Adhyaya 242

Verse 1

ऋषय ऊचुः । नारद उवाच । अष्टादश प्रकृतयः का वदस्व पितामह । वृत्तिस्तासां च को धर्मः सर्वं विस्तरतो मम

ఋషులు పలికారు. నారదుడు పలికాడు—హే పితామహా! అష్టాదశ ప్రకృతులు ఏవో చెప్పండి; వాటి జీవిక మరియు ధర్మం ఏమిటో—అన్నిటినీ నాకు విస్తారంగా వివరించండి.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । मज्जन्माभूद्भगवतो नाभिपंकजकोशतः । स्वकालपरिमाणेन प्रबुद्धस्य जगत्पतेः

బ్రహ్ముడు పలికెను—జగత్పతి భగవానుని నాభి-పద్మకోశమునుండి నా జన్మ కలిగెను; ఆయన స్వకాలపరిమాణముచే మేల్కొనినప్పుడు।

Verse 3

ततो बहुतिथे काले केशवेन पुरा स्मृतः । स्रष्टुकामेन विविधाः प्रजा मनसि राजसीः

తదుపరి దీర్ఘకాలానంతరం పురాతన కేశవుడు నన్ను స్మరించెను; సృష్టి చేయదలచి ఆయన మనస్సులో రజోగుణప్రేరితమైన నానావిధ ప్రజలు ఉద్భవించిరి।

Verse 4

अहं कमलजस्तत्र जातः पुत्रश्चतुर्मुखः । उदरं नाभिनालेन प्रविश्याथ व्यलोकयम्

అక్కడ నేను కమలజుడిగా, చతుర్ముఖ పుత్రుడిగా జన్మించితిని; తరువాత నాభినాళమార్గమున ఉదరములో ప్రవేశించి అంతర్భాగమును దర్శించితిని।

Verse 5

तत्र ब्रह्मांडकोटीनां दर्शनं मेऽभवत्पुनः । विस्मयाच्चिंतयानस्य सृष्ट्यर्थमभिधावता

అక్కడ మళ్లీ నాకు కోటి కోటి బ్రహ్మాండముల దర్శనం కలిగెను; ఆశ్చర్యముతో ఆలోచించుచు సృష్టికార్యార్థం ముందుకు సాగితిని।

Verse 6

निर्गम्य पुनरेवाहं पद्मनालेन यावता । बहिरागां विस्मृतं तत्सर्वं सृष्ट्यर्थकारणम्

తరువాత నేను పద్మనాళమార్గమున మళ్లీ బయటికి వచ్చితిని; బయటికి రాగానే సృష్ట్యర్థకారణమైన ఆ సమస్తము మరచిపోయితిని।

Verse 7

पुनरेव ततो गत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः । नाभिनालेन निर्गत्य विस्मृतेनांतरात्मना

మళ్లీ నేను ముందుకు వెళ్లి నాలుగు విధాల ప్రజలను సృష్టించాను. నాభినాళం ద్వారా బయలుదేరిన తరువాత నా అంతరాత్మ మరచిపోవుటలో పడింది.

Verse 8

तदाहं जडवज्जातो वागुवाचाशरीरिणी । तपस्तप महाबुद्धे जडत्वं नोचितं तव

అప్పుడు నేను జడుడిలా అయ్యాను; వెంటనే ఒక అశరీర వాణి పలికింది—“మహాబుద్ధిమంతుడా, తపస్సు చేయి; నీకు ఈ జడత్వం తగదు.”

Verse 9

दशवर्षसहस्राणि ततोऽहं तप आस्थितः । पुनराकाशजा वाणी मामुवाचाविनश्वरा

అందువల్ల నేను పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సులో నిలిచాను. మళ్లీ ఆకాశజ అవినాశి వాణి నన్ను ఉద్దేశించి పలికింది.

Verse 10

वेदरूपाश्रिता पूर्वमाविर्भूता तपोबलात् । ततो भगवताऽदिष्टः सृज त्वं बहुधा प्रजाः

మునుపు వేదరూపాన్ని ఆశ్రయించి నేను తపోబలంతో ప్రదర్శితుడనయ్యాను. తరువాత భగవంతుని ఆజ్ఞతో—“నీవు అనేక విధాల ప్రజలను సృష్టించు” అని ఉపదేశం పొందాను.

