Adhyaya 88
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 88

Adhyaya 88

ఈ అధ్యాయంలో ఋషులు సూతుని అడుగుతారు—నాలుగు స్థానిక రక్షక దేవతల్లో ముందుగా చెప్పబడిన అంబా‑వృద్ధా మహాత్మ్యం, ఆమె యాత్రావిధి ఉద్భవం, ప్రభావం వివరించమని. సూతుడు చెబుతాడు: రాజు చమత్కారుడు నగరాన్ని స్థాపించినప్పుడు హాటకేశ్వర‑క్షేత్ర రక్షణార్థం నాలుగు దేవతలను విధిపూర్వకంగా ప్రతిష్ఠించాడు. ఆ వంశంలో అంబా మరియు ‘వృద్ధా’ అనే ఇద్దరు స్త్రీలు వేదవిధానంతో కాశీ రాజును వివాహం చేసుకుంటారు. కాలయవనులతో యుద్ధంలో రాజు మరణించగా, భర్త శత్రువుల వినాశనము మరియు రక్షణాభిప్రాయంతో ఆ ఇద్దరు విధవలు హాటకేశ్వర‑క్షేత్రానికి వెళ్లి దీర్ఘకాలం దేవీ ఆరాధన, తపస్సు చేస్తారు. వారి హోమాగ్నిలోనుంచి ఉగ్రశక్తి అవతరిస్తుంది; తరువాత అనేక ముఖాలు‑భుజాలు, వివిధ ఆయుధాలు‑వాహనాలు, విచిత్ర స్వభావాలతో కూడిన అపార ‘మాతృ’ గణాలు ప్రదర్శితమవుతాయి. వారు శత్రుసేనలను తరిమి కొట్టి భక్షించి వారి రాజ్యాన్ని ధ్వంసం చేసి, అనంతరం తమ స్థానాలకు తిరిగి వెళ్తారు. మాతృగణాలు నివాసం, ఆహారం కోరగా అంబా‑వృద్ధా కొన్ని ధర్మనిషేధాలు‑నియమాలు విధిస్తారు—అధర్మాచారులు, పాపులు, దేవ‑బ్రాహ్మణద్రోహులు ‘భక్ష్యులు’ అవుతారని—ఇది మనుష్యుల ప్రవర్తనకు సరిహద్దులుగా నిలుస్తుంది. చివరికి రాజు దేవీలకు మహా నివాసాన్ని నిర్మిస్తాడు. ఫలశ్రుతి ప్రకారం ఉదయాన్నే వారి ముఖదర్శనం, కార్యారంభ‑అంత్యాలలో పూజ, నిర్దిష్ట తిథుల్లో నైవేద్యాదులు సమర్పించడం రక్షణ, ఇష్టసిద్ధి, కంటకరహిత (అవిఘ్న) జీవితం ఇస్తాయి.

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यास्त्वया देवताः प्रोक्ताश्चतस्रः सूतनंदन । चमत्कारी महित्था च महालक्ष्मीस्तथाऽपरा

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతనందనా! నీవు చెప్పిన నాలుగు దేవతలు—చమత్కారీ, మహిత్థా, అలాగే మరొకటి మహాలక్ష్మీ.

Verse 2

अंबावृद्धा चतुर्थी च तासां तिस्रः प्रकीर्तिताः । विस्तरेण चतुर्थी च अंबावृद्धा न कीर्तिता

అంబావృద్ధా మరియు చతుర్థీని నాలుగవదిగా కూడా పేర్కొన్నారు; అయినా వాటిలో మూడు మాత్రమే వర్ణించబడ్డాయి. చతుర్థీగానీ అంబావృద్ధాగానీ విస్తారంగా చెప్పబడలేదు.

Verse 3

एतस्याः सर्वमाचक्ष्व प्रभावं सूतसंभव । केनैषा निर्मिता यात्रा सर्वं विस्तरतो वद

హే సూతవంశసంభవ సూతా! ఈ (శక్తి) యొక్క సమస్త ప్రభావాన్ని మాకు చెప్పుము. ఈ యాత్రను ఎవరు స్థాపించారు? అన్నిటినీ విస్తారంగా వివరించుము.

