Adhyaya 99

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः । रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता

ఋషులు అన్నారు—మీరు చెప్పినట్లుగా అక్కడ రాముడు రామేశ్వరాన్ని స్థాపించాడు, అలాగే సీతను కూడా అక్కడే నిర్మించాడు అని—

Verse 2

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

అలాగే లక్ష్మణుని కోసం ఆయన అక్కడ ఆశ్రయస్థానాన్ని నిర్మించాడు అని కూడా చెప్పారు. కానీ మీ ఈ మాటలన్నీ మాకు గొప్ప విరుద్ధంగా అనిపిస్తున్నాయి.

Verse 3

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

హే సూతా! నీవు ముందుగా చెప్పినట్లు, శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో కూడి, సీతాసహితుడై ఈ పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చి అరణ్యానికి బయలుదేరెను।

Verse 4

श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च । पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति

గయాశీర్షంలో శ్రాద్ధకర్మలు చేసి, లక్ష్మణునితో విరోధం కలిగి, అతనిపై క్రోధావేశంతో మళ్లీ అరణ్యానికి బయలుదేరెను।

Verse 5

यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः । एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन

మరియు నీవు చెప్పినట్లు, ఆ సమయంలో అతడు ఇక్కడ మహేశ్వరుని స్థాపించెను—హే సూతనందనా! ఇవన్నీ విస్తారంగా చెప్పి సందేహాన్ని తొలగించు।

Verse 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

సూతుడు పలికెను—నాకు ఇందులో సందేహం లేదు; అయితే మీలో అది మళ్లీ కలిగింది. కనుక నేను సమస్తాన్ని పూర్తిగా వివరిస్తాను; హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, వినండి. ఈ క్షేత్రం ఆద్యమై నిత్యనూతనమై ఉంటుంది; ఇది ఎక్కడా క్షయమొందదు।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः । यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह

మరొక దినమున, రఘునందనుడైన శ్రీరాముడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి విరోధంలో పడినప్పుడు—

Verse 8

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

మరొక దినమున, ఆ స్థలమందే, దుఃఖంతో బాధపడిన ఆ మహాత్ముడు భక్తితో స్వయంగా రామేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः । संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय

ఋషులు పలికిరి—అక్కడ మరొక దినమున ఏ సమయంలో రఘువంశశ్రేష్ఠుడు (రాముడు) వచ్చెను? అప్పుడు ఆయనకు ఏ దుఃఖం కలిగెను? దానిని వివరంగా చెప్పుము।

Verse 10

सूत उवाच । कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः । लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः

సూతుడు పలికెను—సీతను పరిత్యజించి, కమలనేత్రుడైన రాముడు లోకాపవాద భయంతో కలతచెంది, ఆపై రాజ్యపాలన చేసెను।

Verse 12

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम्

పది వేల సంవత్సరములు మరియు మరొక పది వందల సంవత్సరములు, బ్రహ్మచర్యంతో ఆయన రాజ్యాన్ని పాలించి, దానిని కంటకరహితంగా—నిర్విఘ్నంగా—చేసెను।

Verse 14

तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् । तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह

దేవరాజుని ఆజ్ఞచే నేను నీ సమీపమునకు పంపబడితిని; కావున నాతో కలిసి ఏకాంతస్థలమున వచ్చి కలుసుకొని మాటలాడు।

Verse 16

तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः । बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते

ఆ మహాత్ముడు మంత్రస్థానంలో అలా ఉపవిష్టుడై ఉండగా, అనేక ప్రీతిపాత్రులు సమీపంలో ఉండటంతో రహస్యము నిలువలేదు।

Verse 17

ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् । विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते

అప్పుడు కోపంతో ఆవరితమనస్కుడైన దూత బయటకు మర్యాదగా పలికాడు; ‘ఏకాంతం’ అన్నప్పటికీ జనసమూహాన్ని చూసి పరిహాసం చేశాడు।

Verse 18

यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः । आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते

పళ్లులు లేని పాము గానీ, మదము లేని ఏనుగు గానీ ఎలా నిర్లక్ష్యమవుతాయో, అలాగే ఆజ్ఞాశక్తి లేని రాజు మనుష్యులచే అవమానింపబడతాడు।

