Adhyaya 16

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मणिकर्णिकसंज्ञं तु सर्वलोकेषु विश्रुतम्

పులస్త్యుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, పాపనాశకమైన ‘మణికర్ణికా’ అనే తీర్థానికి వెళ్లాలి; అది సమస్త లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 2

यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः । तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे

ఓ రాజా, అక్కడే వాలఖిల్య మహర్షులు సిద్ధిని పొందారు. మరియు వారు పర్వత గహ్వరంలో అక్కడ అతి సుందరమైన కుండాన్ని నిర్మించారు.

Verse 3

तेषां तत्रोपविष्टानां मुनीनां भावितात्मनाम् । महाश्चर्यमभूत्तत्र तत्त्वं शृणु नराधिप

ఆ భావితాత్ములైన మునులు అక్కడ కూర్చుండగా అక్కడ ఒక మహా ఆశ్చర్యం సంభవించింది. ఓ నరాధిపా, దాని యథార్థ తత్త్వాన్ని వినుము.

Verse 4

किरातवनिता काचिन्नाम्ना च मणिकर्णिका । अतिकृष्णा विरूपाक्षी कराला भीषणाकृतिः

మణికర్ణికా అనే పేరుగల ఒక కిరాత స్త్రీ ఉండెను. ఆమె అతి శ్యామవర్ణురాలు, విరూప నేత్రాలది, కృశాంగి, భయంకరాకృతిగలది.

Verse 5

तृषार्त्ता तत्र संप्राप्ता मध्यंदिनगते रवौ । ग्रस्ते च राहुणा सूर्ये प्रविष्टा सलिले तु सा

దాహంతో బాధపడుతూ ఆమె అక్కడికి వచ్చింది, సూర్యుడు మధ్యాహ్నస్థితిలో ఉండగా. రాహువు సూర్యుణ్ని గ్రసించినప్పుడు (గ్రహణకాలంలో) ఆమె నీటిలో ప్రవేశించింది.

Verse 6

एतस्मिन्नेव काले तु दिव्यरूपवपुर्धरा । मुनीनां पश्यतां चैव विनिष्क्रांता सुमध्यमा

అదే సమయంలో దివ్యరూప-వపుస్సు ధరించిన సుమధ్యమా స్త్రీ, మునులు చూస్తుండగానే బయటకు వెలువడింది.

Verse 7

अथ तस्याः पतिः प्राप्तस्तदन्वेषणतत्परः । पप्रच्छ तां वरारोहां पत्न्या दुःखेन दुःखितः

అనంతరం ఆమె భర్త ఆమెను వెతకడంలో తత్పరుడై అక్కడికి వచ్చెను. భార్య దుఃఖంతో తానూ దుఃఖించి, ఆ వరారోహను ప్రశ్నించెను.

Verse 8

मम भार्यात्र संप्राप्ता यदि दृष्टा सुमध्यमे । शीघ्रं वद वरारोहे बालकोऽयं तदुद्भवः

‘హే సుమధ్యమే, నా భార్య ఇక్కడికి వచ్చింది; ఆమెను నీవు చూసి ఉంటే, హే వరారోహే, త్వరగా చెప్పు. ఈ బాలుడు ఆమె నుండే జన్మించినవాడు.’

Verse 9

तृषार्त्तश्च क्षुधाविष्टो रुदते च मुहुर्मुहुः । दृष्टा चेत्कथ्यतां सुभ्रूर्विनाऽयं तां मरिष्यति

అతడు దాహంతో బాధపడుతూ, ఆకలితో కుంగిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తున్నాడు. హే సుభ్రూ, నీవు ఆమెను చూసి ఉంటే చెప్పుము—ఆమె లేక ఇతడు నిశ్చయంగా మరణిస్తాడు.

Verse 10

स्त्र्युवाच । साऽहं ते दयिता कान्त तीर्थस्यास्य प्रभावतः । दिव्यरूपमिदं प्राप्ता देवैरपि सुदुर्लभम्

స్త్రీ చెప్పింది—హే కాంతా, నేనే నీ ప్రియురాలు. ఈ తీర్థ ప్రభావంతో నేను ఈ దివ్యరూపాన్ని పొందాను; ఇది దేవులకు కూడా అత్యంత దుర్లభం.

Verse 11

त्वं चापि सलिले ह्यस्मिन्कुरु स्नानं त्वरान्वितः । प्राप्स्यसि त्वं परं रूपं यथा प्राप्तं मयाऽनघ

నీవు కూడా ఈ జలంలో త్వరగా తీర్థస్నానం చేయుము. హే అనఘా, నేను పొందినట్లే నీవు కూడా పరమరూపాన్ని పొందుతావు.