Verse 4

सूत उवाच । एषा तपोमयी शक्तिरम्बावृद्धा सुरेश्वरी । यथात्र संस्थिता पूर्वं तत्सर्वं श्रूयतां मम

సూతుడు పలికెను—ఇది తపోమయీ శక్తి, అంబావృద్ధా, సురేశ్వరీ. పూర్వకాలంలో ఆమె ఇక్కడ ఎలా స్థాపితమైందో, అది అంతా నా మాటల ద్వారా వినండి.

Verse 5

चमत्कारमहीपेन पुरमेतद्यदा कृतम् । तदा तद्रक्षणार्थाय निर्मिता भावितात्मना । चतस्रो देवता ह्येताः संमतेन द्विजन्मनाम्

అద్భుతశక్తిగల రాజు ఈ నగరాన్ని నిర్మించినప్పుడు, దాని రక్షణార్థం ఆ భావితాత్ముడైన నరపతి ద్విజుల సమ్మతితో ఈ నాలుగు దేవతలను స్థాపించాడు.

Verse 6

अथ तस्य महीपस्य अंबानामाभवत्सुता । तथान्या वृद्धसंज्ञा च रूपौदार्यगुणान्विते

ఆ తరువాత ఆ రాజుకు అంబా అనే కుమార్తె జన్మించింది; అలాగే ‘వృద్ధా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన మరొక కుమార్తె కూడా ఉండెను. ఇద్దరూ సౌందర్యం, ఔదార్యం, సద్గుణాలతో యుక్తులై ఉన్నారు.

Verse 7

उभे ते काशिराजेन परिणीते द्विजोत्तमाः । गृह्योक्तेन विधानेन देवविप्राग्निसंनिधौ

హే ద్విజోత్తమా! కాశీరాజు గృహ్యవిధి ప్రకారం దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, పవిత్ర అగ్ని సన్నిధిలో ఆ ఇద్దరినీ వివాహం చేయించాడు।

Verse 8

कस्यचित्त्वथ कालस्य काशिराजस्य भूपतेः । तैः कालयवनैः सार्धमभवत्संगरो महान्

కొంతకాలానంతరం కాశీరాజ భూపతికి ఆ కాలయవనులతో మహా సంగ్రామం సంభవించింది।

Verse 9

अथ तैर्निहतः संख्ये सभृत्यबलवाहनः । हरलब्धवरै रौद्रैः काशिराजः प्रतापवान्

అనంతరం యుద్ధంలో హరుడు (శివుడు) ప్రసాదించిన వరాలు పొందిన ఆ ఉగ్రులు, సేవకులు, సైన్యం, వాహనాలతో కూడిన ప్రతాపవంతుడైన కాశీరాజును సంహరించారు।

Verse 10

अथांबा चैव वृद्धा च वैधव्यं प्राप्य दुःखदम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं गत्वा ते वांछितप्रदम्

అప్పుడు అంబా మరియు వృద్ధా దుఃఖదాయకమైన వైధవ్యం పొందినవారై, కోరిన వరం ప్రసాదించే హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రానికి వెళ్లారు।

Verse 11

देव्या आराधने यत्नं कृतवत्यौ ततः परम् । नाशार्थं पतिशत्रूणां धृतवत्यौ शुभव्रतम्

ఆ తరువాత వారు దేవీ ఆరాధనలో శ్రమించి, తమ భర్త శత్రువుల నాశనార్థం శుభవ్రతాన్ని స్వీకరించారు।

Verse 12

यावद्वर्षशतं साग्रं न च तुष्टा सुरेश्वरी । ततो वैराग्यमासाद्य वांछंत्यौ स्वतनुक्षयम्

పూర్తి వంద సంవత్సరాలు గడిచినా సురేశ్వరీ దేవి ప్రసన్నురాలుకాలేదు. అప్పుడు వైరాగ్యాన్ని పొందిన వారు తమ స్వదేహక్షయాన్నే కోరారు.

