార్థం పంపబడిన పవిత్ర ధారగా మహిమాపరచి, ఉత్తర దిశలో ఒక కుండ మహాత్మ్యాన్ని చెప్పాడు; అక్కడ స్నానం, లింగదర్శనం జరామరణాతీత పరమపదాన్ని ఇస్తాయి. ఈ లింగం ‘అచలేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి చెంది, ప్రళయాంతం వరకు అచలమని ప్రకటించబడింది; తదనంతరం ఋషులు, దేవతలు ఆ ప్రాంతంలో మరిన్ని తీర్థాలు, నివాసస్థానాలు స్థాపించారు.
Verse 1
सूत उवाच । स कृत्वा स्वाश्रमं तत्र वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तत्र शंभोर्निवासाय तपस्तेपे सुदारुणम्
సూతుడు పలికెను—అక్కడ భగవాన్ ముని వసిష్ఠుడు తన ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి నివసించెను. శంభువు అక్కడ నివసించుటకై అతిశయ కఠోర తపస్సు ఆచరించెను.
Verse 2
स बभूव मुनिः सम्यक्फलाहारसमन्वितः । शीर्ण पर्णाशनः पश्चाद्द्वे शते समपद्यत
ఆ ముని నియమబద్ధంగా ఫలాహారంతో జీవించెను. తరువాత ఎండిన ఆకులను ఆహారంగా తీసుకొని రెండు వందల సంవత్సరాలు అలాగే నిలిచెను.
Verse 3
जलाहारः पञ्चशतवर्षाणि संबभूव ह । वर्षाणां वायुभक्षोऽभूत्ततो दशशतानि च
అతడు ఐదు వందల సంవత్సరాలు కేవలం జలాహారంతో నిలిచెను. ఆపై మరొక వెయ్యి సంవత్సరాలు వాయుభక్షుడై, ప్రాణమాత్రంతో జీవించెను.
Verse 4
पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाशयः । वर्षास्वाकाशवासी च सहस्रं च ततोऽभवत्
గ్రీష్మంలో పంచాగ్ని సాధన చేసెను, హేమంతంలో జలంలో నివసించెను, వర్షాకాలంలో ఆకాశం కింద బహిరంగంగా వసించెను—ఇలా మరొక వెయ్యి సంవత్సరాలు కొనసాగెను.
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवस्तस्यर्षेः सुमहात्मनः । भित्त्वा तं पर्वतं सद्यस्तत्पुरो लिंगमुत्थितम् । तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टो मुनिः स्तोत्रमुदैरयत्
అప్పుడు ఆ మహాత్మ ఋషి తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన మహాదేవుడు తక్షణమే ఆ పర్వతాన్ని చీల్చి, అతని ముందర శివలింగాన్ని ఉద్భవింపజేసెను. దానిని చూచి ఆశ్చర్యావిష్టుడైన ముని స్తోత్రం పాడెను.
Verse 6
नमः शिवाय शुद्धाय सर्वगायाऽमृताय च । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं नमस्तस्मै त्रिमूर्त्तये
శుద్ధుడైన, సర్వవ్యాపియైన, అమృతస్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం. హే కపర్దినీ, నీకు నమస్కారం; త్రిమూర్తిస్వరూపుడైన ఆ పరమేశ్వరునికి నమస్కారం.
Verse 7
नमः स्थूलाय सूक्ष्माय व्यापकाय महात्मने । निषंगिणे नमस्तुभ्यं त्रिनेत्राय नमोनमः
స్థూలమూ సూక్ష్మమూ అయిన, సర్వవ్యాపి మహాత్మునికి నమస్కారం. హే ఆయుధధారీ ప్రభూ, నీకు నమస్కారం; త్రినేత్రుడికి పునఃపునః నమస్కారం.
Verse 8
नमश्चन्द्रकलाधार नमो दिग्वसनाय च । पिनाकपाणये तुभ्यमष्टमूर्ते नमोनमः
చంద్రకళాధారుడికి నమస్కారం, దిగంబరుడికి నమస్కారం. హే పినాకపాణీ, నీకు నమస్కారం; అష్టమూర్తి ప్రభువుకు పునఃపునః నమస్కారం.
Verse 9
नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानगम्याय ते नमः । नमस्ते ज्ञानदेहाय सर्वज्ञानमयाय च
జ్ఞానస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; జ్ఞానమార్గమునే గమ్యుడవైన నీకు నమస్కారం. జ్ఞానదేహుడవైన నీకు నమస్కారం; సర్వజ్ఞానమయుడవైన ప్రభువుకు నమస్కారం.
Verse 10
काशीपते नमस्तुभ्यं गिरिशाय नमोनमः । जगत्कारणरूपाय महादेवाय ते नमः
హే కాశీపతీ, నీకు నమస్కారం; హే గిరీశా, పునఃపునః నమస్కారం. జగత్తుకు కారణస్వరూపుడైన మహాదేవునికి నమస్కారం.
Verse 11
गौरीकान्त नम स्तुभ्यं नमस्तुभ्यं शिवात्मने । ब्रह्मविष्णुस्वरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः
హే గౌరీకాంతా! నీకు నమస్కారం, శివాత్మస్వరూపా! నీకు నమస్కారం. బ్రహ్మ-విష్ణుస్వరూపా, త్రినేత్ర ప్రభూ! నీకు పునఃపునః నమస్కారం.
