Adhyaya 274

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति दुर्वासःस्थापितं पुरा । तल्लिंगं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజులారా, అక్కడ మరొక పవిత్రవస్తువు కూడా ఉంది; దానిని పూర్వకాలంలో దుర్వాసుడు స్థాపించాడు—అది దేవదేవుడు, మహాత్ముడు, త్రినేత్రుడైన ప్రభువు యొక్క లింగము.

Verse 2

चैत्रमासि नरो यस्तु तमाराधयते द्विजाः । नृत्यगीतप्रवाद्यैश्च त्रिकालं विहितक्षणः । स नूनं तत्प्रसादेन गन्धर्वाधिपतिर्भवेत् १

హే ద్విజులారా, చైత్రమాసములో నృత్య-గీత-వాద్యములతో విధివిధానంగా త్రికాలములందు ఆయనను ఆరాధించువాడు, నిశ్చయంగా ఆయన ప్రసాదముచేత గంధర్వాధిపతిగా అవుతాడు.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । दुर्वासा नामकश्चायं केनायं स्थापितो हरः । कस्मिन्काले महाभाग सर्वं नो विस्तराद्वद

ఋషులు పలికిరి—‘దుర్వాసా’ అనే నామముగల ఈ హరలింగాన్ని ఎవరు ప్రతిష్ఠించారు? ఏ కాలమున ఇది జరిగింది, ఓ మహాభాగుడా? సమస్తమును విస్తరించి చెప్పుము।

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पुरा निंबशुचो वैदिशे च पुरोत्तमे

సూతుడు పలికెను—పూర్వము వైదిశా అనే ఉత్తమ నగరమున నింబశుచ అనే ఒక మనిషి ఉండెను।

Verse 5

स च पूजयते लिंगं किंचिन्मठपतिः स्थितः । स यत्किंचिदवाप्नोति वस्त्राद्यं च तथा परम्

అతడు ఒక మఠాధిపతిగా అక్కడ నివసిస్తూ లింగాన్ని పూజించెను. అతనికి ఏదైన లభించినది—వస్త్రాదులు మరియు మరెన్నో—

Verse 6

माहेश्वरस्य लोकस्य विक्रीणीते ततस्ततः । ततो गृह्णाति नित्यं स हेम मूल्येन तस्य च

—అతడు మాహేశ్వరలోకప్రాప్తిని మళ్లీ మళ్లీ ‘అమ్మినట్లు’ చేసి, దాని విలువగా నిత్యం బంగారాన్ని స్వీకరించెను।

Verse 7

न करोति व्ययं तस्य केवलं संचये रतः । ततः कालेन महता मंजूषाऽस्य निरर्गला । जाता हेममयी विप्राः कार्पण्यनिरतस्य च

అతడు ఏ వ్యయమూ చేయక, కేవలం దాచుకొనుటలోనే ఆసక్తుడై ఉండెను. ఎంతో కాలమయ్యాక, ఓ బ్రాహ్మణులారా, తాళం లేని అతని పెట్టె కూడా బంగారంతో నిండిపోయెను; ఎందుకంటే అతడు కృపణతలో నిమగ్నుడై ఉండెను।

Verse 8

अथ संस्थाप्य भूमध्ये मंजूषां तां प्रपूरिताम् । करोति व्यवहारं स कक्षां तां नैव मुंचति

అప్పుడు పూర్తిగా నిండిన ఆ మంజూషను నేల మధ్యభాగంలో స్థాపించి, అతడు తన వ్యవహారాలను కొనసాగించాడు; ఆ గదిని అతడు ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టలేదు।

Verse 9

कदाचिद्देवपूजायां सोऽपि ब्राह्मणसत्तमाः । विश्वासं नैव निर्याति कस्यचिच्च कथंचन

హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! కొన్నిసార్లు దేవపూజ సమయంలో కూడా అతడు ఎవరి మీదనూ ఏ విధంగానూ విశ్వాసం పెట్టేవాడు కాదు।

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य परवित्तापहारकः । अलक्षद्ब्राह्मणस्तच्च दुःशीलाख्यो व्यचिंतयत्

తర్వాత ఒక సమయంలో పరధనాన్ని అపహరించే ‘దుఃశీల’ అనే బ్రాహ్మణుడు దీనిని గమనించి కుట్రను ఆలోచించసాగాడు।

Verse 11

ततः शिष्यो भविष्यामि विश्वासार्थं दुरात्मनः । सुदीनैः कृपणैर्वाक्यैश्चाटुकारैः पृथग्विधैः

‘అప్పుడు ఆ దురాత్ముని విశ్వాసం పొందేందుకు నేను అతని శిష్యుడనవుతాను—దీనమైన, కృపణమైన మాటలతోను, నానావిధాల చాటుకారంతోను।’

Verse 12

आलस्यं च दिवानक्तं साधयिष्याम्यसंशयम् । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते दृष्ट्वा तं मठमध्यगम्

‘మరియు పగలు-రాత్రి నిస్సందేహంగా ఆలస్యాన్ని కూడా అలవాటు చేసుకుంటాను।’ తరువాత మరో రోజున, అతడిని మఠమధ్యంలో చూసి—

Verse 13

ततः समीपमगमद्दंडाकारं प्रणम्य च । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

అనంతరం అతడు సమీపమునకు వెళ్లి దండవత్ ప్రణామము చేసి; అంజలి పెట్టి, వినయముతో వంగి నిలిచి పలికెను।

Verse 14

भगवंस्ते प्रभावोऽद्य तपसा वै मया श्रुतः

హే భగవన్! నేడు మీ తపస్సు వృత్తాంతం విని, మీ ప్రభావ మహిమను యథార్థంగా గ్రహించితిని।

Verse 15

यदन्यस्तापसो नास्ति ईदृशोऽत्र धरातले । तेनाहं दूरतः प्राप्तो वैराग्येण समन्वितः

ఈ భూమిపై మీలాంటి మరొక తపస్వి లేడు; అందుకే వైరాగ్యముతో సమన్వితుడనై నేను దూరమునుండి వచ్చితిని।