Verse 19

सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् । शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि

ఓ రఘుశ్రేష్ఠా! నేను తెలియజేస్తున్నాను—ఇది మీ ఆజ్ఞ కాదు; నిజమైన ఏకాంతం లేకుండా మీరు ఇంద్రుని సందేశమును కూడా వినుటకు అర్హులు కారు।

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

ఆ మాటలు విని అతని కన్నులు కోపంతో ఎర్రబడ్డాయి; భ్రూకుటిని మూడు మడతలుగా ముడిచుకొని తరువాత లక్ష్మణునితో పలికాడు।

Verse 21

ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः । यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण । स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम्

ఓ లక్ష్మణా! నేను ఇక్కడ కూర్చుని ఇతనితో మాట్లాడుతుండగా, ఎవరైనా మోహంతో లోపలికి వస్తే, నిస్సందేహంగా నా చేతితోనే వారిని వెంటనే సంహరిస్తాను.

Verse 22

न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम् । तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते

నా దృష్టి పరిధిలోకి వచ్చిన ఆ వ్యక్తిని నేను సంహరించకపోతే, ధర్మాత్ములకు లభించే ఆ ఉత్తమ గతి నాకు కలుగకుండు గాక.

Verse 23

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् । राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना

ఈ విషయం తెలుసుకుని, ఇప్పుడు రాజద్వారం వద్ద ఎవరూ నా చేతిలో చనిపోకుండా ఉండేలా నువ్వు నిస్సందేహంగా ప్రయత్నం చేయాలి.

Verse 24

तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः । राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः

శుభలక్షణాలు కలిగిన లక్ష్మణుడు 'ఓం' అని పలికి, రాజద్వారానికి వెళ్లి అక్కడ ఎవరూ లేకుండా ఆ ప్రదేశాన్ని ఖాళీ చేయించాడు.

Verse 25

देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम् । मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः

ఆ తరువాత, ఇంద్రుడు మరియు ఇతర స్వర్గవాసులు ఆదేశించిన విధంగా దేవదూత రామునితో మంత్రాంగం (రహస్య చర్చ) జరిపాడు.

Verse 26

देवदूत उवाच । त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले । स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः

దేవదూత పలికెను—రావణవినాశార్థమై నీవు భూమిపై అవతరించితివి; ఆ దుష్టుడు, పాపి, త్రిలోకకంటకుడు నిశ్చయంగా సంహరింపబడెను।

Verse 27

कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

మహాభాగ దేవా! ఇప్పుడు నీచేత సమస్త దేవకార్యము సంపూర్ణమైంది; కనుక శక్రుని ముందుండగా దేవతలు నీ ఆశ్రయమున సురక్షితులై ఉండుగాక।

Verse 28

यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् । प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् । स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम्

ఇప్పుడు నీ హృదయానికి ఇష్టమైతే, ఏ అడ్డంకి లేకుండా, దేవతలపై ప్రసాదము చేయుము; కనుక త్వరగా రమ్ము—స్వర్గలోకాన్ని విడిచి ఈ నిందిత మర్త్యలోకానికి।

Verse 29

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः । प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः

సూతుడు పలికెను—ఇంతలో మునిశ్రేష్ఠుడు దుర్వాసుడు వచ్చెను; ఆకలితో బాధపడుతూ—“ఎక్కడున్నాడు, ఎక్కడున్నాడు రఘూత్తముడు?” అని పలికెను।

Verse 30

लक्ष्मण उवाच । व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् । तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय

లక్ష్మణుడు పలికెను—ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు ఏదో దేవకార్యమున నిమగ్నుడై ఉన్నాడు; కనుక ఓ విప్రేంద్రా, ఇక్కడే క్షణమాత్రం వేచియుండుము।

Verse 31

यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् । ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि

రాముడు ఇంద్రసంభవ దూతను సాంత్వనపరచి ముగించేవరకు నాపై కరుణ చూపండి; నేను వినయంతో వంగి ఉన్నాను।

Verse 32

दुर्वासा उवाच । यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः । शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः

దుర్వాసుడు అన్నాడు—రఘువంశశ్రేష్ఠుడు వెంటనే నా దర్శనానికి రాకపోతే, శాపం ఇచ్చి అతని సమస్త వంశాన్ని దహించివేస్తాను; సందేహం లేదు।

Verse 33

ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु । कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे

హే గురువర్యా, నాకు కూడా దర్శనమే పరమం; దానికన్నా మరొకటి లేదు. లక్ష్మణా, నీవు మూర్ఖుడై ఇతర విషయాలు గొప్పగా చెప్పుచుండగా, ఏమి చేయాలో చెప్పు।

Verse 34

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः । वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः

అది విని లక్ష్మణుడు దుఃఖంతో హృదయంలో ఆలోచించాడు—‘కులనాశం కంటే నా ఒక్కడి మరణమే మేలు.’

