Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

Transliteration

tvayā sūta purā proktaṃ rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ | sītayā sahitaḥ prāptaḥ kṣetre'tra prasthito vane

Translation

హే సూతా! నీవు ముందుగా చెప్పినట్లు, శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో కూడి, సీతాసహితుడై ఈ పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చి అరణ్యానికి బయలుదేరెను।

Word by Word

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)

• सूत: O Sūta
• सूत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• पुरा: formerly, earlier
• पुरा: Kriyavisheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• प्रोक्तम्: said, spoken
• प्रोक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कथितम्/उक्तम्)

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• लक्ष्मणसंयुतः: accompanied by Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणसंयुतः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुष: लक्ष्मणेन संयुतः); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (रामस्य)

• सीतया: with Sītā
• सीतया: Sahakarana (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सहितः: together (with)
• सहितः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (रामस्य); 'सह' अर्थे

• प्राप्तः: arrived, reached
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (आगतः/प्राप्तवान्)

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Kriyavisheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• प्रस्थितः: departed, set out
• प्रस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (प्रयातः)

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Ṛṣis (the sages)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta

Visual Art Cues

Scene: Rāma, Lakṣmaṇa, and Sītā arrive at a sacred kṣetra’s threshold; the landscape shifts into forested liminality—trees, hermitage markers, and a subtle aura of sanctity around the land.

Characters & Entities

• Sūta
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sītā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The presence of dhārmic exemplars (Rāma with Sītā and Lakṣmaṇa) sanctifies geography, turning a region into a remembered kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “kṣetra” under discussion in the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya continuum of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it recalls narrative context to frame a later clarification about consecrations and events.