Verse 12

अथासौ सह पुत्रेण प्रविष्टस्तत्र निर्झरे । विमुक्ते भास्करे राजन्विरूपश्चाभवत्पुनः

అతడు తన కుమారునితో కలిసి ఆ జలపాత-ఝరలో ప్రవేశించాడు. కానీ హే రాజా, సూర్య ప్రభావం తొలగగానే అతడు మళ్లీ వికృతరూపుడయ్యాడు.

Verse 13

दुःखेन मृत्युमापन्नस्तस्मिन्नेव जलाशये । अथ सा भर्तृशोकाच्च मरणे कृतनिश्चया

దుఃఖంతో కుంగిపోయి అతడు అదే జలాశయంలో మరణాన్ని పొందాడు. ఆపై ఆమె భర్త శోకంతో బాధపడుతూ మరణించేందుకు నిశ్చయించుకుంది.

Verse 14

चितिं कृत्वा समं तेन ज्वालयामास पावकम् । अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तथाशीलां शुभांगनाम्

అతనితో సమానమైన చితిని నిర్మించి ఆమె అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసింది. అప్పుడు ఆ మునులు అటువంటి సద్గుణసంపన్నమైన శుభాంగినిని చూసి ఆందోళనతో తిలకించారు.

Verse 15

कृपया परयाविष्टास्तामूचुर्विस्मयान्विताः । सर्वे तस्याश्च संदृष्ट्वा साहसं च नृपोत्तम

వారు పరమ కరుణతో నిండిపోయి ఆశ్చర్యంతో ఆమెతో పలికారు. ఓ నృపోత్తమా, ఆమె ధైర్యసాహసాన్ని చూసి అందరూ అంతరంగంలో కదిలిపోయారు.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । दिव्यरूपं त्वया प्राप्तं देवैरपि सुदुर्लभम् । कस्मादेनं सुपाप्मानमनुगच्छसि भामिनि

ఋషులు అన్నారు—నీవు దివ్యరూపాన్ని పొందావు; అది దేవతలకూ అత్యంత దుర్లభం. ఓ భామిని, మరి ఈ మహాపాపిని ఎందుకు అనుసరిస్తున్నావు?

Verse 17

स्त्र्युवाच । पतिव्रताहं विप्रेन्द्राः सदा भर्तृपरायणा । किं रूपेण करिष्यामि विना पत्या निजेन च

స్త్రీ చెప్పింది—ఓ విప్రేంద్రులారా, నేను పతివ్రతను; ఎల్లప్పుడూ భర్తపరాయణను. నా స్వభర్త లేకుండా ఈ రూపంతో నేను ఏమి చేయగలను?

Verse 18

विरूपो वा सुरूपो वा दरिद्रो वा धनाधिपः । स्त्रीणामेकः पतिर्भर्त्ता गतिर्नान्या जगत्त्रये

అతడు విరూపుడైనా సురూపుడైనా, దరిద్రుడైనా ధనాధిపుడైనా—స్త్రీలకు భర్తయే స్వామి, భర్తయే శరణం; త్రిలోకాల్లో మరొక గతి లేదు.

Verse 19

बालकोऽयं मुनिश्रेष्ठा भवच्छरणमागतः । अहं कान्तेन संयुक्ता प्रविशामि हुताशनम्

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా! ఈ బాలుడు మీ పాదశరణం కోరుకొని వచ్చాడు. నేను నా ప్రియుడితో ఏకమై హుతాశనంలో ప్రవేశిస్తాను.

Verse 20

पुलस्त्य उवाच । अथ ते मुनयः सर्वे ज्ञात्वा तस्याः सुनिश्चयम् । कृपया परयाविष्टाः संवीक्ष्य च परस्परम्

పులస్త్యుడు పలికెను—ఆమె దృఢనిశ్చయాన్ని తెలిసికొని ఆ మునులందరూ పరమ కరుణతో నిండిపోయి, పరస్పరం చూచి సంప్రదింపులు చేసిరి.

Verse 21

ततो जीवापयामासुस्तत्पतिं ते मुनीश्वराः । सद्रूपेण समायुक्तं दिव्य लक्षणलक्षितम्

అప్పుడు ఆ మునీశ్వరులు ఆమె భర్తను జీవింపజేసిరి; అతనికి సద్రూపాన్ని ప్రసాదించి, దివ్యమైన శుభలక్షణాలతో గుర్తింపజేసిరి.