Verse 35

एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् । उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः

ఇలా నిర్ణయించుకొని అతడు రాముని వద్దకు వేగంగా వెళ్లి, భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి, కరజోడించి పలికాడు।

Verse 36

दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति । दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम्

హే దేవా! మునిశార్దూలుడైన దుర్వాస ముని దర్శనార్థిగా, ఆకలితో బాధపడుతూ నీ ద్వారమున నిలిచియున్నాడు. నేను ఏమి చేయుదును? దయచేసి నాకు ఆజ్ఞాపించుము.

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् । गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् । अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके

ఆ మాట విని అతడు దూతతో ఇలా అన్నాడు—“వెళ్లి దేవేశునికి నా వాక్యాన్ని సందేహం లేకుండా చెప్పుము; సంవత్సరాంతమున నేను మళ్లీ నీ సమీపమునకు వచ్చెదను.”

Verse 38

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् । प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम्

ఇలా చెప్పి దూతను పంపివేసి లక్ష్మణునితో అన్నాడు—“వత్సా! త్వరగా వెళ్లి దుర్వాస మునిని లోనికి ప్రవేశింపజేయుము.”

Verse 39

ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ । रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः

అప్పుడు అర్ఘ్యము, పాద్యము తీసుకొని, హర్షభరిత హృదయుడైన రామదేవుడు మంత్రులచే పరివృతుడై ఆయన ఎదుటికి వెళ్లెను.

Verse 40

दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा

విధివిధానముగా ఆయనకు అర్ఘ్యము సమర్పించి, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, రామదేవుడు హర్షంతో గద్గద స్వరముతో పలికెను.

Verse 41

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो

హే మునిశ్రేష్ఠా! మీకు స్వాగతం—మళ్లీ మీకు మహా సుస్వాగతం. హే ప్రభో! ఈ రాజ్యం, ఈ కుమారులు, సమస్త వైభవమూ మీవే.

Verse 42

कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः । पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः

హే మునిసత్తమా! నాపై అనుగ్రహం చేసి నా సమర్పణను స్వీకరించండి. మీరు నా ఇంటికి వచ్చినందున నేను ధన్యుడను, అనుగ్రహితుడను. మీరు త్రిలోకములకూ పూజ్యులు—అశేష తపస్సుల నిధి.

Verse 43

मुनिरुवाच । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम । अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः

ముని పలికెను—హే రఘూత్తమా! చాతుర్మాస్య వ్రతం చేసి నేను నిరాహారుడనై ఉన్నాను. ఈ రోజు నీ భవనానికి వచ్చి, ఆహారం కోరుతూ ఆకలితో ఉన్నాను.

Verse 44

तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन । नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना

కాబట్టి, హే రఘునందనా! నాకు త్వరగా భోజనం ఇవ్వు. సన్న్యాసికి ధనం మొదలైన వాటితో మరే ప్రయోజనమూ లేదు.

Verse 45

ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा । स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः

అప్పుడు అతడు శ్రద్ధతో పవిత్రమైన మనస్సుతో మునికి భోజనం పెట్టెను. తానే ముందర నిలిచి, అనేక విధాల శుభమైన, సుసిద్ధమైన మృష్టాన్నాలను సమర్పించెను.

Verse 46

लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः । यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि

అతడు ఆ మునికి చాటవలసినవి, చప్పరించవలసినవి, నమలవలసినవి, తినవలసినవి అనే భేదాలతో నానావిధ భక్ష్యాలను, అలాగే అనేక రకాల వంటకాలను ముని కోరినంతవరకు సమర్పించి తృప్తిపరిచెను।