Verse 13

मंत्रैराथर्वणैर्विप्राः क्षुरिकासूक्तसंभवैः । छित्त्वाच्छित्त्वा स्वमांसानि मंत्रपूतानि भक्तितः

క్షురికా-సూక్తమునుంచి జనించిన ఆథర్వణ మంత్రాలతో బ్రాహ్మణులు భక్తితో తమ మాంసభాగాలను మళ్లీ మళ్లీ కోసి, మంత్రపూతం చేసి యాగంలో అర్పించారు.

Verse 14

कृतवत्यौ ततो होमं सुसमिद्धे हुताशने । अग्निकुण्डात्ततस्तस्माश्चतुर्हस्ता शुभानना

తరువాత వారు బాగా ప్రజ్వలించిన అగ్నిలో హోమం చేశారు. ఆ అగ్నికుండం నుంచే నాలుగు భుజాల, శుభముఖి దేవి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 15

श्वेतवस्त्रा विनिष्क्रांता नारी बालार्कसव्रिभा । तथान्या च सुनेत्रास्या तप्तहाटकसन्निभा

తెల్ల వస్త్రాలు ధరించిన ఒక స్త్రీ బయటకు వచ్చింది, ఉదయించే బాలసూర్యునిలా ప్రకాశించింది; మరొకదీ ప్రత్యక్షమైంది—సునేత్రా, తప్త స్వర్ణంలా ద్యుతిమంతురాలు.

Verse 16

तस्मात्कुण्डाद्विनिष्क्रांता धृतखड्गा भयावहा । साऽपरापि तथारूपा शक्तिः परमदारुणा

ఆ కుండం నుంచే మరొకటి బయటకు వచ్చింది—ఖడ్గం ధరించి, భయంకర దర్శనమైంది. అలాగే అదే రూపముగల ఇంకొక శక్తి కూడా ప్రత్యక్షమైంది, పరమ ఉగ్రంగా.

Verse 17

प्रोचतुस्ते वरं हृत्स्थं प्रार्थ्यतामिति दुर्लभम्

వారు పలికిరి—నీ హృదయంలో నిలిచిన వరమేదో దానిని కోరుము; అది దుర్లభమైనదైనా సరే।

Verse 18

ते ऊचतुः । अस्माकं दयितो भर्त्ता काशिराजः प्रतापवान् । निहतः संगरे क्रुद्धैर्यवनैः कालपूर्वकैः

వారు పలికిరి—మా ప్రియ భర్త, ప్రతాపవంతుడైన కాశీరాజు, కాలం చేరిన క్రోధిత యవనులచే యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు।

Verse 19

युष्मदीय प्रसादेन यथा तेषां परिक्षयः । सञ्जायते महादेव्यौ तथा कार्यमसंशयम्

ఓ మహాదేవ్యులారా! మీ ప్రసాదముచే వారి సంపూర్ణ నాశనం కలుగుగాక; నిస్సందేహంగా అట్లే చేయవలెను।

Verse 20

स्थातव्यं च तथात्रैव उभाभ्यामपि सादरम् । स्वपुरस्य प्ररक्षार्थमेतत्कृत्यं मतं हि नौ

మరియు మీరు ఇద్దరూ భక్తిపూర్వకంగా ఇక్కడే నిలిచి ఉండవలెను; మా నగర రక్షణార్థం ఇదే మా కర్తవ్యమని భావించుచున్నాము।

Verse 21

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा उभे ते देवते ततः । संप्रोच्य बाढमित्येवं तस्मिन्कुण्डे व्यवस्थिते

వారి మాటలు విని ఆ ఇద్దరు దేవతలు ‘బాఢం’—‘తథాస్తు’ అని పలికి, ఆ కుండంలోనే స్థిరపడిరి।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे तस्मात्कुण्डाच्छतसहस्रशः । निष्क्रांताः संख्यया हीना मातरो नैकरूपिकाः

