Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । न यज्ञकर्मणा स्वर्गःस्वेन कायेन लभ्यते । मुक्त्वा देहांतरं ब्रह्मंस्तस्मान्मैवं वदस्व माम्

Transliteration

brahmovāca | na yajñakarmaṇā svargaḥsvena kāyena labhyate | muktvā dehāṃtaraṃ brahmaṃstasmānmaivaṃ vadasva mām

Translation

బ్రహ్ముడు పలికెను—“యజ్ఞకర్మలతో తన ఇదే శరీరంతో స్వర్గం లభించదు. దేహాన్ని విడిచి మరొక దేహాన్ని పొందినప్పుడే అది లభిస్తుంది; కాబట్టి, హే బ్రాహ్మణా, నాతో ఇలా అనకు।”

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation)

• यज्ञकर्मणा: by sacrificial action
• यज्ञकर्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ-कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘यज्ञस्य कर्म’ (षष्ठी-तत्पुरुष)

• स्वर्गः: heaven
• स्वर्गः: Karma (Result/फल-रूप कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स्वेन: with one’s own
• स्वेन: Karana (Instrument qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (कायेन)

• कायेन: body
• कायेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• लभ्यते: is obtained
• लभ्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)

• मुक्त्वा: having abandoned
• मुक्त्वा: Kriya (Prior action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त/gerund), ‘त्यक्त्वा’

• देहांतरम्: another body; a different embodiment
• देहांतरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह-अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘देहस्य अन्तरम्/अन्यः देहः’ (तत्पुरुष)

• ब्रह्मन्: O Brahmin (sage)
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; ऋषि-सम्बोधन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वर्थे ‘अतः’

• मा: do not
• मा: Sambandha (Prohibitive/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेधार्थक), लोट्/विधिलिङ्-निषेधेषु

• एवम्: thus; in this way
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक)

• वदस्व: say; speak
• वदस्व: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• माम्: to me; me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘मां’

Speaker

Brahmā

Skanda Dialogue

Listener: the petitioning sage (addressed as ‘brahman’)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā speaks with calm authority, correcting the sage: heaven cannot be gained by sacrifice while keeping the same body; one must leave the body and take another—therefore do not ask this of me.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viśvāmitra
• Triśaṅku (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It asserts a normative cosmic rule: heavenly attainment follows the shedding of the present body; ritual alone is not meant to override that order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse provides doctrinal context within a Tīrtha-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

It indirectly limits what yajña can accomplish, emphasizing the proper boundaries of ritual results.