Verse 16

संसारासारतां ज्ञात्वा जन्ममृत्युजरात्मिकाम् । अर्थात्स्वप्नप्रतीकाशं यौवनं च नृणा मिह

జనన-మరణ-జరలతో కూడిన ఈ సంసారము అసారమని తెలుసుకొని, ఇక్కడ మనుష్యుల యౌవనమూ స్వప్నప్రతీతి వలె క్షణికమని గ్రహించి…

Verse 17

यद्वत्पर्वतसंजाता नदी च क्षणभंगुरा । पुत्राः कलत्राणि च वा ये चान्ये बांधवादयः

పర్వతమునుండి పుట్టిన నది క్షణభంగురమైనట్లే, కుమారులు, భార్యలు మరియు ఇతర బంధువులన్నీ కూడా నశ్వరమే।

Verse 18

ते सर्वे च परिज्ञेया यथा पाप समागमाः । तत्संसारसमुद्रस्य तारणार्थं ब्रवीहि मे

అవి అన్నీ పాపసంగమాలవలె కేవలం సంసారబంధనాలేనని గ్రహించవలెను. కావున ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటుటకు ఉపాయమును నాకు చెప్పుము.

Verse 19

उपायं कंचिदद्यैव उपदेशे व्यवस्थितम् । तरामि येन संसारं प्रसादात्तव सुव्रत

ఈ రోజే ఉపదేశములో స్థిరమైన ఏదో ఒక ఉపాయమును నాకు బోధించుము; నీ ప్రసాదముచేత, ఓ సువ్రతా, నేను సంసారమును దాటుదును.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रोमांचित तनूरुहः । ज्ञात्वा माहेश्वरः कोऽयं चिंतावान्समुपस्थितः

అతని మాటలు విని తపస్వికి ఆనందరోమాంచం కలిగెను. ‘ఇతడు ఎవడు, మహేశ్వరభక్తుడా?’ అని ఆలోచించి, చింతతో సమీపమునకు వచ్చెను.

Verse 21

यथा ब्रवीषि धन्योऽसि यस्य ते मतिरीदृशी । तारुण्ये वर्तमानस्य सुकुमारस्य चैव हि

నీవు చెప్పినట్లుగా నీవు ధన్యుడవు; యౌవనంలో ఉన్న సుకుమారుడవైనప్పటికీ నీ బుద్ధి ఇంతటి ఉన్నతమైనది.

Verse 22

तारुण्ये वर्तमानो यः शांतः सोऽत्र निगद्यते । धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते

యౌవనంలో ఉండి కూడా శాంతుడైనవాడే ఇక్కడ విశేషుడని చెప్పబడును; ఎందుకంటే ధాతువులు క్షీణించినప్పుడు శమం ఎవరికీ కలగదు?

Verse 23

यद्येवं सुविरक्तिः स्यात्संसारोपरि संस्थिता । समाराधय देवेशं शंकरं शशिशेखरम्

ఇలా దృఢమైన వైరాగ్యం కలిగి, సంసార బంధాలపై నిలిచినవాడవైతే, దేవేశుడైన చంద్రశేఖర శంకరుని సంపూర్ణ భక్తితో ఆరాధించు।

Verse 24

नान्यथा घोरजाप्येन तीर्यते भवसागरः । मया सम्यक्परिज्ञातमेतच्छास्त्रसमागमात्

తీవ్ర జపం తప్ప మరే విధానంతోనూ భవసాగరాన్ని దాటలేం; శాస్త్రాల సమ్మత సాక్ష్యాల ద్వారా నేను దీనిని సరిగ్గా గ్రహించాను।

Verse 25

शूद्रो वा यदि वा विप्रो म्लेछो वा पापकृन्नरः । शिवदीक्षासमोपेतः पुष्पमेकं तु यो न्यसैत्

అతడు శూద్రుడైనా బ్రాహ్మణుడైనా, మ్లేచ్ఛుడైనా పాపకర్మి మనిషైనా—శివదీక్షతో యుక్తుడై పూజలో ఒక్క పుష్పమైనా సమర్పిస్తే,

Verse 27

यो ददाति प्रभक्त्या च शिवदीक्षान्विताय च । वस्त्रोपानहकौपीनं स यज्ञैः किं करिष्यति

ఎవడు గాఢభక్తితో శివదీక్ష కలిగినవానికి వస్త్రం, పాదరక్షలు, కౌపీనము దానం చేస్తాడో, అతనికి యజ్ఞాల ద్వారా పుణ్యం సంపాదించాల్సిన అవసరం ఏముంది?

Verse 28

तच्छ्रुत्वा चरणौ तस्य दुःशीलोऽसौ तदाऽददे । विन्यस्य स्वशिर स्ताभ्यां ततोवाक्यमुवाच ह

అది విని దుఃశీలుడు అప్పుడే ఆయన పాదాలను పట్టుకున్నాడు; తన శిరస్సును ఆ పాదాలపై ఉంచి తరువాత ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 29

शिवदीक्षाप्रमाणेन प्रसादं कुरु मे प्रभो । शुश्रूषां येन ते नित्यं प्रकरोमि समाहितः

ప్రభూ! శివదీక్షా విధిప్రమాణమునుబట్టి నాపై ప్రసాదము చేయుము; దానివలన నేను సమాహితచిత్తుడనై నిత్యము నీ శుశ్రూషను చేయుదును.

Verse 30

ततोऽसौ तापसो विप्राश्चिंतयामास चेतमि । दक्षोऽयं दृश्यते कोऽपि पुमांश्चैव समागतः

అప్పుడు ఆ తపస్వి బ్రాహ్మణుడు మనస్సులో ఆలోచించాడు—“ఇక్కడికి వచ్చిన ఈ పురుషుడు సమర్థుడుగా, దక్షుడుగా కనిపిస్తున్నాడు.”