అంతలో ఆ కుండము నుండి లెక్కకు అందని విధంగా, శతసహస్రాలుగా నానారూపధారిణ్యైన మాతృకలు బయలుదేరి ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 23

एका गजमुखी तत्र तथान्या तुरगानना । सारमेय मुखाश्चान्याः पक्षिच्छागमुखाः पराः

అక్కడ ఒకరు గజముఖి, మరొకరు తురగముఖి. ఇంకొందరు శునకముఖులు, మరికొందరు పక్షి మరియు మేకముఖులు అయ్యారు।

Verse 24

तिर्यञ्च वपुषश्चान्या वक्त्रैर्मानुषसंभवैः । त्रिशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च दशशीर्षास्तथा पराः

కొందరిది తిర్యక్‌ (జంతు) దేహము, కాని ముఖములు మానవసంభవముల వలె ఉండెను. మరికొందరు త్రిశిరస్సులు, కొందరు పంచశిరస్సులు, ఇంకొందరు దశశిరస్సులు కూడా అయ్యారు।

Verse 25

गुह्य स्थानस्थितैर्वक्त्रैरेकाश्चान्या हृदिस्थितैः । पार्श्वसंस्थैः स्थिताश्चान्या अन्याः पृष्ठिगतैर्मुखैः

కొందరివి గుహ్యస్థానములలో ముఖములు, మరికొందరివి హృదయస్థానములో ముఖములు. ఇంకొందరివి పార్శ్వములలో, మరికొందరివి పృష్ఠభాగములో ముఖములు నిలిచియుండెను।

Verse 26

एकहस्ता द्विहस्ताश्च पञ्चहस्तास्तथापराः । अन्या विंशतिहस्ताश्च विहस्ताश्च तथापराः

కొందరు ఏకహస్తులు, కొందరు ద్విహస్తులు, మరికొందరు పంచహస్తులు. కొందరు ఇరవై చేతులు కలవారు, మరికొందరు నిరహస్తులు కూడా అయ్యారు।

Verse 27

बहुपादा विपादाश्च एकपादास्तथापराः । तथान्याश्चार्धपादाश्च अधोवक्त्रा विभीषणाः

కొందరికి అనేక పాదాలు, కొందరికి రెండు, మరికొందరికి ఒక్క పాదమే. కొందరికి అర్ధపాదం, ఇంకా కొందరు భయంకరులు—వారి ముఖాలు క్రిందికి తిరిగినవి.

Verse 28

एकनेत्रा द्विनेत्राश्च त्रिनेत्राश्च तथापराः । काश्चिद्गजसमारूढा हयारूढास्तथापराः

కొందరు ఏకనేత్రులు, కొందరు ద్వినేత్రులు, మరికొందరు త్రినేత్రులు. కొందరు గజారూఢులు, మరికొందరు హయారూఢులు.

Verse 29

वृषवानरसिंहाजव्याघ्रसर्पास्थिताः पराः । गोधाश्वरासभारूढास्तथा च विहगाश्रिताः

ఇతరులు వృషభాలు, వానరాలు, నరసింహాలు, మేకలు, వ్యాఘ్రాలు, సర్పాలపై ఆసీనులై ఉన్నారు. కొందరు గోదా, గుర్రం, గాడిదలపై ఎక్కి, మరికొందరు పక్షుల ఆధారంతో ఉన్నారు.

Verse 30

कूर्मकुक्कुटसर्पादिसमारूढाः सहस्रशः । प्रकुर्वंत्यो रुदन्त्यश्च गायन्त्यश्च तथा पराः । नृत्यंत्यश्च हसंत्यश्च क्रीडासक्ताः परस्परम्

కూర్మ, కోడి, సర్పాది వాహనాలపై వేల సంఖ్యలో ఎక్కి—కొందరు ఉన్మత్తంగా ప్రవర్తించారు, కొందరు విలపించారు, మరికొందరు గానం చేశారు. కొందరు నర్తిస్తూ నవ్వుతూ, పరస్పర క్రీడలో మునిగిపోయారు.