Verse 22

एतस्मिन्नेव कालं तु विमानं मनसेप्सितम् । देवकन्यासमाकीर्णं सद्यस्तत्र समागतम्

అదే క్షణంలో మనసుకు ఇష్టమైన విమానం దేవకన్యలతో నిండిపోయి వెంటనే అక్కడికి వచ్చి చేరింది.

Verse 23

अथ तौ दंपती तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । पुरतः प्रणिपत्याथ प्रस्थितौ त्रिदिवं प्रति

అనంతరం ఆ దంపతులు భావితాత్ములైన ఆ మునుల ముందర సాష్టాంగ నమస్కరించి, తరువాత త్రిదివం (స్వర్గలోకం) వైపు ప్రయాణమయ్యారు.

Verse 24

अथ तैर्मुनिभिः प्रोक्ता सा नारी मणिकर्णिका । वरं वरय कल्याणि सर्वे तुष्टा वयं तव

అప్పుడు ఆ మునులు మణికర్ణిక అనే ఆ స్త్రీతో ఇలా అన్నారు: 'ఓ కళ్యాణీ! వరాన్ని కోరుకో, మేమందరం నీ పట్ల సంతోషించాము.'

Verse 25

पतिव्रतत्वेन तुष्टाः सत्येन च विशेषतः । नास्माकं दर्शनं व्यर्थं जायते च कथंचन

నీ పాతివ్రత్య ధర్మాన్ని బట్టి మరియు ముఖ్యంగా నీ సత్యసంధతకు మేము సంతోషించాము. మా దర్శనం ఎన్నటికీ వృథా పోదు.

Verse 26

मणिकर्णिकोवाच । यदि मां मुनयस्तुष्टाः प्रयच्छथ वरं मुदा । यदत्रास्ति महालिंगं मन्नाम्ना तद्भविष्यति

మణికర్ణిక పలికెను: 'ఓ మునులారా! మీరు నా పట్ల ప్రసన్నులై, ఆనందంతో వరాన్ని ఇస్తున్నట్లయితే, ఇక్కడ ఉన్న ఈ మహాలింగం నా పేరుతో పిలువబడాలి.'

Verse 27

एतदेव ममाभीष्टं नान्यदस्ति प्रयोजनम् । सर्वेषां च प्रसादेन स्वर्गं गच्छामि सांप्रतम्

ఇదే నా ఏకైక కోరిక, వేరే ఏ ప్రయోజనమూ లేదు. మీ అందరి అనుగ్రహంతో నేను ఇప్పుడు స్వర్గానికి వెళుతున్నాను.

Verse 28

ऋषय ऊचुः । एवं भवतु ते ख्यातिस्तीर्थलिंगे वरानने । तव नामान्वितं जातं तीर्थं वै मणिकर्णिका

ఋషులు పలికారు: 'అలాగే జరుగుగాక. ఓ సుందరవదనా! ఈ తీర్థం మరియు లింగం ద్వారా నీ కీర్తి నిలిచి ఉండుగాక. ఈ తీర్థం మణికర్ణిక అని నీ పేరుతోనే వెలసింది.'

Verse 29

पुलस्त्य उवाच । भर्त्रा सह दिवं प्राप्ता पुत्रेणैव समन्विता । वालखिल्यास्तपोनिष्ठा विशेषात्तत्र संस्थिताः

పులస్త్యుడు పలికెను—ఆమె భర్తతో కలిసి స్వర్గాన్ని పొందింది; కుమారునితో కూడ అక్కడికి చేరింది. తపస్సులో స్థిరచిత్తమై వాలఖిల్య ఋషుల మధ్య విశేషంగా నివసించింది।

Verse 30

तत्र सूर्यग्रहे प्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः । यः करोति फलं तस्य कुरुक्षेत्र समं भवेत्

అక్కడ సూర్యగ్రహణం సంభవించినప్పుడు ఎవడు స్నానం, దానం మొదలైన కర్మలు చేస్తాడో, అతని పుణ్యఫలం కురుక్షేత్రంలో పొందినదానితో సమానమగును.

Verse 31

यं यं काममभिध्याय स्नानं तत्र करोति यः । तं तं प्राप्नोति राजेन्द्र सम्यग्ध्यानसमन्वितः

హే రాజేంద్రా! ఎవడు ఏ ఏ కోరికను మనసులో ధ్యానించి, సమ్యక్ ధ్యానంతో అక్కడ స్నానం చేస్తాడో, అతడు ఆ ఆ కోరికను నిశ్చయంగా పొందుతాడు.

Verse 32

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । तीर्थे दानं यथाशक्त्या देवर्षिपितृतर्पणम्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ స్నానం ఆచరించాలి; ఆ తీర్థంలో యథాశక్తి దానం చేసి దేవులు, ఋషులు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేయాలి.