Adhyaya 4

Verse 1

। सूत उवाच । त्रिशंकुरिति संचिन्त्य विश्वामित्रं महामुनिम् । मनसा सुचिरं कालं ततश्चक्रे विनिश्चयम्

సూతుడు పలికెను—త్రిశంకుని మరియు మహాముని విశ్వామిత్రుని మనసులో దీర్ఘకాలం తలచి, అనంతరం అతడు దృఢ నిర్ణయం చేసుకున్నాడు.

Verse 2

विश्वामित्रं परित्यज्य नान्योस्ति भुवनत्रये । यः कुर्यान्मे परित्राणं दुःखादस्मात्सुदारुणात्

‘విశ్వామిత్రుని తప్ప మూడు లోకాలలో మరెవ్వరూ లేరు; ఈ అత్యంత దారుణ దుఃఖం నుండి నన్ను రక్షించగలవాడు.’

Verse 3

कुरुक्षेत्रं समुद्दिश्य प्रतस्थे स ततः परम् । सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो मार्गपृच्छापरायणः

అనంతరం అతడు కురుక్షేత్రాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని బయలుదేరాడు. బాగా అలసిపోయి, ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ, మార్గం అడుగుతూ ముందుకు సాగాడు.

Verse 4

ततः कालेन संप्राप्य कुरुक्षेत्रं स पार्थिवः । यत्नेनान्वेषयामास विश्वामित्राश्रमं ततः

కాలక్రమేణ ఆ రాజు కురుక్షేత్రానికి చేరాడు. ఆపై అతడు శ్రమపడి విశ్వామిత్రాశ్రమాన్ని వెతకడం ప్రారంభించాడు.

Verse 5

एवं चान्वेषमाणेन तेन भूमिभृता तदा । सुदूरादेव संदृष्टं नीलद्रुमकदम्बकम्

ఇలా అన్వేషిస్తూ ఉన్న ఆ భూపతి అప్పుడు చాలా దూరం నుంచే నీలవర్ణ కాండములు గల కదంబవృక్షాల సమూహాన్ని చూచెను।

Verse 6

उपरिष्टाद्बकैर्हंसैर्भ्रममाणैः समंततः । आटिभिर्मद्गुभिश्चैव समन्ताज्जलपक्षिभिः

పైభాగమునూ చుట్టుపక్కల అంతటా తిరుగుచున్న కొంగలు, హంసలు, అలాగే ఆటి, మద్గు మొదలైన జలపక్షులతో ఆ ప్రాంతమంతా నిండిపోయెను।

Verse 7

स मत्वा सलिलं तत्र पिपासार्तो महीपतिः । प्रतस्थे सत्वरो हृष्टो जलवातहृतक्लमः

అక్కడ నీరు ఉందని భావించి దాహంతో బాధపడుతున్న ఆ రాజు వెంటనే హర్షంతో బయలుదేరెను; జలసమీపపు చల్లని గాలితో అతని అలసట తొలగెను।

Verse 8

अथापश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं नदितीरस्थं मनःशोकविनाशनम्

అనంతరం అతడు మనోహరమైన, సౌమ్యసత్త్వులు సేవించే, నదీ తీరమున ఉన్న, మనశ్శోకాన్ని నశింపజేసే ఆశ్రమాన్ని చూచెను।

Verse 9

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवारितम् । विविधैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

అది చుట్టూరా పుష్పించి ఫలించిన వృక్షాలతో ఆవరించబడి, ఉత్తమ పక్షుల వివిధ మధుర కూయింపులతో నినదించుచుండెను।

Verse 10

क्रीडंति नकुलाः सर्पैरूलूका यत्र वायसैः । मूषकैर्वृषदंशाश्च द्वीपिनो विविधैर्मृगैः