Verse 31

ममास्ति नापरः शिष्यस्तस्मादेनं करोम्यहम् । ततोऽब्रवीत्करे गृह्य यद्येवं वत्स मे समम् । समयं कुरु येन त्वां दीक्षयाम्यद्य चैव हि

“నాకు మరొక శిష్యుడు లేడు; అందుచేత ఇతనినే శిష్యునిగా స్వీకరిస్తాను.” అని భావించి, అతని చేయి పట్టుకొని అన్నాడు—“అలా అయితే, వత్సా! నియమానికి సమ్మతించు; అప్పుడు నేడు నిన్ను దীক্ষింపగలను.”

Verse 32

त्वया कुटीरकं कार्यं मठस्यास्य विदूरतः । प्रवेशो नैव कार्यस्तु ममात्रास्तं गते रवौ

నీవు ఈ మఠానికి దూరంగా ఒక చిన్న కుటీరం నిర్మించవలెను. నేను ఇక్కడ ఉన్నంతవరకు—సూర్యుడు అస్తమించే వరకు—లోపలికి ప్రవేశించకూడదు.

Verse 33

दुःशील उवाच । तवादेशः प्रमाणं मे केवलं तापसोत्तम । किं मठेन करिष्यामि विशेषाद्रा त्रिसंगमे

దుఃశీలుడు అన్నాడు—“తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడా! మీ ఆజ్ఞయే నాకు ప్రమాణం. ప్రత్యేకంగా ఈ త్రిసంగమ పవిత్రస్థలంలో నాకు మఠం ఎందుకు?”

Verse 34

यः शिष्यो गुरुवाक्यं तु न करोति यथोदितम् । तस्य व्रतं च तद्व्यर्थं नरकं च ततः परम्

గురువు చెప్పినట్లుగా ఆజ్ఞను ఆచరించని శిష్యుని వ్రతం వ్యర్థమవుతుంది; అనంతరం అతడు నరకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 35

तच्छ्रुत्वा तुष्टिमापन्नः शिवदीक्षां ततो ददौ । तस्मै विनययुक्ताय तदा निंबशुचो मुनिः

ఆ మాటలు విని నింబశుచ ముని సంతోషించాడు; అప్పుడు వినయశీలుడైన, నియమనిష్ఠుడైన అతనికి శివదీక్షను ప్రసాదించాడు.

Verse 36

ततःप्रभृति सोऽतीव तस्य शुश्रूषणे रतः । रंजयामास तच्चित्तं परिचर्यापरायणः

అప్పటి నుండి అతడు అత్యంత భక్తితో ఆయన సేవలో నిమగ్నుడయ్యాడు; పరిచర్యలో పరాయణుడై గురువు మనస్సును ఆనందింపజేశాడు.

Verse 37

मनसा चिन्तयानस्तु तन्मात्रार्थं दिनेदिने । न च्छिद्रं वीक्षते किंचिद्वीक्षमाणोऽपि यत्नतः

అతడు రోజురోజుకు మనసులో ఆ ఒక్క లక్ష్యాన్నే ధ్యానించాడు; ఎంత ప్రయత్నించి జాగ్రత్తగా చూసినా ఏ చిన్న లోపమూ కనిపించలేదు.

Verse 38

शैवोऽपि च स कक्ष्यां तां तां मात्रां हेमसंभवाम् । कथंचिन्मोक्षते भूमौ भोज्ये देवार्चनेऽपि न

శైవచిహ్నాలు ధరించినవాడైనా, తన పక్కన ఉంచుకున్న ఆ బంగారు సంచీ/మాత్రను అతడు ఎప్పుడూ నేలపై పెట్టేవాడు కాదు—భోజన సమయంలోనూ, దేవార్చనలోనూ కాదు.

Verse 39

ततोऽसौ चिन्तयामास दुःशीलो निजचेतसि । मठे तावत्प्रवेशोऽस्ति नैव रात्रौ कथंचन

అప్పుడు ఆ దుర్శీలుడు తన మనస్సులో ఆలోచించాడు— “మఠంలో కొంతవరకు ప్రవేశం సాధ్యమే; కానీ రాత్రివేళ ఏ విధంగానూ ప్రవేశం కాదు.”

Verse 40

सूर्यास्तमानवेलायां यत्प्रयच्छति तत्क्षणात् । परिघं सुदृढं पापस्तत्करोमि च किं पुनः

“సూర్యాస్తమయ వేళ అతడు (ద్వారం) మూసిన వెంటనే, ఆ పాపి బలమైన అడ్డకట్ట/గడియను బిగిస్తాడు— ఇక నేను మరేమి చేయగలను?”

Verse 41

मठोऽयं सुशिलाबद्धो नैव खातं प्रजायते । तुंगत्वान्न प्रवेशः स्यादुपायैर्विविधैः परैः

“ఈ మఠం బాగా కట్టిన రాళ్లతో దృఢంగా నిర్మితమైంది; చీలిక చేయడం సాధ్యం కాదు. ఎత్తు కారణంగా, ఎన్నో ఉపాయాలు చేసినా ప్రవేశం కుదరదు.”

Verse 42

तत्किं विषं प्रयच्छामि शस्त्रैर्व्यापादयामि किम् । दिवापि पशुमारेण पंचत्वं वा नयामि किम्

“అయితే నేను విషం ఇవ్వాలా? లేక ఆయుధాలతో చంపాలా? లేదా పగలే కూడా ‘పశుమారక’ వంటి హింసాత్మక మార్గంతో అతడిని మరణానికి చేర్చాలా?”

Verse 43

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रावृट्काल उपस्थितः । श्रावणस्यासिते पक्षे कर्कटस्थे दिवाकरे

ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగానే వర్షాకాలం వచ్చింది— శ్రావణ మాసం కృష్ణపక్షంలో, సూర్యుడు కర్కాటక రాశిలో ఉన్నప్పుడు।

Verse 44

प्राप्तो महेश्वरस्तस्य कोऽपि तत्र धनी द्रुतम् । तेनोक्तं प्रणिपत्योच्चैः करिष्यामि पवित्रकम्

అప్పుడు ఒక ధనవంతుడు త్వరగా అక్కడ మహేశ్వరుడు (శివుడు) వద్దకు వచ్చాడు. సాష్టాంగ నమస్కరించి గట్టిగా ఇలా అన్నాడు— “నేను పవిత్రక వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాను.”