Verse 32

ह्रस्वदन्त्यो विदंत्यश्च दीर्घदन्त्यो विभीषणाः । गजदंत्यस्तथैवान्या लोहदंत्योभयावहाः

కొందరికి చిన్న పళ్ళు, కొందరికి పళ్ళే లేవు, మరికొందరికి పొడవైన పళ్ళు—భయంకరమైనవి. కొందరికి గజదంతాల వంటి పళ్ళు, మరికొందరికి ఇనుప పళ్ళు—భీతిని కలిగించేవి.

Verse 33

लंबकर्ण्यो विकर्ण्यश्च शूर्पकर्ण्यस्तथा पराः । शंकुकर्ण्यः कुकर्ण्यश्च बहुकर्ण्यः सुकर्णिकाः

కొందరివి వేలాడే చెవులు, కొందరివి వికృత చెవులు, మరికొందరివి సూపంలాంటి చెవులు. కొందరివి శంకువాకార చెవులు, కొందరివి చెడ్డ చెవులు, మరికొందరివి అనేక లేదా సుందర చెవులు.

Verse 34

एकवस्त्रा विवस्त्राश्च बहुवस्त्रास्तथा पराः । चर्मप्रावरणाश्चैव कथाप्रावरणान्विताः

కొందరు ఒక్క వస్త్రం ధరించారు, కొందరు నిర్వస్త్రులు, మరికొందరు అనేక వస్త్రాలతో కప్పబడ్డారు. కొందరు చర్మావరణాలతో, మరికొందరు విచిత్రమైన భయంకర ఆవరణాలతో ముడుచబడ్డారు.

Verse 35

खङ्गहस्ताः शराहस्ताः कुंतहस्ताश्च भीषणाः । पाशहस्तास्तथैवान्याः प्रासचापकराः पराः । शूलमुद्गरहस्ताश्च भुशुंडिकरभूषिताः

భయంకరంగా వారు ఖడ్గహస్తులు, శరహస్తులు, కుంతహస్తులుగా దర్శనమిచ్చారు. మరికొందరి చేతుల్లో పాశాలు, ఇంకొందరి చేతుల్లో ప్రాసాలు మరియు ధనుస్సులు, మరికొందరి చేతుల్లో శూలాలు, ముద్గరాలు—అస్త్రాలతో అలంకృతులయ్యారు.

Verse 36

अथ ताभ्यां तथाऽकर्ण्य ताः सर्वा हर्षसंयुताः । प्रस्थितास्तत्र ता यत्र ते कालयवनाः स्थिताः

అప్పుడు ఆ ఇద్దరి మాటలు విని వారు అందరూ హర్షంతో నిండిపోయి, ఆ కాల-యవనులు ఉన్న చోటుకు బయలుదేరారు.

Verse 37

ततस्ते तत्समालोक्य बलं देवीसमुद्रवम् । रौद्र रूपधरं तीव्रं विकृतं विकृतैर्मुखैः

అప్పుడు వారు దేవీగణాల సముద్రవేగంలా ఉప్పొంగి దూసుకొచ్చే ఆ బలాన్ని చూశారు—అత్యంత తీవ్రం, రౌద్రరూపధారి, వికృత ముఖాలతో భయంకరంగా ఉన్నది.

