Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 98

Devanagari script

कल्पग्रामात्सुदूराच्च प्रासादेऽत्र स्वयं कृते । पुनर्यामि च तत्रैव व्रतमेतद्धि मे स्थितम्

Transliteration

kalpagrāmātsudūrācca prāsāde'tra svayaṃ kṛte | punaryāmi ca tatraiva vratametaddhi me sthitam

Translation

దూరమైన కల్పగ్రామమునుండి నేను ఇక్కడ నేను స్వయంగా స్థాపించిన ఈ ప్రాసాదమునకు వచ్చుచున్నాను; తరువాత మళ్లీ అదే చోటికి వెళ్లుచున్నాను—ఇదే నా స్థిర వ్రతము.

Word by Word

• कल्पग्रामात्: from Kalpagrāma
• कल्पग्रामात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कल्पग्राम (प्रातिपदिक; कल्प + ग्राम)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (कल्पस्य ग्रामः)

• सुदूरात्: from very far away
• सुदूरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: सुदूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगे अव्ययवत्; पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः (दूरात् अत्यन्तम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक निपात (conjunction)

• प्रासादे: in the palace/temple
• प्रासादे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• स्वयम्: by oneself
• स्वयम्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वतन्त्र-कर्तृबोधक अव्यय (reflexive/independent agent marker)

• कृते: when (it was) made/built
• कृते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृ-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘प्रासादे ... कृते’ = लोकेटिव-अब्सोल्यूट (locative absolute)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-वाचक अव्यय (adverb)

• यामि: I go
• यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष? (actually उत्तमपुरुष/1st person), एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक निपात (conjunction)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• व्रतम्: vow
• व्रतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (व्रतम्)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक निपात (particle: indeed/for)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• स्थितम्: is established/has been fixed
• स्थितम्: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: स्था-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘व्रतम् ... स्थितम्’ = विधेय-विशेषण (predicate participle)

Speaker

Durvāsā (implied)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A long-distance pilgrim departs Kalpagrāma, arrives at a temple he founded, offers worship, then returns—depicting cyclical vow-journey and the pride of sacred service.

Characters & Entities

• Kalpagrāma
• prāsāda (temple)
• vrata (vow)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A vow of repeated pilgrimage and remembrance of a sacred shrine is upheld as a disciplined path that sustains devotion and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The local prāsāda (temple) within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya is praised; Kalpagrāma is mentioned as the distant point of departure.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vrata: maintaining a fixed observance of traveling to the shrine and returning—regular pilgrimage as a disciplined religious practice.