Verse 45

चतुर्द्दश्यामहं स्वामिन्यद्यादेशो भवेत्तव । यद्यागच्छसि मे ग्रामं प्रसादेन सम न्वितः

“హే స్వామిని, ఈ రోజు చతుర్దశి నాడు మీ ఆజ్ఞ నాపై ఉండుగాక. మీరు ప్రసన్నతతో కృపాసహితంగా నా గ్రామానికి వస్తే…”

Verse 46

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा तुष्टिमापन्नस्ततो निंबशुचो मुनिः । तथेति चैवमुक्त्वा तं प्रेषयामास तत्क्षणात्

సూతుడు అన్నాడు— అది విని నింబశుచ ముని సంతోషించాడు. “అలాగే” అని చెప్పి అతనిని ఆ క్షణమే పంపించాడు.

Verse 47

आगमिष्याम्यहं काले स्वशिष्येण समन्वितः । करिष्यामि परं श्रेयस्तव वत्स न संशयः

“సమయానికి నేను నా శిష్యునితో కలిసి వస్తాను. వత్సా, నీకు పరమ శ్రేయస్సు కలిగిస్తాను— సందేహం లేదు.”

Verse 48

अथ काले तु संप्राप्ते चिन्तयित्वा प्रभातिकम् । प्रभातसमये प्राप्ते स शैवः प्रस्थितस्तदा । दुःशीलेन समायुक्तः संप्रहृष्टतनूरुहः

అనంతరం నిర్ణీత సమయం రాగానే, ఉదయకర్మలను ఆలోచించి, తెల్లవారుజామున ఆ శైవుడు బయలుదేరాడు. దుఃశీలుడితో కలిసి, ఆనందంతో రోమాంచితుడయ్యాడు.

Verse 49

ततो वै गच्छमानस्य तस्य मार्गे व्यवस्थिता । पुण्या नदी सुविख्याता मुरला सागरंगमा

అతడు మార్గమున సాగుచుండగా, అతని దారిలో పుణ్యప్రదమైన, సుప్రసిద్ధమైన మురలా నది నిలిచి ఉండెను; అది సముద్రమునకు ప్రవహించుచుండెను.

Verse 50

स तां दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वत्स शिष्य करोम्यहम् । भवता सह देवार्चां मुरलायां स्थिरो भव

ఆ నదిని చూచి అతడు పలికెను—“వత్సా, నిన్ను నా శిష్యునిగా చేసుకొందును. నాతో కలిసి మురలాలో స్థిరముగా ఉండి దేవార్చన చేయుము.”

Verse 51

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा संस्थितोऽस्यास्तटे शुभे । सोऽपि निंबशुचस्तस्य रंजितः सर्वदा गुणैः

“బాఢం” అని పలికి అతడు ఆ శుభ తీరమున నిలిచెను. నింబశుచుడును అతని గుణములచేత ఎల్లప్పుడూ ఆనందించుచుండెను.

Verse 52

सुशिष्यं तं परिज्ञाय विश्वासं परमं गतः । स्थगितां तां समादाय हेममात्रासमुद्भवाम्

అతనిని సుశిష్యుడని తెలిసికొని అతనిపై పరమ విశ్వాసము పొందెను. తరువాత స్వర్ణమాత్ర సముద్భవమైన ఆ గుప్త వస్తువును తీసికొనెను.

Verse 53

जागेश्वरसमोपेतां स कन्थां व्याक्षिपत्क्षितौ । पुरीषोत्सर्गकार्येण ततस्तोकांतरं गतः

జాగేశ్వరసంబంధమైన ఆ కంథను అతడు భూమిపై విసిరెను. తరువాత మలవిసర్జన నెపముతో కొద్దిదూరం వెళ్లెను.

Verse 54

यावच्चादर्शनं प्राप्तो वेतसैः परिवारितः । तावन्मात्रां समादाय दुःशीलः प्रस्थितो द्रुतम् । उत्तरां दिशमाश्रित्य प्रहृष्टेनांतरात्मना

వేతసాలచే ఆవరించబడి అతడు కనుమరుగైన వెంటనే, దుఃశీలుడు అంత మాత్రాన్నే పట్టుకొని తక్షణమే వేగంగా బయలుదేరాడు. ఉత్తర దిశను ఆశ్రయించి, అంతరాత్మలో హర్షంతో సాగిపోయాడు.

Verse 55

अथासौ चागतो यावद्दुःशीलं नैव पश्यति । केवलं दृश्यते कन्था जागेश्वरसमन्विता

ఆపై అతడు అక్కడికి వచ్చినప్పుడు దుఃశీలుడు ఎక్కడా కనిపించలేదు; కేవలం జాగేశ్వరసంబంధమైన—అంటే ఆయన చిహ్నంతో కూడిన—కంథా (చొక్కా/కప్పు) మాత్రమే కనిపించింది.

Verse 56

षडक्षरेण मंत्रेण लिंगस्योपरि भक्तितः । स तां गतिमवाप्नोति यांयां यांतीह यज्विनः

షడక్షర మంత్రాన్ని భక్తితో లింగంపై జపించి/అర్పిస్తే, ఇక్కడ యజ్వులు—పుణ్యశీల ఉపాసకులు—పొందే అదే పరమగతిని అతడు పొందుతాడు.

Verse 57

यावन्मात्राविहीनां च ततो ज्ञात्वा च तां हृताम् । तेन शिष्येण मूर्च्छाढ्यो निपपात महीतले

అప్పుడు తన ‘మాత్ర’ లేకపోవడం, అది దొంగిలించబడిందని తెలుసుకొని, ఆ శిష్యుడు మూర్ఛతో కృంగి నేలపై పడిపోయాడు.

Verse 58

ततश्च चेतनां प्राप्य कृच्छ्राच्चोत्थाय तत्क्षणात् । शिलायां ताडयामास निजांगानि शिरस्तथा

తర్వాత చైతన్యం పొందిన అతడు, కష్టపడి లేచిన వెంటనే, ఆ క్షణంలోనే తన అవయవాలను—తలకూడా—రాతిపై కొట్టసాగాడు.