Verse 38

विषण्णवदनाः सर्वे भयभीता समंततः । धावतो भक्षितास्ताभिर्देवताभिः सुनिर्दयम्

అందరి ముఖాలు విషాదంతో వాలిపోయి, చుట్టూరా భయంతో వణుకుతూ వారు పారిపోయారు; పరుగెత్తుతూనే ఆ దేవతలు వారిని కరుణలేకుండా భక్షించాయి।

Verse 39

बालवृद्धसमोपेतं तेषां राष्ट्रं दुरात्मनाम् । स्त्रीभिश्च सहितं ताभिर्देवताभिः प्रभक्षितम्

ఆ దురాత్ముల రాజ్యం—పిల్లలు, వృద్ధులు, స్త్రీలతో సహా—ఆ దేవతలచే పూర్తిగా భక్షించబడింది।

Verse 40

एवं निर्वास्य तद्राष्ट्रं सर्वास्ता हर्षसंयुताः । भूय एव निजं स्थानं संप्राप्ता द्विजसत्तमाः

ఈ విధంగా ఆ రాజ్యాన్ని ఖాళీ చేయించి, ఆ దివ్యస్త్రీలందరూ హర్షంతో మళ్లీ తమ స్వస్థానానికి చేరుకున్నారు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా।

Verse 42

उद्वासितस्तथा सर्वो देशस्तेषां स वै महान् । सांप्रतं दीयतां कश्चिदाहारस्तृप्तिहेतवे । निवासाय ततः स्थानं किंचिच्चावेद्यतां हि नः

ఈ విధంగా వారి మహాదేశమంతా ఖాళీ చేసి పాడుచేయబడింది. ఇప్పుడు తృప్తికోసం మాకు కొంత ఆహారం ఇవ్వండి; ఆపై నివాసానికి కొంత స్థలాన్ని కూడా మాకు తెలియజేయండి.

Verse 43

देव्यावूचतुः । मर्त्यलोकेऽत्र या नार्यो गर्भवत्यः स्वपंति च । संध्याकालप्रकाशे च तासां गर्भोऽस्तु वो द्रुतम्

దేవతలు పలికారు—ఈ మానవలోకంలో గర్భవతులై సంధ్యాకాల వెలుగులో నిద్రిస్తున్న స్త్రీల గర్భం త్వరగా మీకే చెందుగాక.

Verse 44

रुदंत्यो या विनिर्यांति चत्वरेषु त्रिकेषु च । तासां गर्भस्तु युष्माकं संप्रदत्तः प्रभुज्यताम्

ఏ స్త్రీలు ఏడుస్తూ చౌరస్తాల్లోను త్రిసంధుల్లోను బయటికి వస్తారో, వారి గర్భము మీకే సమర్పితము—ప్రదత్త భోజనముగా భుజించుడి।

Verse 45

उच्छिष्टा याः प्रसर्पंति रमन्ते च स्वपंति च । तासां गर्भः समस्तानां युष्माकं भोज नाय वै

ఉచ్ఛిష్ట అపవిత్రతతో తిరుగుతూ, క్రీడిస్తూ, నిద్రించు స్త్రీలందరి గర్భము నిజముగా మీ భోజనార్థమే నియమింపబడినది।

Verse 46

सूतिकाभवने यस्मिन्नुच्छिष्टं चोपजायते । स बालकस्तु युष्माकं भोजनाय प्रकल्पितः

ఏ సూతికాభవనంలో ఉచ్ఛిష్ట అపవిత్రత కలుగుతుందో, అక్కడి శిశువు మీ భోజనార్థమే ప్రकल्पితుడని ప్రకటించబడెను।

Verse 47

न षष्ठीजागरो यस्य बालकस्य भविष्यति । स भविष्यति भोज्याय युष्माकं नात्र संशयः

ఏ శిశువుకు షష్ఠీ-జాగర (ఆరవ రాత్రి జాగరణ వ్రతం) చేయబడదో, వాడు మీ భోజనమగును—ఇందులో సందేహము లేదు।

Verse 48

नाशं यास्यति वा यत्र पावकः सूतिकागृहे । स भविष्यति भोज्याय युष्माकं बालरूपधृक्

ఏ సూతికాగృహంలో పవకము (పవిత్ర అగ్ని) ఆరిపోవనిచ్చబడుతుందో లేదా నశింపజేయబడుతుందో, అక్కడ బాలరూపధారి వాడు మీ భోజనమగును।