Verse 11

राजसं गुणमाश्रित्य भूतसर्गमकल्मषम् । मनसा मानसी सृष्टिः प्रथमं चिंतिता मया

రాజస గుణాన్ని ఆశ్రయించి నేను కల్మషరహితమైన నిర్మల భూతసృష్టిని సంకల్పించాను; మొదటగా మనస్సుతో మానసిక సృష్టిని ధ్యానించాను.

Verse 12

ततो वै ब्राह्मणा जाता मरीच्यादिमुनीश्वराः । तेषां कनीयांस्त्वं जातो ज्ञानवेदांतपारगः

అప్పుడు మరిచి మొదలైన మునీశ్వరులైన బ్రాహ్మణ ఋషులు జన్మించారు. వారిలో నీవు కనిష్ఠుడిగా పుట్టి, జ్ఞాన-వేదాంతపారగుడైన మహాత్ముడవు.

Verse 13

कर्मनिष्ठाश्च ते नित्यं सृष्ट्यर्थं सततोद्यताः । निर्व्यापारो विष्णुभक्त एकांतब्रह्मसेवकः

వారు నిత్యం కర్మనిష్ఠులై సృష్టికార్యార్థం ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నిస్తారు. కానీ నీవు నిర్వ్యాపారుడవు—విష్ణుభక్తుడవు, ఏకాంత బ్రహ్మసేవకుడవు.

Verse 14

निर्ममो निरहंकारो मम त्वं मानसः सुतः । क्रमान्मया तु तेषां वै वेदरक्षार्थमेव च

మమకారం, అహంకారం లేనివాడవు నీవు నా మానసపుత్రుడవు. క్రమంగా నేను నిన్ను వారిలో నియమించాను—వేదరక్షణార్థమే.

Verse 15

प्रथमा मानसी सृष्टिर्द्विजात्यादिर्विनिर्मिता । ततोहमांगिकीं सृष्टिं सृष्टवांस्तत्र नारद

మొదట మానససృష్టి నిర్మించబడింది; అందులో ద్విజులు మొదలైనవారు పుట్టారు. ఆ తరువాత, ఓ నారదా, నేను ఆంగిక (శారీరక) సృష్టిని సృష్టించాను.

Verse 16

मुखाच्च ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यः क्षत्रिया मम । वैश्या ऊरुसमुद्भूताः पद्भ्यां शूद्रा बभूविरे

నా ముఖమునుండి బ్రాహ్మణులు జన్మించారు, భుజములనుండి క్షత్రియులు; తొడల నుండీ వైశ్యులు ఉద్భవించారు, పాదముల నుండీ శూద్రులు పుట్టారు.

Verse 17

अनुलोमविलोमाभ्य ांक्रमाच्च क्रमयोगतः । शूद्रादधोऽधो जाताश्च सर्वे पादतलोद्भवाः

అనులోమ–విలోమ సంయోగాల క్రమప్రక్రియచే, ఆ కలయికల వరుసక్రమముచే, శూద్రునికన్నా దిగువ దిగువగా ఇతరులు జన్మించారు—వారందరూ పాదతలమునుండి ఉద్భవించినవారిగా చెప్పబడుతున్నారు.

Verse 19

ताः सर्वास्तु प्रकृतयो मम देहांशसंभवाः । नारद त्वं विजानीहि तासां नामानि वच्मि ते

ఆ సమస్త ప్రకృతులు నా దేహాంశముల నుండే జన్మించినవి. ఓ నారదా, నీవు దీనిని బాగా గ్రహించు; ఇప్పుడు నేను వాటి నామములను నీకు చెప్పుచున్నాను.

Verse 20

वृत्तिरध्यापनाच्चैव तथा स्वल्पप्रतिग्रहात् । विप्रः समर्थस्तपसा यद्यपि स्यात्प्रतिग्रहे

బ్రాహ్మణుని జీవిక అధ్యాపనముచేతను, స్వల్ప దానగ్రహణముచేతను ఉండవలెను; తపోబలముచే ఎక్కువ గ్రహించగల సామర్థ్యం ఉన్నా సరే.