అక్కడ ముంగిసలు సర్పాలతో క్రీడించెను, గుడ్లగూబలు కాకులతో; ఎలుకలు ‘వృషదంశ’ అనే జీవులతో, చిరుతలు కూడా వివిధ జింకలతో—ఆ పవిత్ర ప్రదేశంలో శత్రుత్వం శమించిపోయెను।

Verse 11

अथापश्यन्नदीतीरे स तपस्विगणावृतम् । स्वाध्यायनिरतं दांतं विश्वामित्रं तपोनिधिनम्

తర్వాత అతడు నదీ తీరమున తపస్వుల గణములతో చుట్టుముట్టబడి, స్వాధ్యాయమున నిమగ్నుడై, దాంతుడై, తపోనిధి విశ్వామిత్రుని దర్శించెను।

Verse 12

तेजसा तपसातीव दीप्यमानमिवानलम् । चीरवल्कलसंवीतं शालवृक्षं समाश्रितम्

అతడు ఘోర తపస్సు తేజస్సుతో అగ్నివలె ప్రకాశించుచు, చీర-వల్కలములతో ఆవృతుడై, శాలవృక్షాన్ని ఆశ్రయించి ఉపవిష్టుడై యుండెను।

Verse 13

अथ गत्वा स राजेन्द्रो दूरस्थोऽपि प्रणम्य तम् । अष्टांगेन प्रणामेन स्वनाम परिकीर्तयन्

అప్పుడు రాజేంద్రుడు ముందుకు వెళ్లి, దూరమున నుండియే ఆయనకు నమస్కరించి, అష్టాంగ దండవత్ ప్రణామముచేసి భక్తితో తన నామమును ప్రకటించెను।

Verse 14

तथान्यानपि तच्छिष्यान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः । यथाक्रमं यथाज्येष्ठं श्रद्धया परया युतः

అదేవిధంగా అతడు అంజలి బద్ధహస్తుడై నిలిచి, ఇతర శిష్యులకు కూడా—క్రమముగా, జ్యేష్ఠత ప్రకారము—పరమ శ్రద్ధతో నమస్కరించెను।

Verse 15

धूलिधूसरितांगं तं ते तु दृष्ट्वा महीपतिम् । चंडाल इति मन्वानाश्चिह्नैर्गात्रसमुद्भवैः

ధూళితో ధూసరమైన అవయవాలుగల ఆ రాజును చూసి, శరీరంలో ఉద్భవించిన లక్షణాలను బట్టి వారు అతనిని ‘చాండాలుడు’ అని భావించారు.

Verse 16

भर्त्सयामासुरेवाथ वचनैः परुषाक्षरैः । धिक्छब्दैश्च तथैवान्ये याहियाहीति चासकृत्

అప్పుడు వారు కఠినమైన మాటలతో అతనిని దూషించారు; మరికొందరు ‘ధిక్’ అని అరుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ‘వెళ్లు, వెళ్లు’ అని కేకలు వేశారు.

Verse 17

कस्त्वं पापेह संप्राप्तो मुनीनामाश्रमोत्तमे । वेदध्वनिसमाकीर्णे साधूनामपि दुर्लभे

వారు అన్నారు—“ఓ పాపీ! నీవెవరు, మునుల ఈ ఉత్తమ ఆశ్రమంలోకి వచ్చావు? ఇది వేదధ్వనితో నిండినది, సద్జనులకు కూడా దుర్లభమైనది.”

Verse 18

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चित्तापसस्तव । दत्त्वा शापं करोत्याशु प्राणानामपि संक्षयम्

“కాబట్టి త్వరగా వెళ్లిపో—లేకపోతే ఏదైనా తపస్వి నిన్ను శపించి, క్షణంలోనే నీ ప్రాణాలకూ నాశనం కలిగించవచ్చు.”