Verse 49

मांगल्यैः संपरित्यक्तं यद्भवेत्सूतिकागृहम् । तस्मिन्यस्तिष्ठते बालः स युष्माकं प्रकल्पितः

మాంగల్యక్రియలు, రక్షావిధులు విడిచిపెట్టబడిన సూతికాగృహంలో ఏ బాలుడు నిలిచియుంటాడో, వాడు మీకోసం నియమితుడని ప్రకటించబడెను।

Verse 50

संध्यायां बालका ये वा स्वपंत्याकाशदेशगाः । ते सर्वे भोजनार्थाय युष्माकं संनिवेदिताः

సంధ్యాసమయంలో ఆకాశం క్రింద బహిరంగస్థలాలలో నిద్రించే బాలకులందరూ మీ భోజనార్థం సమర్పింపబడినవారు।

Verse 51

यस्य जन्मदिने प्राप्ते वर्षांते क्रियते न च । मांगल्यं तस्य यद्गात्रं तद्युष्माकं प्रकल्पितम्

ఎవరి జన్మదినం వచ్చినప్పటికీ సంవత్సరాంతంలో మాంగల్యక్రియ చేయబడకపోతే, అతని దేహంలో ఉన్న మాంగల్యభాగం మీకోసం నియమింపబడెను।

Verse 52

तैलाभ्यंगं नरः कृत्वा यश्च स्नानं करोति न । स दत्तो भोजनार्थाय युष्माकं नात्र संशयः

తైలాభ్యంగం చేసి కూడా స్నానం చేయని మనిషి, నిస్సందేహంగా మీ భోజనార్థం అప్పగింపబడినవాడు।

Verse 53

उच्छिष्टो यः पुमांस्तिष्ठेद्यो वा चत्वरमध्यगः । भक्षणीयः स सर्वाभिर्निर्विकल्पेन चेतसा

ఉచ్ఛిష్ట-అశౌచస్థితిలో నిలిచే పురుషుడు గానీ, నాలుగు దారుల కూడలి మధ్య నిలిచేవాడు గానీ—వాడు మీ అందరిచేత సందేహరహిత మనస్సుతో భక్షింపబడవలసినవాడు।

Verse 54

रजस्वलां व्रजेद्यो वा पुरुषः काममोहितः । नग्नः शेते तथा स्नाति भक्षणीयः स सत्वरम्

కామమోహితుడైన పురుషుడు రజస్వల స్త్రీని సమీపించునా, లేదా నగ్నంగా అలాగే శయనించి స్నానము చేయునా—అతడు తక్షణమే భక్షణీయుడు (అశుభశక్తులకు గ్రాసము) అవుతాడు।

Verse 55

दक्षिणाभिमुखो रात्रौ यश्च स्नाति विमूढधीः । शेते च शयने सोऽपि भक्षणीयश्च सत्वरम्

మూఢబుద్ధితో రాత్రి దక్షిణాభిముఖంగా స్నానము చేసి, అలాగే అనుచితంగా శయనమున నిద్రించువాడు—అతడును తక్షణమే భక్షణీయుడని చెప్పబడెను।

Verse 56

उदङ्मुखश्च यो रात्रौ दिवा वा दक्षिणामुखः । मूत्रोत्सर्गं पुरीष वा प्रकुर्याद्भक्ष्य एव सः

రాత్రి ఉత్తరాభిముఖంగా, లేదా పగలు దక్షిణాభిముఖంగా, మూత్రవిసర్జన గాని మలవిసర్జన గాని చేయువాడు—అతడు నిశ్చయంగా భక్ష్యుడని ప్రకటించబడెను।

Verse 57

यः कुर्याद्रजनीवक्त्रे दधिसक्तुप्रभक्षणम् । अंत्यजाभिगमं चाथ भक्षणीयो द्रुतं हि सः

సంధ్యాసమయంలో (రజనీవక్త్రే) పెరుగు-సత్తు భక్షించి, అలాగే నిషిద్ధ సంగమం (అంత్యజాభిగమం) చేయువాడు—అతడు త్వరగా భక్షణీయుడవుతాడు।

Verse 58

सूत उवाच । एवं ताभ्यां तदा प्रोक्ता देवतास्ताः समंततः । परिवार्य तदा तस्थुः संप्रहृष्टेन चेतसा

సూతుడు పలికెను—ఆ ఇద్దరు అలా ఉపదేశించగా, చుట్టూరా ఉన్న దేవతలన్నీ అప్పుడు సమవేతమై వారిని పరివేష్టించి నిలిచిరి; వారి హృదయములు పరమానందముతో నిండెను।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे राजा चमत्कारः प्रतापवान् । प्रासादं निर्ममे ताभ्यां कैलासशिखरोपमम्

అంతలో ప్రతాపవంతుడైన రాజు చమత్కారుడు ఆ ఇద్దరికోసం కైలాసశిఖరసమానమైన మహాప్రాసాదాన్ని నిర్మించాడు।

Verse 60

ततः प्रभृति ते ख्याते क्षेत्रे तत्र महोदये । अंबावृद्धाभिधाने च पुररक्षापरे सदा

అప్పటినుంచి మహోదయమైన ఆ ప్రసిద్ధ క్షేత్రంలో, ‘అంబావృద్ధా’ అనే స్థలంలో, వారు ఇద్దరూ ఎల్లప్పుడూ నగరరక్షణలో నిమగ్నులై ప్రసిద్ధులయ్యారు।

Verse 61

यः पुमान्प्रातरुत्थाय ताभ्यां पश्यति चाननम् । तस्य संवत्सरंयावन्न च च्छिद्रं प्रजायते

ప్రాతఃకాలంలో లేచి ఆ ఇద్దరి ముఖాలను దర్శించే మనిషికి సంవత్సరం పొడవునా ఏ ‘ఛిద్రం’—అపాయం గాని అనిష్టం గాని—కలగదు।

Verse 62

वृद्ध्यादौ वाथ चांते वा ताभ्यां पूजां करोति यः । न तस्य जायते च्छिद्रं कथंचिदपि भूतले

వృద్ధి ఆరంభంలో గానీ, లేదా దాని ముగింపులో గానీ, ఆ ఇద్దరికీ పూజ చేసే వానికి భూమిపై ఎక్కడైనా ఏ ‘ఛిద్రం’ గాని విపత్తు గాని కలగదు।

Verse 63

यात्राकाले पुमान्यश्च ताभ्यां पूजां समाचरेत् । स वांछितफलं प्राप्य शीघ्रं स्वगृहमाप्नुयात्

యాత్రకు బయలుదేరే సమయంలో ఆ ఇద్దరికీ విధిగా పూజ చేసే మనిషి, వాంఛిత ఫలాన్ని పొందీ, త్వరగా తన ఇంటికి చేరుకుంటాడు।

Verse 64

सदाष्टम्यां चतुर्दश्यां यस्ताभ्यां बलिमाहरेत् । स कामानाप्नुयादिष्टानिह प्रेत्य च सद्गतिम्

సదాష్టమీ, చతుర్దశీ తిథులలో ఆ రెండు దేవతలకు బలిని అర్పించువాడు ఈ లోకంలో ఇష్టకామ్యాలను పొందును; మరణానంతరం సద్గతిని పొందును।

Verse 65

यो महानवमीसंज्ञे दिवसे श्रद्धयान्वितः । ताभ्यां समाचरेत्पूजां स सदा स्यादकण्टकी

మహానవమీ అని పిలువబడే రోజున శ్రద్ధతో ఆ రెండు దేవతలకు పూజ చేయువాడు ఎల్లప్పుడూ కష్టవిఘ్నరహితుడై ఉంటాడు।

Verse 88

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येंऽबावृद्धामाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి సహస్ర శ్లోకసంహితలో, షష్ఠ భాగమైన నాగరఖండంలోని హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘అంబావృద్ధామాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే అష్టాశీతితమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।