Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

Transliteration

tathā ca lakṣmaṇārthāya nirmitastena saṃśrayaḥ | etanmahadviruddhaṃ te pratibhāti vaco'khilam

Translation

అలాగే లక్ష్మణుని కోసం ఆయన అక్కడ ఆశ్రయస్థానాన్ని నిర్మించాడు అని కూడా చెప్పారు. కానీ మీ ఈ మాటలన్నీ మాకు గొప్ప విరుద్ధంగా అనిపిస్తున్నాయి.

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• लक्ष्मणार्थाय: for Lakṣmaṇa’s sake
• लक्ष्मणार्थाय: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/Dative); एकवचन; तत्पुरुष (लक्ष्मणस्य अर्थः/हितम्)

• निर्मितः: was built
• निर्मितः: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्मा/नि-मा (धातु)
• Form: क्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• तेन: by him
• तेन: Karana (Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• संश्रयः: a shelter/refuge (shrine)
• संश्रयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (qualifying ‘एतत्’)

• विरुद्धम्: contradictory
• विरुद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (qualifying ‘एतत्’)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Experiencer/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया/षष्ठी; एकवचन; ‘to you/your’ (context: dative sense)

• प्रतिभाति: appears, seems
• प्रतिभाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-भा (धातु)
• Form: लट् (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• वचः: statement, speech
• वचः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• अखिलम्: entire, wholly
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वचः’)

Speaker

Ṛṣis (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lakṣmaṇeśvara (as claimed sanctuary for Lakṣmaṇa)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (sages)

Visual Art Cues

Scene: A sage raises a hand in gentle objection, indicating ‘viruddham’; the narrator listens poised to answer; the assembly remains serene, emphasizing dharmic debate.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faith is strengthened by clarity—Purāṇic dialogues invite scrutiny so that sacred narratives remain coherent and trustworthy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The shrine-complex context involving Lakṣmaṇeśvara/Rāmeśvara within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse challenges an apparent inconsistency about the construction/establishment of a sacred refuge.