Verse 19

त्रिशंकुरुवाच । त्रिशंकुर्नाम भूपोऽहं सूर्यवंशसमुद्भवः । शप्तो वसिष्ठपुत्रैश्च चंडालत्वे नियोजितः

త్రిశంకు అన్నాడు—“నేను త్రిశంకు అనే రాజును, సూర్యవంశంలో జన్మించినవాడను. వశిష్ఠుని కుమారులు నన్ను శపించి, చాండాలత్వంలో నియమించారు.”

Verse 20

सोऽहं शरणमापन्नः शापमुक्त्यै द्विजोत्तमाः । विश्वामित्रं जगन्मित्रं नान्या मेऽस्ति गतिः परा

హే ద్విజోత్తములారా! శాపముక్తి కోసం నేను శరణు పొందాను. జగన్మిత్రుడైన విశ్వామిత్రుడే నా ఏకైక ఆశ్రయం; నాకు దీనికన్నా పరమగతి మరొకటి లేదు.

Verse 21

विश्वामित्र उवाच । वसिष्ठस्य भवान्याज्यस्तत्पुत्राणां विशेषतः । तत्कस्मादीदृशे पापे तैस्त्वमद्य नियोजितः

విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు: నీవు వసిష్ఠునికి, ముఖ్యంగా ఆయన కుమారులకు, పూజ్యుడవు. అలాంటప్పుడు నిన్ను ఈ రోజు ఇలాంటి పాపస్థితిలో వారు ఎందుకు నియమించారు?

Verse 22

कोऽपराधस्त्वया तेषां कृतः पार्थिवसत्तम । प्राणद्रोहः कृतः किं वा दारधर्षणसंभवः

హే రాజశ్రేష్ఠా! నీవు వారి పట్ల ఏ అపరాధం చేశావు? ప్రాణహింస చేశావా, లేక పరస్త్రీ విషయంలో ఏదైనా దుష్కర్మం జరిగిందా?

Verse 23

त्रिशंकुरुवाच । अनेनैव शरीरेण स्वर्गाय गमनं प्रति । मया संप्रार्थितो यज्ञो वसिष्ठान्मुनिसत्तमात्

త్రిశంకు అన్నాడు: ఈ శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లాలని కోరుతూ, ఆ ప్రయోజనార్థం మునిశ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుని వద్ద యజ్ఞం చేయమని నేను ప్రార్థించాను.

Verse 24

तेनोक्तं न स यज्ञोऽस्ति येन स्वर्गे प्रगम्यते । अनेनैव शरीरेण मुक्त्वा देहांतरं नृप

ఆయన నాకు చెప్పాడు: ‘హే నృపా! ఈ శరీరంతోనే—దేహాన్ని విడిచి మరొక దేహాన్ని ధరించకుండా—స్వర్గానికి చేరేలా చేసే యజ్ఞం ఏదీ లేదు.’

Verse 25

तच्छ्रुत्वा स मया प्रोक्तो यदि मां न नयिष्यति । स्वर्गं चानेन कायेन सद्यो यज्ञप्रभावतः

అది విని నేను అతనితో అన్నాను—యజ్ఞప్రభావంతో ఈ దేహంతోనే నన్ను తక్షణమే స్వర్గానికి నీవు నడిపించకపోతే, అయితే…

Verse 26

तदन्यं गुरुमेवाद्य कर्ताहं नास्ति संशयः । एतज्ज्ञात्वा मुनिः प्राह यत्क्षेमं तत्समाचर

ఈ రోజు నేనతనినే గురువుగా స్వీకరిస్తాను—సందేహం లేదు. అది తెలిసిన ముని అన్నాడు—నీ క్షేమకరమైన మార్గాన్ని ఆచరించు।

Verse 27

ततोऽहं तेन संत्यक्तस्तत्पुत्रान्प्राप्य निष्ठुरान् । प्रोक्तवानथ तत्सर्वं यद्वसिष्ठस्य कीर्तितम्