Verse 21

तथापि नैव गृह्णीयात्तपोरक्षा यतः सदा । वेदपाठो विष्णुपूजा ब्रह्मध्यानमलोभता

అయినప్పటికీ అతడు ఎక్కువగా గ్రహించకూడదు; ఎందుకంటే తపస్సు రక్షణ ఎల్లప్పుడూ కావాలి—వేదపాఠం, విష్ణుపూజ, బ్రహ్మధ్యానం, అలౌభ్యము (లోభరాహిత్యం) ద్వారా.

Verse 22

अक्रोधता निर्मलत्वं क्षमासारत्वमार्यता । क्रियातत्परता दानक्रिया सत्यादिभिर्गुणैः

క్రోధరాహిత్యం, నిర్మలత్వం, క్షమనే సారముగా కలిగిన స్వభావం, ఆర్యాచరణం, ధర్మక్రియలలో తత్పరత, దానక్రియ, సత్యాది గుణములచే (అతడు) అలంకరింపబడును.

Verse 23

भूषितो यो भवेन्नित्यं स विप्र इति कथ्यते । क्षत्रियेण तपः कार्यं यजनं दानमेव च

యెవడు నిత్యం సద్గుణాలతో అలంకృతుడై ఉంటాడో, వాడే ‘విప్రుడు’ అని చెప్పబడును. క్షత్రియుడు తపస్సు చేయవలెను, యజ్ఞం నిర్వహించవలెను, దానం చేయవలెను।

Verse 24

वेदपाठो विप्रभक्तिरेषां शस्त्रेण जीवनम् । स्त्रीबालगोब्राह्मणार्थे भूम्यर्थे स्वामिसंकटे

వారికి (క్షత్రియులకు) వేదపఠనం మరియు బ్రాహ్మణభక్తి విధేయం; వారి జీవనం శస్త్రం ద్వారా—స్త్రీలు, పిల్లలు, గోవులు, బ్రాహ్మణుల రక్షణార్థం, భూమి పరిరక్షణార్థం, స్వామికి సంకటకాలంలో।

Verse 25

संप्रतिशरणं चैव पीडितानां च शब्दिते । आर्तत्राणपरा ये च क्षत्रिया ब्रह्मणा कृताः

పీడితులు ఆర్తంగా పిలిచినప్పుడు వారు తక్షణమే ఆశ్రయమగవలెను. బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన ఆ క్షత్రియులు బాధితుల రక్షణలో పరాయణులు।

Verse 26

धनवृद्धिकरो वैश्यः पशुपालः कृषीवलः । रसादीनां च विक्रेता देवब्राह्मणपूजकः

వైశ్యుడు ధనవృద్ధి చేయువాడు—పశుపాలకుడు, కృషీవలుడు, రసములు మొదలైన వాటి విక్రేత, దేవబ్రాహ్మణ పూజకుడు।

Verse 27

अर्थवृद्धिकरो व्याजा यज्ञकर्मादिकारकः । दानमध्ययनं चेति वैश्यवृत्तिरुदाहृता

అతడు వ్యాపారముచే సంపదను పెంపొందించును, యజ్ఞకర్మ మొదలైన కార్యములనూ చేయును; దానం, అధ్యయనం—ఇదే వైశ్యవృత్తి అని ప్రకటించబడింది।

Verse 28

एतान्येव ह्यमंत्राणि शूद्रः कारयते सदा । नित्यं षड्दैवतं श्राद्धं हन्तकारोऽग्नि तर्पणम्

ఇవే మంత్రరహిత కర్మలు; శూద్రుడు నిత్యం చేయించవచ్చు—షడ్దైవత సంబంధిత నిత్య శ్రాద్ధం, హుతకార అగ్నికి తర్పణం కూడా.