Verse 59

हा हतोऽस्मि विनष्टोऽस्मि मुष्टस्तेन दुरात्मना । किं करोमि क्व गच्छामि कथं तं वीक्षयाम्यहम्

అయ్యో! నేను హతుడనయ్యాను, నేను నశించిపోయాను—ఆ దురాత్ముడు నన్ను దోచుకున్నాడు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? అతనిని ఎలా దర్శించగలను?

Verse 60

ततस्तु पदवीं वीक्ष्य तस्य तां चलितो ध्रुवम् । वृद्ध भावात्परिश्रांतो वावृत्य स मठं गतः

అప్పుడు అతని దారిచిహ్నాలను చూసి అతని వెంట నిశ్చయంగా బయలుదేరాడు; కాని వృద్ధాప్యశ్రమతో అలసి తిరిగి మఠానికి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 61

दुःशीलोऽपि समादाय मात्रां स्थानांतरं गतः । ततस्तेन सुवर्णेन व्यवहारान्करोति सः

ఆ దుష్టస్వభావుడూ ఆ మొత్తాన్ని తీసుకొని మరో చోటుకు వెళ్లాడు; ఆ తర్వాత ఆ బంగారంతో లావాదేవీలు, వ్యాపారం చేయసాగాడు.

Verse 62

ततो गृहस्थतां प्राप्तः कृतदारपरिग्रहः । वृद्धभावं समापन्नः संतानेन विवर्जितः

తర్వాత అతడు గృహస్థాశ్రమాన్ని పొందుతూ భార్యను స్వీకరించాడు; వృద్ధాప్యానికి చేరినా సంతానం లేకుండానే ఉన్నాడు.

Verse 63

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रापरायणः । भार्यया सहितो विप्रश्चमत्कारपुरं गतः

కొంతకాలానంతరం తీర్థయాత్రలో నిమగ్నుడైన ఆ విప్రుడు భార్యతో కలిసి చమత్కారపురానికి వెళ్లాడు.

Verse 64

स्नात्वा तीर्थेषु सर्वेषु देवतायतनेषु च । भ्रममाणेन संदृष्टो दुर्वासा नाम सन्मुनिः

అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేసి, దేవాలయాలలో దర్శనం చేసుకొని, సంచరిస్తూ ఉండగా అతడు దుర్వాసా అనే సద్గురుమునిని చూచెను।

Verse 65

निजदेवस्य सद्भक्त्या नृत्यगीतपरायणः । तं च दृष्ट्वा नमस्कृत्य वाक्यमेतदुवाच सः

తన ఇష్టదేవునిపై సద్భక్తితో నృత్యగీతాలలో లీనుడై ఉన్న అతడు, ఆయనను చూసి నమస్కరించి ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 66

केनैतत्स्थापितं लिंगं निर्मलं शंकरोद्भवम् । किं त्वं नृत्यसि गीतं च पुरोऽस्य प्रकरोषि च । मुनीनां युज्यते नैव यदेतत्तव चेष्टितम्

ఈ నిర్మలమైన, శంకరుని నుండి ఉద్భవించిన లింగాన్ని ఎవరు స్థాపించారు? నీవు దీని ముందర ఎందుకు నర్తించి పాడుతున్నావు? ఇలాంటి ప్రవర్తన మునులకు ఏమాత్రం తగదు।

Verse 67

दुर्वासा उवाच । मयैतत्स्थापितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । नृत्यगीतप्रियो यस्माद्देवदेवो महेश्वरः

దుర్వాసుడు పలికెను—దేవదేవుడైన శూలినుని కోసం ఈ లింగాన్ని నేనే స్థాపించాను; ఎందుకంటే దేవాధిదేవ మహేశ్వరుడు నృత్యగీతాలకు ప్రియుడు।

Verse 68

न मेऽस्ति विभवः कश्चिद्येन भोगं करोम्यहम्

నేను భోగాలను అనుభవించేందుకు ఉపయోగపడే ఏ సంపద కూడా నాకಿಲ್ಲ।

Verse 69

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तश्चिर्भटिर्नाम योगवित् । तेन पृष्टः स दुर्वासा वेदांतिकमिदं वचः

అంతలో చిర్భటి అనే యోగవేత్త అక్కడికి వచ్చెను. అతడు అడుగగా మహాతేజస్వి దుర్వాసుడు ఈ వేదాంతోపదేశాన్ని పలికెను.

Verse 70

असूर्या नाम ते लोका अंधेन तमसा वृताः । तांस्ते प्रेत्याऽभिगच्छंति ये केचात्महनो जनाः

ఆ లోకాలు ‘అసూర్య’ అని పిలువబడును, అంధకారంతో కప్పబడి ఉన్నవి; ఆత్మహననము చేసినవారు మరణానంతరం వాటినే చేరుదురు.

Verse 71

उपविश्य ततस्तेन तस्य दत्तस्तु निर्णयः । दुःशीलेनापि तत्सर्व विज्ञातं तस्य संस्तुतम्

ఆపై అతడు కూర్చుండగా, ఆ (గురు) అతనికి స్పష్టమైన నిర్ణయాన్ని ఇచ్చెను. దుష్శీలుడైనప్పటికీ అతడు అన్నిటినీ గ్రహించి ఆ ఉపదేశాన్ని స్తుతించెను.

Verse 72

ततो विशेषतो जाता भक्तिस्तस्य हरं प्रति । तं प्रणम्य ततश्चोच्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह

అనంతరం అతనికి హరుడు (శివుడు) పట్ల విశేషమైన భక్తి ఉద్భవించెను. ఆయనకు నమస్కరించి, తరువాత గట్టిగా ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 74

भगवन् ब्राह्मणोऽस्मीति जात्या चैव न कर्मणा । न कस्यचिन्मया दत्तं कदाचिन्नैव भोजनम् । केवलं देवविप्राणां वंचयित्वा धनं हृतम् । व्यसनेनाभिभूतेन द्यूतवेश्योद्भवेन च

భగవన్! నేను జన్మవశాత్తు బ్రాహ్మణుడను, కర్మవశాత్తు కాదు. నేను ఎప్పుడూ ఎవరికీ అన్నదానం చేయలేదు. జూదం మరియు వేశ్యాసంగమునుండి పుట్టిన వ్యసనాలకు లోనై, దేవులనూ బ్రాహ్మణులనూ మోసం చేసి ధనాన్ని హరించితిని.

Verse 75

तथा च ब्राह्मणेनापि मया शैवो गुरुः कृतः । वंचितश्च तथानेकैश्चाटुभिर्विहृतं धनम्

ఇలా బ్రాహ్మణుడనైయుండి కూడా నేను శైవ గురువని ముసుగు వేసి అతనిని మోసగించాను; అలాగే అనేక చాటుకారుల చేత నేనూ మోసపోయి నా ధనం వ్యర్థమైంది।

Verse 76

तस्य सक्तं धनं भूयः साधुमार्गेण चाहृतम् । स चापि च गुरुर्मह्यं परलोकमिहागतः

అడకబడ్డ (పోయిన) ఆ ధనాన్ని నేను మళ్లీ సద్గమార్గం ద్వారా సంపాదించాను; మరియు నా గురువైన ఆ వ్యక్తియే ఇప్పుడు పరలోకంనుండి ఇక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 77

पश्चात्तापेन तेनैव प्रदह्यामि दिवानिशम् । पुरश्चरणदानेन तत्प्रसादं कुरुष्व मे

ఆ పశ్చాత్తాపమే నన్ను పగలు-రాత్రి దహింపజేస్తోంది; పురశ్చరణ దానముచే నాకు అతని ప్రసాదాన్ని (కృపను) కలిగించండి।

Verse 78

अस्ति मे विपुलं वित्तं न संतानं मुनीश्वर । तन्मे वद मुने श्रेयस्तद्वित्तस्य यथा भवेत् । इह लोके परे चैव येन सर्वं करोम्यहम्

మునీశ్వరా, నాకు అపార ధనం ఉంది కాని సంతానం లేదు; మునివర్యా, ఆ ధనం నిజంగా ఫలప్రదమయ్యే శ్రేయస్సు ఏమిటో చెప్పండి, దానివల్ల ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ కర్తవ్యమంతా నేను చేయగలను।

Verse 79

दुर्वासा उवाच । कृत्वा पापसहस्राणि पश्चाद्धर्मपरो भवेत् । यः पुमान्सोऽतिकृच्छ्रेण तरेत्संसारसागरम्

దుర్వాసుడు అన్నాడు—వేల పాపాలు చేసినవాడైనా తరువాత ధర్మపరుడవగలడు; అయితే అతడు సంసారసాగరాన్ని మహా కష్టంతోనే దాటగలడు।

Verse 80

दिनेनापि गुरुर्योऽसौ त्वया शैवो विनिर्मितः । अधर्मेणापि संजातः स गुरुस्तेन संशयः

ఒకే దినములో నీవు నిర్మించిన ఆ శైవ ‘గురు’ అధర్మమున పుట్టినవాడైనా, అతడే నీ గురువు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 81

ब्राह्मणो ब्रह्मचारी स्याद्ग्रहस्थस्तदनंतरम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव तत श्चैव कुटीचरः

బ్రాహ్మణుడు ముందుగా బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి; ఆపై గృహస్థుడు. తరువాత వానప్రస్థుడు, యతి (సన్న్యాసి); అంతట తరువాత కూటీచరుడు—కుటీరంలో నివసించువాడు।

Verse 82

बहूदकस्ततो हंसः परमश्च ततो भवेत् । ततश्च मुक्तिमायाति मार्गमेनं समाश्रितः

తరువాత అతడు బహూదకుడవుతాడు; ఆపై హంస; తరువాత పరమ. ఈ మార్గాన్ని ఆశ్రయించినవాడు చివరికి ముక్తిని పొందుతాడు।

Verse 83

त्वया पुनः कुमार्गेण यद्व्रतं ब्राह्मणेन च । शैवमार्गं समास्थाय तन्महापातकं कृतम्

కానీ నీవు మళ్లీ కుమార్గమున, ఒక బ్రాహ్మణునితో కలిసి, శైవమార్గాన్ని ఆశ్రయించి చేసిన వ్రతం మహాపాతకమైంది।

Verse 84

दुःशील उवाच । सर्वेष्वेव हि वेदेषु रुद्रः संकीर्त्यते प्रभुः । तत्किं दोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्य दीक्षासमुद्भवः

దుఃశీలుడు అన్నాడు: నిజంగా అన్ని వేదాలలో రుద్రుడు ప్రభువుగా కీర్తింపబడుతున్నాడు. అయితే ఆయన దీక్ష నుండి పుట్టిన ఏ దోషాన్ని నీవు చెప్పావు?

Verse 85

दुर्वासा उवाच । सत्यमेतत्त्वया ख्यातं वेदे रुद्रः प्रकीर्तितः । बहुधा वासुदेवोऽपि ब्रह्मा चैव विशेषतः

దుర్వాసుడు పలికెను—నీవు చెప్పినది సత్యమే; వేదములలో రుద్రుడు ప్రఖ్యాతుడై కీర్తింపబడెను. అలాగే వాసుదేవుడును అనేక విధములుగా స్తుతింపబడుచున్నాడు; ప్రత్యేకముగా బ్రహ్మదేవుడును.

Verse 86

परं विप्रस्य या दीक्षा व्रतवंधसमुद्भवा । गायत्री परमा जाप्ये गुरुर्व्रतपरो हि सः । वैष्णवीं चाथ शैवीं च योऽन्यां दीक्षां समाचरेत्

బ్రాహ్మణునకు పరమ దీక్ష వ్రతబంధమునుండి పుట్టినదే. జపములో పరమ మంత్రం గాయత్రీ; అతనికి నిజమైన గురువు వ్రతపరాయణుడే. అయితే వైష్ణవీ గాని శైవీ గాని దీక్ష తీసుకొని మరల ఇంకొక దీక్షను ఆచరించువాడు,

Verse 87

ब्राह्मणो न भवेत्सोऽत्र यद्यपि स्यात्षडंगवित् । अपरं लिंगभेदस्ते संजातः कपटादिषु

అతడు ఇక్కడ నిజమైన బ్రాహ్మణుడు కాడు, అతడు షడంగములలో నిపుణుడైనా సరే. మరియూ నీలో మరొక పతనచిహ్నము పుట్టింది—కపటము మొదలైనవి.

Verse 88

व्रतत्यागान्न संदेहस्तत्र ते नास्ति किंचन । प्रायश्चित्तं मया सम्यक्स्मृतिमार्गेण चिंतितम्

వ్రతత్యాగమున వల్ల దోషము కలుగును—ఇందులో సందేహము లేదు; నీ విషయములో ఏ అనిశ్చితి లేదు. స్మృతిమార్గము ప్రకారము తగిన ప్రాయశ్చిత్తమును నేను సమ్యకుగా ఆలోచించితిని.

Verse 89

दुःशील उवाच । सतां सप्तपदीं मैत्रीं प्रवदंति मनीषिणः । मित्रतां तु पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु

దుఃశీలుడు పలికెను—సజ్జనులలో ఏడు అడుగులు కలిసి నడిచినచో మైత్రి స్థిరమగునని మునులు చెబుతారు. ఆ మిత్రత్వాన్ని గౌరవించి నేను కొంత చెప్పుదును—వినుము.

Verse 90

अस्ति मे विपुलं वित्तं यदि तेन प्रसिद्ध्यति । तद्वदस्व महाभाग येन सर्वं करोम्यहम्

నాకు అపారమైన ధనం ఉంది; దానివల్ల కీర్తి లభిస్తే. ఓ మహాభాగ, నేను సమస్త కర్తవ్యాలు చేయగల మార్గాన్ని చెప్పుము.

Verse 91

दुर्वासा उवाच । एक एव ह्युपायोऽस्ति तव पातकनाशने । तं चेत्करोषि मे वाक्याद्विशुद्धः संभविष्यसि

దుర్వాసుడు పలికెను—నీ పాపనాశానికి నిజంగా ఒక్కటే ఉపాయం ఉంది. నా వాక్యానుసారం అది చేస్తే నీవు శుద్ధుడవగుదువు.

Verse 92

तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ज्ञानमेव च । द्वापरे तीर्थयात्रां च दानमेव कलौ युगे

కృతయుగంలో తపస్సు ప్రశంసింపబడుతుంది; త్రేతాయుగంలో జ్ఞానమే. ద్వాపరంలో తీర్థయాత్ర, కలియుగంలో దానమే ప్రధానము.

Verse 93

सांप्रतं कलिकालोऽयं वर्तते दारुणाकृतिः । तस्मात्कृष्णाजिनं देहि सर्वपापविशुद्धये

ఇప్పుడు ఈ కలికాలము భయంకర రూపంతో వ్యాపించింది. కావున సమస్త పాపశుద్ధికై కృష్ణాజినము (నల్ల జింకచర్మం) దానమిచ్చుము.

Verse 94

तथा च ते घृणाऽप्यस्ति गुरुवित्तसमुद्भवा । तदर्थं कुरु तन्नाम्ना शंकरस्य निवेशनम्

అలాగే గురువిత్తంపై ఆసక్తి వల్ల నీలో విరక్తి/ఘృణ కూడా కలిగింది. అందుకే శంకరుని నామంతో ఆయనకు ఒక నివాసాన్ని నిర్మించుము.

Verse 95

येन तस्मादपि त्वं हि आनृण्यं यासि तत्क्षणात् । अन्यत्रापि च तद्वित्तं यत्किंचिच्च प्रपद्यते

ఆ కర్మవలన నీవు అతనిపట్ల కూడా తక్షణమే ఋణముక్తుడవగుదువు; మరియు ఆ ధనంలో ఏ భాగమైనా ఇతర విధంగా నీ చేతికి వచ్చినదైనను।

Verse 96

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो नित्यं देहि समाहितः । तिलपात्रं सदा देहि सहिरण्यं विशेषतः

సమాహిత మనస్సుతో విశిష్ట బ్రాహ్మణులకు నిత్యం దానం చేయుము. నిత్యం నువ్వుల పాత్రను దానం చేయుము; విశేషంగా స్వర్ణంతో కూడ దానం చేయుము.

Verse 97

येन ते सकलं पापं देहान्नाशं प्रगच्छति । अपरं चैत्रमासेऽहं सदाऽगच्छामि भक्तितः

దీనివలన నీ సమస్త పాపము దేహమునుండి తొలగి నశించును. మరియూ చైత్రమాసమున నేను భక్తితో ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడికి వచ్చుచున్నాను.

Verse 98

कल्पग्रामात्सुदूराच्च प्रासादेऽत्र स्वयं कृते । पुनर्यामि च तत्रैव व्रतमेतद्धि मे स्थितम्

దూరమైన కల్పగ్రామమునుండి నేను ఇక్కడ నేను స్వయంగా స్థాపించిన ఈ ప్రాసాదమునకు వచ్చుచున్నాను; తరువాత మళ్లీ అదే చోటికి వెళ్లుచున్నాను—ఇదే నా స్థిర వ్రతము.

Verse 99

तस्माच्चिंत्यस्त्वयाह्येष प्रासादो यो मया कृतः । चिंतनीयं सदैवेह स्नानादिभिरनेकशः

కాబట్టి నేను నిర్మించిన ఈ ప్రాసాదాన్ని నీవు తప్పక మనస్సులో నిలుపుకొనుము. ఇక్కడ స్నానాది అనేక పుణ్యక్రియలతో కూడ దీనిని పదేపదే స్మరించవలెను.

Verse 100

दुःशील उवाच । करिष्यामि वचस्तेऽहं यथा वदसि सन्मुने

దుఃశీలుడు అన్నాడు—హే సన్మునీ! మీరు చెప్పినట్లే, మీ వచనాన్ని నేను యథాతథంగా ఆచరిస్తాను।

Verse 101

दुर्वासा उवाच । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं दत्ते कृष्णाजिने द्विजः । प्रयच्छ तिलपात्राणि गुप्तपापस्य शुद्धये

దుర్వాసుడు అన్నాడు—సర్వ పాపాల శుద్ధి కోసం ద్విజ బ్రాహ్మణుడు కృష్ణాజినాన్ని దానం చేసినప్పుడు, గుప్త పాపాల శుద్ధికై నువ్వుల పాత్రలను కూడా సమర్పించాలి।

Verse 102

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दत्तं तेन महात्मना । ततः कृष्णाजिनं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये

సూతుడు అన్నాడు—ఆ మాటలు విని ఆ మహాత్ముడు అలాగే దానం చేశాడు. తరువాత భక్తితో ఆహితాగ్ని బ్రాహ్మణునికి కృష్ణాజినాన్ని సమర్పించాడు।

Verse 103

दुर्वाससः समा देशाद्यथोक्तविधिना द्विजाः । यच्छतस्तिलपात्राणि तस्य नित्यं प्रभक्तितः

అప్పుడు దుర్వాసుని ఆదేశించిన విధానానుసారం ఆ ప్రాంతంలోని ద్విజులు అతనికి నిత్యం మహాభక్తితో నువ్వుల పాత్రలను ఇచ్చారు।

Verse 104

गतपापस्य दीक्षां च ददौ निर्वाणसंभवाम् । तथासौ गतपापस्य दीक्षां दत्त्वा यथाविधि

పాపాలు తొలగిన అతనికి ఆయన నిర్వాణసాధకమైన దీక్షను ప్రసాదించాడు. ఈ విధంగా శుద్ధుడైనవానికి యథావిధిగా దీక్షను ఇచ్చి,

Verse 105

ततः प्रोवाच मधुरं देहि मे गुरुदक्षिणाम्

అప్పుడు అతడు మధురంగా పలికెను—“నాకు గురుదక్షిణను ప్రసాదించుము.”

Verse 106

दुःशील उवाच । याचस्व त्वं प्रभो शीघ्रं यां ते यच्छामि दक्षिणाम् । तां प्रदास्यामि चेच्छक्तिर्वित्तशाठ्यविवर्जिताम्

దుఃశీలుడు పలికెను—“ప్రభో, నేను మీకు అర్పించు దక్షిణను త్వరగా అడుగుము. శక్తి ఉంటే దానిని ఇస్తాను—ధన విషయంలో ఏ మోసం లేకుండా.”

Verse 107

दुर्वासा उवाच । कल्पग्रामं गमिष्यामि सांप्रतं वर्तते कलिः । नाहमत्रागमिष्यामि यावन्नैव कृतं भवेत्

దుర్వాసుడు పలికెను—“ఇప్పుడు నేను కల్పగ్రామానికి వెళ్తాను; ఎందుకంటే ఈ కాలంలో కలి ప్రబలింది. ఇది పూర్తయ్యే వరకు నేను ఇక్కడికి రాను.”

Verse 108

अर्धनिष्पादितो ह्येष प्रासादो यो मया कृतः । परिपूर्तिं त्वया नेय एषा मे गुरुदक्षिणा

నేను ప్రారంభించిన ఈ ప్రాసాద నిర్మాణం అర్ధమే పూర్తైంది. నీవు దీనిని సంపూర్ణం చేయుము—ఇదే నా గురుదక్షిణ.

Verse 109

नृत्यगीतादिकं यच्च तथा कार्यं स्वशक्तितः । पुरतोऽस्य बलिर्देयस्तथान्यत्कुसुमादिकम्

నృత్యగీతాది ఏదైనా, నీ శక్తి మేరకు ఏర్పాటు చేయుము. దీని ముందర బలి సమర్పించవలెను; అలాగే పుష్పాదులు వంటి ఇతర ఉపచారములును అర్పించుము.

Verse 110

एवमुक्त्वा गतः सोऽथ कल्पग्रामं मुनीश्वरः । दुःशीलोऽपि तथा चक्रे यत्तेन समुदाहृतम्

ఇట్లు చెప్పి మునీశ్వరుడు కల్పగ్రామానికి వెళ్లెను. దుఃశీలుడును ఆయన ఉపదేశించినదానినే యథావిధిగా ఆచరించెను.

Verse 111

सूत उवाच । एवं तस्य प्रभक्तस्य तत्कार्याणि प्रकुर्वतः । तन्नाम्ना कीर्त्यते सोऽथ दुःशील इति संज्ञितः

సూతుడు పలికెను—అతడు భక్తిశ్రద్ధలతో ఆ కార్యములను నిర్వహించుచుండగా, ఆ పేరునే ప్రసిద్ధి పొంది ‘దుఃశీల’ అని పిలువబడెను.

Verse 112

चैत्रमासे च यो नित्यं तं च देवं प्रपश्यति । क्षणं कृत्वा स पापेन वार्षिकेण प्रमुच्यते

చైత్రమాసమున నిత్యము ఆ దేవుని దర్శించువాడు, క్షణమాత్ర దర్శనముతోనే వార్షిక పాపమునుండి విముక్తుడగును.

Verse 113

यः पुनः स्नपनं तस्य सर्वं चैव करोति च । त्रिंशद्वर्षोद्भवं पापं तस्य गात्रात्प्रणश्यति

మరియు ఎవడు ఆ దేవునికి సంపూర్ణ స్నపనవిధిని ఆచరించునో, అతని దేహమునుండి ముప్పై సంవత్సరాల పాపము నశించును.

Verse 114

यः पुनर्नृत्यगीताद्यं कुरुते च तदग्रतः । आजन्ममरणात्पापात्सोऽपि मुक्तिमवाप्नुयात्

ఇంకా ఎవడు ఆయన సన్నిధిలో నృత్యగీతాదులను సమర్పించునో, అతడు జన్మమరణాంతర సঞ্চిత పాపములనుండి విముక్తుడై మోక్షమును పొందును.