అప్పుడు అతడు నన్ను విడిచిపెట్టాడు; అతని కఠినమైన కుమారులను కలసి, వశిష్ఠుడు ప్రకటించినదంతా నేను వారికి వివరించాను।

Verse 28

ततस्तैः शोकसंतप्तैः शप्तोस्मि मुनिसत्तम । नीतश्चेमां दशां पापां चंडालत्वे नियोजितः

ఆపై శోకంతో తప్తులైన వారు నన్ను శపించారు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా; నన్ను ఈ పాపస్థితికి నెట్టివేసి చాండాలత్వంలో నియమించారు।

Verse 29

सोऽहं त्वां मनसा ध्यात्वा सुदूरादिहरागतः । आशां गरीयसीं कृत्वा कुरुक्षेत्रे मुनीश्वर

అందుకే నేను మనసులో మీ ధ్యానం చేస్తూ ఎంతో దూరం నుంచి ఇక్కడికి వచ్చాను; ఓ మునీశ్వరా, కురుక్షేత్రంలో మీ మీదనే పరమ ఆశ పెట్టుకొని।

Verse 30

नासाध्यं विद्यते किंचित्त्रिषु लोकेषु ते मुने । तस्मात्कुरु प्रतीकारं दुःखितस्य ममाधुना

ఓ మునీ! త్రిలోకములలో మీకు అసాధ్యమైనది ఏదియు లేదు. కావున ఇప్పుడు దుఃఖితుడనైన నాకు ప్రతికారము చేయుము.

Verse 31

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । वसिष्ठस्पर्धयोवाच मुनिमध्ये व्यवस्थितः

సూతుడు పలికెను—అతని మాటలు విని మునీశ్వరుడైన విశ్వామిత్రుడు, వసిష్ఠునితో స్పర్ధచేత ప్రేరితుడై, మునుల మధ్య నిలిచి పలికెను.

Verse 32

अहं त्वां याजयिष्यामि तेन यज्ञेन पार्थिव । गच्छसि त्रिदिवं येन इष्टमात्रेण तत्क्षणात्

ఓ పార్థివా! ఆ యజ్ఞవిధితో నేను నిన్ను యాజింపజేసెదను; ఇష్టి పూర్తయిన క్షణమే నీవు త్రిదివమునకు గమించెదవు.

Verse 33

त्वमेवं विहितो भूप वासिष्ठैरंत्यजस्तु तैः । मया भूयोऽपि भूपालः कर्तव्यो नात्र संशयः

ఓ భూపా! వసిష్ఠుని అనుచరులు నిన్ను ఈ విధంగా అంత్యజుడిగా చేసిరి; కాని నేను నిన్ను మళ్లీ రాజుగా చేయుదును—సందేహము లేదు.

Verse 34

तस्मादागच्छ भूपाल तीर्थयात्रां मया सह । कुरु तीर्थप्रभावेण येन त्वं स्याः शुचिः पुनः

కావున, ఓ భూపాలా! నాతో కలిసి తీర్థయాత్రకు రమ్ము. తీర్థప్రభావముచేత అట్లు ఆచరించుము, తద్వారా నీవు మళ్లీ శుచిగా అవుదువు.

Verse 35

तथा यज्ञक्रियार्हश्च चंडालत्वविवर्जितः । नास्ति तत्पातकं यच्च तीर्थस्नानान्न नश्यति

అప్పుడు నీవు మళ్లీ యజ్ఞక్రియలకు అర్హుడవుతావు; చాండాలత్వ స్థితి నుండి విముక్తుడవుతావు. తీర్థస్నానంతో నశించని పాపం ఏదీ లేదు.

Verse 36

सूत उवाच । एवं स निश्चयं कृत्वा गाधिपुत्रो मुनीश्वरः । त्रिशंकुं पृष्ठतः कृत्वा तीर्थयात्रामथाव्रजत्

సూతుడు అన్నాడు—ఇలా నిర్ణయం చేసుకొని గాధిపుత్రుడైన మునీశ్వరుడు విశ్వామిత్రుడు త్రిశంకువును వెనుక వెంటబెట్టుకొని తీర్థయాత్రకు బయలుదేరాడు.