Verse 29

देवद्विजातिभक्तिश्च नमस्कारेण सिद्ध्यति । शूद्रोऽपि प्रातरुत्थाय कृत्वा पादाभिवंदनम्

దేవుల పట్ల భక్తి, ద్విజుల పట్ల గౌరవం నమస్కారంతో సిద్ధమవుతుంది; శూద్రుడైనా ప్రాతఃకాలం లేచి పాదాభివందనం చేసి ఈ పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 30

विष्णुभक्तिमयाञ्श्लोकान्पठन्विष्णुत्वमाप्नुयात् । वार्षिकव्रतकृन्नित्यं तिथिवाराधिदैवतः

విష్ణుభక్తితో నిండిన శ్లోకాలను పఠిస్తే విష్ణుసాన్నిధ్యం (విష్ణుత్వం) లభిస్తుంది; వార్షిక వ్రతాలు ఆచరించేవాడు తిథి-వారాధిదేవతలపై నిత్య భక్తితో నిరంతర పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 31

अन्नदः सर्वजीवानां गृहस्थः शूद्र ईरितः । अमंत्राण्यपि कर्माणि कुर्वन्नेव हि मुच्यते

సర్వజీవులకు అన్నదానం చేసే గృహస్థుడే (సేవాభావార్థంగా) శూద్రుడని చెప్పబడెను; అతడు మంత్రరహిత కర్మలు చేస్తూనే నిశ్చయంగా ముక్తిని పొందుతాడు.

Verse 32

चातुर्मास्यव्रतकरः शूद्रोऽपि हरितां व्रजेत् । शिल्पी च नर्तकश्चैव काष्ठकारः प्रजापतिः

చాతుర్మాస్య వ్రతం ఆచరించే శూద్రుడైనా హరితలోకాన్ని (శుభప్రద స్థితిని) పొందగలడు; అలాగే శిల్పి, నర్తకుడు, కాష్ఠకారుడు (వడ్రంగి)—ఇవి ప్రజాపతి సంబంధిత వృత్తులుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 33

वर्धकिश्चित्रकश्चैव सूत्रको रजकस्तथा । गच्छकस्तन्तुकारश्च चक्रिकश्चर्मकारकः

అలాగే వడ్రంగి, చిత్రకారుడు, దర్జీ, ఉతికేవాడు; అలాగే మోసేవాడు/కూలీ, నేసవాడు, చక్రం తయారుచేసేవాడు మరియు చర్మకారుడును (ఇక్కడ) లెక్కించారు.

Verse 34

सूनिको ध्वनिकश्चैव कौल्हिको मत्स्यघातकः । औनामिकस्तु चंडालः प्रकृत्याष्टादशैव ते

కసాయి, మృదంగి/వాద్యకారుడు, కౌల్హికుడు మరియు చేపలను చంపేవాడు; అలాగే ఔనామికుడు చండాలుడని చెప్పబడెను—స్వభావవర్గీకరణలో వీరు పద్దెనిమిది.

Verse 35

शिल्पिकः स्वर्णकारकश्च दारुकः कांस्यकारकः । काडुकः कुम्भकारश्च प्रकृत्या उत्तमाश्च षट्

శిల్పి, స్వర్ణకారుడు, కాఠిన్యకారుడు, కాంస్యకారుడు, కాడుకుడు మరియు కుంభకారుడు—స్వభావవర్గీకరణలో వీరు ఆరు ‘ఉత్తములు’ అని చెప్పబడెను.

Verse 36

खरवाह्युष्ट्रवाही हयवाही तथैव च । गोपाल इष्टिकाकारो अधमाधमपञ्चकम्

గాడిదను నడిపేవాడు, ఒంటెను నడిపేవాడు, గుర్రాన్ని నడిపేవాడు; అలాగే గోపాలుడు మరియు ఇటుకలు తయారుచేసేవాడు—ఈ ఐదుగురు ‘అధముల్లో అధములు’ అని వర్ణించబడ్డారు.

Verse 37

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्त्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते अन्त्यजाः स्मृताः

ఉతికేవాడు, చర్మకారుడు, నటుడు/నర్తకుడు మరియు బురుడుడు; అలాగే కైవర్త్త, మేద, భిల్ల—ఈ ఏడుగురు ‘అంత్యజులు’ అని స్మృతిలో చెప్పబడినారు.