Verse 12
विश्वरूपाय शुद्धाय नमस्तुभ्यं महात्मने । नमो विश्वस्वरूपाय सर्वदेवमयाय च
విశ్వరూపుడవైన శుద్ధ పరమాత్మా! నీకు నమస్కారం, మహాత్మా. నీ స్వరూపమే విశ్వం; నీవు సర్వదేవమయుడవు—నీకు నమస్కారం.
Verse 13
सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रं वरं वरय सुव्रत
సూతుడు చెప్పెను—అదే క్షణంలో ఒక అశరీర వాణి పలికింది: “హే భద్రా! నేను నీపై ప్రసన్నుడను. హే సువ్రతా! వరం కోరుకో.”
Verse 14
इत्युक्त्वा पर्वतं भित्त्वा तत्पुरो लिंगमुत्थितम्
ఇట్లు పలికిన వెంటనే పర్వతం చీలిపోయి, అతని ముందే శివలింగం ఉద్భవించింది.
Verse 15
वसिष्ठ उवाच । लिंगेऽस्मिंस्तव सांनिध्यं सदा भवतु शंकर । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं नगस्येह महात्मने । सत्यं कुरु वचो मे त्वं यदि तुष्टोऽसि शंकर
వసిష్ఠుడు పలికెను—“హే శంకరా! ఈ లింగంలో నీ సాన్నిధ్యం సదా నిలిచియుండుగాక. నేను ఇక్కడ ఈ మహాపర్వతానికి ముందే ప్రతిజ్ఞ చేశాను. హే శంకరా, నీవు ప్రసన్నుడవైతే నా వాక్యాన్ని సత్యం చేయుము.”
Verse 16
श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति लिंगेऽस्मिन्सांनिध्यं मे भविष्यति । त्वद्वाक्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठ सर्वं सत्यं भविष्यति
శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఈ నాటినుండి ఈ లింగంలో నా సాన్నిధ్యం నిత్యంగా ఉంటుంది. ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నీ వాక్యబలంతో సమస్తమూ సత్యమగును.
Verse 17
स्तोत्रेणानेन यो मर्त्यो मां स्तविष्यति भक्तितः । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामाश्विने मुनिसत्तम
ఓ మునిసత్తమా, ఆశ్విన మాసం కృష్ణపక్ష చతుర్దశి నాడు ఎవడు భక్తితో ఈ స్తోత్రంతో నన్ను స్తుతించునో।
Verse 18
मत्प्रियार्थं तु शक्रेण प्रेषिता मुनिसत्तम । मन्दाकिनीति विख्याता नदी त्रैलोक्यपाविनी
ఓ మునిసత్తమా, నాకు ప్రియమైన కార్యార్థం శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఒక నదిని పంపెను; అది ‘మందాకిని’ అని ప్రసిద్ధి, త్రిలోకపావని.
Verse 19
देवस्योत्तरदिग्भागे कुंडं तिष्ठति नित्यशः । तस्यां स्नात्वा मुनिश्रेष्ठ लिंगं मे पश्यते तु यः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
దేవాలయానికి ఉత్తర దిశాభాగంలో ఒక కుండము నిత్యంగా నిలిచి ఉంది. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, అందులో స్నానమాచరించి నా లింగ దర్శనం చేసేవాడు జరామరణరహిత పరమస్థానాన్ని పొందును.
Verse 20
अचलं भेदयित्वा तु यस्मान्मे लिंगमुद्गतम् । अचलेश्वरनाम्नैव लोके ख्यातिं गमिष्यति
అచల పర్వతాన్ని చీల్చి నా లింగం ఉద్భవించినందున, అది లోకంలో ‘అచలేశ్వర’ అనే నామంతోనే ఖ్యాతి పొందును.
Verse 21
अस्य लिंगस्य माहात्म्यान्न कदाचिच्चलिष्यति । सर्वथा म इदं लिंगं प्रलयान्ते न चाल्यते
ఈ లింగ మహాత్మ్యమువలన ఇది ఎప్పటికీ చలించదు. ఏ విధంగానైనా నా ఈ లింగము ప్రళయాంతమునకూడా కదలదు.
Verse 22
सूत उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं विरराम महेश्वरः । वसिष्ठोऽपि सुहृष्टात्मा गौतमाद्या मुनीश्वराः
సూతుడు పలికెను: ఇంత చెప్పి మహేశ్వరుడు మౌనమయ్యెను. వశిష్ఠుడును హృదయానందముతో, గౌతమాది మునీశ్వరులును హర్షించిరి.
Verse 23
शक्रादयस्ततो देवास्तीर्थान्यायतनानि च । आनयामास ब्रह्मर्षिस्तपसा पर्वतोत्तमे
అప్పుడు శక్రాది దేవతలు తీర్థములను మరియు పవిత్ర ఆయతనములను అక్కడికి తెచ్చిరి; బ్రహ్మర్షి తన తపోబలముతో వాటిని ఆ పరమశ్రేష్ఠ పర్వతమునకు ఆకర్షించెను.
Verse 24
ततस्तुष्टः सुरश्रेष्ठस्तत्र वासमथाकरोत्
అప్పుడు సంతుష్టుడైన దేవశ్రేష్ఠుడు అక్కడే నివాసము చేసెను.