Verse 37

कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां प्रभासे कुरुजांगले । पृथूदके गयाशीर्षे नैमिषे पुष्करत्रये

అతడు కురుక్షేత్రం, సరస్వతీ ప్రాంతం, ప్రభాసం, కురుజాంగలం; అలాగే పృథూదకం, గయాశీర్షం, నైమిషం మరియు త్రివిధ పుష్కరాన్ని దర్శించాడు.

Verse 38

वाराणस्यां प्रयागे च केदारे श्रवणे नदे । चित्रकूटे च गोकर्णे शालिग्रामेऽचलेश्वरे

అతడు వారాణసీ, ప్రయాగ, కేదారం, శ్రవణా నది, చిత్రకూటం, గోకర్ణం; అలాగే శాలిగ్రామం మరియు అచలేశ్వరాన్ని సందర్శించాడు.

Verse 39

शुक्लतीर्थे सुराज्याख्ये दृषद्वति नदे शुभे । अथान्येषु सुपुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च

అతడు శుక్లతీర్థం, సురాజ్యమనే స్థలం, శుభమైన దృషద్వతీ నదిని దర్శించాడు; అలాగే ఇతర అత్యంత పుణ్యమైన తీర్థాలు, పవిత్ర ఆలయస్థానాలనూ సందర్శించాడు.

Verse 40

एवं तस्य नरेंद्रस्य सार्धं तेन महात्मना । अतिक्रांतो महान्कालो भ्रममाणस्य भूतले

ఈ విధంగా ఆ మహాత్మునితో కలిసి భూమిపై సంచరిస్తున్న ఆ నరేంద్రునికి దీర్ఘకాలము గడిచిపోయెను।

Verse 41

मुच्यते न च पापेन चंडालत्वेन स द्विजाः । एवंविधेषु तीर्थेषु स्नातोपि च पृथक्पृथक्

హే ద్విజులారా! అతడు పాపమునుండి కూడా విముక్తి పొందలేదు, చాండాలత్వమునుండి కూడా కాదు—ఇలాంటి తీర్థాలలో వేర్వేరు చోట్ల పునఃపునః స్నానము చేసినప్పటికీ।

Verse 42

ततः क्रमात्समायातः सोऽर्बुदं पर्वतं प्रति । तत्रारुह्य समालोक्य पापघ्नमचलेश्वरम्

అనంతరం క్రమంగా అతడు అర్బుద పర్వతమునకు చేరెను; అక్కడ ఎక్కి పాపనాశకుడైన అచలేశ్వరుని దర్శించెను।

Verse 43

यावदायतनात्तस्मान्निर्गच्छति मुनीश्वरः । तावत्तेनेक्षितो नाममार्कंडो मुनिसत्तमः

మునీశ్వరుడు ఆ ఆలయమునుండి బయలుదేరబోతుండగా, అంతలోనే మార్కండేయనామక మునిశ్రేష్ఠుడు ఆయనను చూచెను।

Verse 44

सोऽपि दृष्ट्वा जगन्मित्रं विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । प्रोवाचाथ कुतः प्राप्तः सांप्रतं त्वं मुनीश्वर

జగన్మిత్రుడైన మునీశ్వర విశ్వామిత్రుని చూచి మార్కండేయుడు పలికెను—“హే మునీశ్వరా! మీరు ఇప్పుడే ఎక్కడినుండి వచ్చితిరి?”

Verse 45

कोऽयं तवानुगो रौद्रो दृश्यते चांत्यजाकृतिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व पृच्छतो मम सन्मुने

నీ వెంట వచ్చే ఈ భయంకర అనుచరుడు ఎవడు? అతడు అంత్యజుని రూపంలో కనిపిస్తున్నాడు. ఓ సత్మునీ, నేను అడుగుతున్నాను—ఇది అంతా నాకు స్పష్టంగా చెప్పుము.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । एष पार्थिवशार्दूलस्त्रिशंकुरिति विश्रुतः । वसिष्ठस्य सुतैर्नीतश्चंडालत्वं प्रकोपतः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—ఇతడు రాజసార్దూలుడు, ‘త్రిశంకు’ అని ప్రసిద్ధుడు. వసిష్ఠుని కుమారుల కోపం వల్ల ఇతడు చండాలత్వానికి నెట్టబడెను.

Verse 47

मया चास्य प्रतिज्ञातं सप्तद्वीपवतीं महीम् । प्रभ्रमिष्याम्यहं यावन्मेध्यत्वं त्वमुपेष्यसि

మరియు నేను ఇతనికి ప్రతిజ్ఞ చేశాను—సప్తద్వీపమయమైన ఈ భూమిపై, నీవు మేధ్యత్వం (యజ్ఞకర్మకు యోగ్యమైన శుద్ధి) పొందే వరకు నేను సంచరిస్తాను.

Verse 48

भ्रांतोऽहं भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । नचैष मेध्यतां प्राप्तः परिश्रांतोस्मि सांप्रतम्

భూమిపై ఉన్న తీర్తాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు అన్నింటినీ నేను తిరిగి సంచరించాను; అయినా ఇతడు మేధ్యతను పొందలేదు. ఇప్పుడు నేను పూర్తిగా అలసిపోయాను.

Verse 49

तस्मात्सर्वां महीं त्यक्त्वा लज्जया परया युतः । द्वीपान्महार्णवांस्त्यक्त्वा संप्रयास्याम्यतः परम्

కాబట్టి నేను ఘనమైన లజ్జతో సమస్త భూమిని విడిచి, ద్వీపాలను మరియు మహాసముద్రాలను కూడా వెనుకనుంచి వదలి, ఇక్కడి నుండి మరింత పరమస్థానానికి ప్రయాణిస్తాను.

Verse 50

मा वसिष्ठस्य पुत्राणामुपहासपदं गतः । प्रतिज्ञारहितो विप्र सत्यमेद्ब्रवीम्यहम्

వశిష్ఠుని కుమారుల హాస్యపాత్రముగా నేను కాకూడదు. ఓ బ్రాహ్మణా, నేను సత్యమే చెబుతున్నాను—నేను నా ప్రతిజ్ఞలేనివాడిగా కనిపించకూడదు.

Verse 51

श्रीमार्कंडेय उवाच । यद्येवं मुनिशार्दूल कुरुष्व वचनं मम । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं मा त्यक्त्वा कुत्रचिद्व्रज

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అలా అయితే, ఓ మునిశార్దూలా, నా మాటను చేయుము. ఏడు ద్వీపములతో కూడిన ఈ భూమిని విడిచి ఎక్కడికీ పోకుము.

Verse 52

एतस्मात्पर्वतात्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । अस्ति नैरृतदिग्भागे देशे चानर्तसंज्ञके

ఈ పర్వతం నుండి నైరృత దిశాభాగంలో, అనర్తమనే దేశంలో ‘హాటకేశ్వర’ అనే పుణ్యక్షేత్రం ఉంది.

Verse 53

तत्राद्यं स्थापितं लिंगं हाटकेन सुरोत्तमैः । यत्तत्संकीर्त्यते लोके पाताले हाटकेश्वरम्

అక్కడ హాటకుడు దేవోత్తములతో కలిసి మొదట లింగాన్ని స్థాపించాడు. అదే క్షేత్రం లోకంలో ‘పాతాళ హాటకేశ్వరము’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 54

पातालजाह्नवीतोयं यत्रैवास्ति द्विजोत्तम । उद्धृते शंभुना लिंगे विनिष्क्रांतं रसातलात्

ఓ ద్విజోత్తమా, అక్కడే ‘పాతాళ-జాహ్నవి’ అనే జలం ఉంది. శంభువు లింగాన్ని పైకి ఎత్తినప్పుడు, ఆ జలం రసాతలమునుండి వెలువడింది.

Verse 55

तत्र प्रविश्य यत्नेन पातालं वसुधाधिपः । करोतु जाह्नवीतोये स्नानं श्रद्धासमन्वितः

అక్కడ యత్నపూర్వకంగా పాతాళంలో ప్రవేశించి భూపతి శ్రద్ధాసహితుడై జాహ్నవీ (గంగా) జలంలో స్నానం చేయుగాక।

Verse 56

पश्चात्पश्यतु तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । भविष्यति ततः शुद्धश्चंडालत्वविवर्जितः

తర్వాత హాటకేశ్వరమని ప్రసిద్ధమైన ఆ లింగాన్ని దర్శించుగాక; అప్పుడు అతడు శుద్ధుడై చాండాలత్వం నుండి విముక్తుడగును।

Verse 57

त्वमपि प्राप्स्यसि श्रेयः परं हृदयसंस्थितम् । ततोन्यदपि यत्किंचित्तत्रैव तपसि स्थितः

నీవు కూడా హృదయంలో స్థితమైన పరమ శ్రేయస్సును పొందుతావు; ఆపై మరేదైనా కోరినదాన్ని అక్కడే తపస్సులో నిలిచి పొందగలవు।

Verse 58

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । त्रिशंकुना समायुक्तो गतस्तत्र द्रुतं ततः

సూతుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని మునీశ్వరుడు విశ్వామిత్రుడు త్రిశంకుతో కలిసి వెంటనే వేగంగా ఆ స్థలానికి వెళ్లెను।

Verse 59

पाताले देवमार्गेण प्रविश्य नृपसत्तमम् । त्रिशंकुं स्नापयामास विधिदृष्टेन कर्मणा

దేవమార్గమున పాతాళంలో ప్రవేశించి ఆయన నృపశ్రేష్ఠుడైన త్రిశంకును విధినిర్దిష్ట కర్మతో స్నానింపజేసెను।

Verse 60

स्नातमात्रोथ राजा स हाटकेश्वदर्शनात् । चंडालत्वेन निर्मुक्तो बभूवार्कसमद्युतिः

స్నానం చేసిన వెంటనే ఆ రాజు హాటకేశ్వర దర్శనమాత్రంతో చాండాలత్వం నుండి విముక్తుడై సూర్యసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు।

Verse 61

ततस्तं स मुनिः प्राह प्रणतं गतकल्मषम् । दिष्ट्या मुक्तोसि राजेंद्र चंडालत्वेन सांप्रतम्

అప్పుడు ముని, నమస్కరించి పాపమలినం తొలగిన అతనితో ఇలా అన్నాడు—“రాజేంద్రా, దైవానుగ్రహంతో నీవు ఇప్పుడు చాండాలత్వం నుండి విముక్తుడవు.”

Verse 62

दिष्ट्या प्राप्तः परं तेजो दिष्ट्या प्राप्तः परं तपः । तस्माद्यजस्व सत्रेण विधिवद्दक्षिणावता

దైవానుగ్రహంతో నీవు పరమ తేజస్సును పొందావు; దైవానుగ్రహంతో పరమ తపస్సును పొందావు. కాబట్టి విధివిధానంగా, తగిన దక్షిణలతో సత్రయాగం నిర్వహించు।

Verse 63

येन संप्राप्स्यसे सिद्धिं नित्यं या हृदये स्थिता । त्वत्कृते प्रार्थयिष्यामि स्वयं गत्वा पितामहम्

దానివల్ల నీవు నిత్యం హృదయంలో నిలిచే సిద్ధిని పొందుతావు. నీ కొరకు నేను స్వయంగా వెళ్లి పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని ప్రార్థిస్తాను।

Verse 64

मखांशं सर्वदेवाद्यो येन गृह्णाति ते मखे । तस्मादत्रैव संभारान्सर्वान्यज्ञसमुद्भवान् । आनय ब्रह्मलोकाच्च यावदागमनं मम

యేనివల్ల సమస్త దేవతలలో అగ్రగణ్యుడు బ్రహ్మదేవుడు నీ యాగంలో తన భాగాన్ని స్వీకరిస్తాడో—కాబట్టి యజ్ఞానికి సంబంధించిన సమస్త సామగ్రిని ఇక్కడికే తెమ్ము; అలాగే నా తిరిగివచ్చే వరకు బ్రహ్మలోకంనుండి కూడా వాటిని తెప్పించు।

Verse 65

बाढमित्येव सोऽप्याह स मुनिः संशितव्रतः । पितामहमुपागम्य प्रणिपत्याब्रवीद्वचः

“బాఢమ్” అని చెప్పి, దృఢవ్రతుడైన ఆ ముని పితామహ బ్రహ్మదేవుని సమీపించి నమస్కరించి ఈ వాక్యాలు పలికెను।

Verse 66

याजयिष्याम्यहं भूपं त्रिशंकुं प्रपितामह । मानुषेण शरीरेण येन गच्छति ते पदम्

“హే ప్రపితామహ బ్రహ్మదేవా! నేను రాజు త్రిశంకువుతో యజ్ఞం చేయించెదను; దాని వలన అతడు మానవ శరీరంతోనే మీ పదాన్ని పొందును।”

Verse 67

तस्मादागच्छ तत्र त्वं यज्ञवाटं पितामह । सर्वैः सुरगणैः सार्धं शिवविष्णुपुरःसरैः

“కాబట్టి, హే పితామహా! మీరు అక్కడ యజ్ఞవాటికకు రండి—శివవిష్ణువులు ముందుండగా సమస్త దేవగణాలతో కలిసి।”

Verse 68

प्रगृहाण स्वहस्तेन यज्ञभागं यथोचितम् । सशरीरो दिवं याति येनासौ त्वत्प्रसादतः

“మీ స్వహస్తంతో యథోచితమైన యజ్ఞభాగాన్ని స్వీకరించండి. మీ ప్రసాదం వలన అతడు దేహంతోనే స్వర్గానికి చేరును।”

Verse 69

ब्रह्मोवाच । न यज्ञकर्मणा स्वर्गःस्वेन कायेन लभ्यते । मुक्त्वा देहांतरं ब्रह्मंस्तस्मान्मैवं वदस्व माम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—“యజ్ఞకర్మలతో తన ఇదే శరీరంతో స్వర్గం లభించదు. దేహాన్ని విడిచి మరొక దేహాన్ని పొందినప్పుడే అది లభిస్తుంది; కాబట్టి, హే బ్రాహ్మణా, నాతో ఇలా అనకు।”

Verse 70

वयमग्निमुखाः सर्वे हविर्गृह्णामहे मखे । वेदोक्तविधिना सम्यग्यजमानहिताय वै

మేమందరం అగ్నిని ముఖముగా చేసుకొని యజ్ఞంలో హవిస్సును స్వీకరిస్తాము. వేదోక్త విధానముతో సమ్యగ్గా, యజమానుని హితార్థమే.

Verse 71

तस्माद्वह्निमुखे भूयः स जुहोति हविर्द्विज । ततः संप्राप्स्यति स्वर्गं त्वत्प्रसादादसंशयम्

కాబట్టి, ఓ ద్విజా! అతడు మళ్లీ అగ్నిముఖంలో హవిస్సును హోమం చేయుగాక. అప్పుడు నీ ప్రసాదంతో నిస్సందేహంగా స్వర్గాన్ని పొందును.