Verse 38

यो यस्य हीनो वर्णेन स चाष्टादशमो नरः । सर्वासां प्रकृतीनां च उत्तमा मध्यमाः समाः

యెవడు యెవరి వర్ణమునకు హీనుడై యుండునో, వాడు ఈ గణనలో అష్టాదశమ పురుషుడుగా భావింపబడును. మరియు సమస్త ప్రకృతులలో ‘ఉత్తమ’ మరియు ‘మధ్యమ’ వర్గములు ఈ విభాగమున సమానములుగా చెప్పబడినవి.

Verse 39

भेदास्त्रयः समाख्याता विज्ञेयाः स्मृतिनिर्णयात् । शिल्पिनः सप्त विज्ञेया उत्तमाः समुदाहृताः

స్మృతినిర్ణయమునుబట్టి మూడు భేదములు చెప్పబడినవి; అవి తెలిసికొనవలెను. వాటిలో ఏడు విధముల శిల్పులు గ్రహింపబడవలెను; వారు ‘ఉత్తములు’ అని ప్రకటింపబడినారు.

Verse 40

स्वर्णकृत्कंबुकश्चैव तन्दुलीपुष्पलावकः । तांबूली नापितश्चैव मणिकारश्च सप्तधा

వారు ఏడు విధములు—స్వర్ణకారుడు, శంఖకారుడు, బియ్యము మరియు పుష్పములు సిద్ధపరచువాడు, లావా/వేపిన ధాన్యము అందించువాడు, తాంబూల విక్రేత, నాపితుడు, మరియు మణికారుడు (రత్నకారుడు)।

Verse 41

न स्नानं देवताहोमस्तपोनियम एव च । न स्वाध्यायवषट्कारौ न च शुद्धिर्विवाहिता

వారికి స్నానవిధి బంధనము లేదు, దేవతాహోమము లేదు, తపోనియమములు కూడా లేవు. వషట్కారముతో కూడిన స్వాధ్యాయము లేదు, వివాహసంబంధ శుద్ధివిధానమూ విధింపబడలేదు.

Verse 42

एतासां प्रकृतीनां च गुरुपूजा सदोदिता । विप्राणां प्राकृतो नित्यं दानमेव परो विधिः

ఈ ప్రకృతులు మరియు సమూహములకు గురుపూజ సదా ప్రశంసింపబడును. ఇలాంటి వారికి బ్రాహ్మణులకు నిత్యము దానము చేయుటయే పరమ విధిగా ప్రకటించబడినది.

Verse 43

सर्वेषामेव वर्णानामाश्रमाणां महामुने । सर्वासां प्रकृतीनां च विष्णुभक्तिः सदा शुभा

ఓ మహామునీ, సమస్త వర్ణములకును సమస్త ఆశ్రమములకును, ప్రతి స్వభావమునకును, విష్ణుభక్తి సదా శుభప్రదమైనది.

Verse 44

इति ते कथितं सर्वं यथाप्रकृतिसंभवम् । कथां शृणु महापुण्यां शूद्रः शुद्धिमगाद्यथा

ఇట్లు ప్రతి ప్రకృతినుండి ఉద్భవించినదానిననుసరించి సమస్తమును నీకు చెప్పితిని. ఇప్పుడు మహాపుణ్యమైన కథను వినుము—శూద్రుడు యెట్లు శుద్ధిని పొందెనో.

Verse 45

इदं पुराणं परमं पवित्रं विशुद्धधीर्यस्तु शृणोति वा पठेत् । विधूय पापानि पुरार्जितानि स याति विष्णोर्भवनं क्रियापरः

ఈ పురాణము పరమపవిత్రమైనది. శుద్ధబుద్ధితో దీనిని వినువాడు గాని పఠించువాడు గాని, పూర్వార్జిత పాపములను విదూయించి, ధర్మక్రియలలో నిష్ఠతో విష్ణుధామమును చేరును.

Verse 242

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्येऽष्टादशप्रकृतिकथनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్ర్య సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండములో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత శేషశాయీ ఉపాఖ్యానములో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలోని చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యంలో ‘అష్టాదశ ప్రకృతి కథనం’ అను 242వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.