Adhyaya 216

Verse 1

आनर्त उवाच । अन्येऽपि विविधाः कालाः सन्ति पुण्यतमा द्विज । कस्माच्चेंदुक्षये श्राद्धं विशेषा त्समुदाहृतम्

ఆనర్తుడు పలికెను—హే ద్విజా! మరెన్నో విధాల కాలాలు అత్యంత పుణ్యప్రదమైనవే; అయితే చంద్రక్షయంలో (కృష్ణపక్షంలో) శ్రాద్ధం ఎందుకు విశేషంగా ప్రశంసించబడింది?

Verse 2

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

హే మహామునీ! ఇవన్నీ నాకు విస్తారంగా వివరించండి।

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाराज श्राद्धार्हाः संति भूरिशः । कालाः पितृगणानां च तृप्तिदास्तुष्टिदाश्च ये

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—హే మహారాజా! ఇది నిజమే. శ్రాద్ధానికి యోగ్యమైన అనేక కాలాలు ఉన్నాయి—అవి పితృగణాలకు తృప్తి, సంతోషం ప్రసాదించేవి।

Verse 4

मन्वाद्या वा युगाद्याश्च तेषां संक्रांतयोऽपराः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं सोम सूर्ययोः

మనువుల ఆరంభాలు, యుగారంభాలు, వాటి వివిధ సంక్రాంతులు, వ్యతీపాతం, గజఛాయా, అలాగే చంద్రసూర్య గ్రహణాలు—ఇవన్నీ పుణ్యకాల విశేషాలు అని స్మరించబడతాయి।

Verse 5

एतेषु युज्यते श्राद्धं प्रकर्तुं पितृतृप्तये । तथा तीर्थे विशेषेण पुण्य आयतने शुभे

ఈ సందర్భాలలో పితృ తృప్తికై శ్రాద్ధం చేయడం యుక్తం; అలాగే తీర్థంలో—శుభ పుణ్యాయతనంలో—విశేషంగా ఆ అనుష్ఠానం ప్రశంసనీయం।

Verse 6

श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः प्राप्तैर्द्रव्यैर्वा पितृवल्लभैः । अपर्वण्यपि कर्तव्यं सदा श्राद्धं विचक्षणैः

శ్రాద్ధార్హ బ్రాహ్మణులు లభ్యమైతే, లేదా పితృలకు ప్రియమైన ద్రవ్యాలు ఉంటే, పర్వదినం కాకపోయినా వివేకులు ఎల్లప్పుడూ యథాశక్తి శ్రాద్ధం చేయాలి।

Verse 7

सोमक्षये विशेषेण शृणुष्वैकमना नृप । अमा नाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः

ఓ నృపా! ఏకమనస్సుతో చంద్రక్షయానికి సంబంధించిన విశేషాన్ని వినుము; సూర్యునిలో ‘అమా’ అనే శక్తి స్థితమై ఉంది, అది వేల కిరణాలలో ప్రధానమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 8

यस्य स्वतेजसा सूर्यः प्रोक्तस्त्रैलोक्यदीपकः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावस्या ततः स्मृता

య whose స్వతేజస్సుతో సూర్యుడు ‘త్రైలోక్యదీపకుడు’ అని చెప్పబడతాడో; ఆ తేజస్సులో చంద్రుడు నివసించినప్పుడు ఆ తిథి ‘అమావాస్య’గా స్మరించబడుతుంది।

Verse 9

अक्षया धर्मकृत्ये सा पितृकृत्ये विशेषतः । अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा

ఆ అమావాస్య ధర్మకార్యాలలో అక్షయ ఫలప్రదం; ముఖ్యంగా పితృకార్యాలలో విశేష పుణ్యదాయకం. ఆ సందర్భంలో అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు, ఆజ్యపులు, సోమపులు అనే పితృగణాలు ప్రత్యేకంగా సంబంధించబడినవారు.

Verse 10

रश्मिपा उपहूताश्च तथैवायंतुनाः परे । तथा श्राद्धभुजश्चान्ये स्मृता नान्दीमुखा नृप

ఓ రాజా, రశ్మిపులు, ఉపహూతులు, అలాగే ఆయంతునులు మరియు ఇతరులు ‘శ్రాద్ధభుజులు’ అని పిలువబడేవారు—వీరు నందీముఖ పితృలుగా స్మరించబడుతున్నారు.

Verse 11

एते पितृगणाः ख्याता नव देवसमुद्भवाः । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावश्विनावपि

ఈ పితృగణాలు ‘తొమ్మిది’గా ప్రసిద్ధి; దేవతల నుంచే ఉద్భవించినవారు—అదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అలాగే నాసత్యులు (అశ్వినులు) కూడా.

Verse 12

सन्तर्पयन्ति ते चैतान्मुक्त्वा नान्दीमुखान्पितॄन् । ब्रह्मणा ते समादिष्टाः पितरो नृपसत्तम

ఓ నృపశ్రేష్ఠా, నందీముఖ పితృలను విడిచిపెట్టి వారు ఈ ఇతర పితృగణాలను తర్పణంతో తృప్తిపరుస్తారు. ఆ పితృలు బ్రహ్మదేవునిచే ఈ కార్యానికి నియమింపబడ్డారు.

Verse 13

तान्संतर्प्य ततः सृष्टिं कुरुते पद्मसंभवः

వారిని తర్పణంతో తృప్తిపరచిన తరువాత, పద్మసంభవుడు (బ్రహ్మ) సృష్టికార్యాన్ని నిర్వహిస్తాడు.

Verse 14

पितरो अन्येऽपि मर्त्या निवसन्ति त्रिविष्टपे । द्विविधास्ते प्रदृश्यंते सुखिनोऽसुखिनः परे

ఇతర పితృదేవతలూ—మునుపు మానవులైనవారు—త్రివిష్టపం (స్వర్గం) లో నివసిస్తారు. వారు రెండు విధాలుగా కనిపిస్తారు—కొందరు సుఖులు, మరికొందరు దుఃఖితులు.

Verse 15

येभ्यः श्राद्धानि यच्छंति मर्त्य लोके स्ववंशजाः । ते सर्वे तत्र संहृष्टा देववन्मुदिताः स्थिताः

ఎవరికి వారి స్వవంశజులు మర్త్యలోకంలో శ్రాద్ధాలు సమర్పిస్తారో, వారు అందరూ అక్కడ హర్షితులై ఉంటారు—దేవులవలె ఆనందితులు.

Verse 16

येषां यच्छन्ति ते नैव किंचित्किञ्चित्स्ववंशजाः । क्षुत्पिपासाकुला स्ते च दृश्यन्ते बहुदुःखिताः

కానీ ఎవరి కోసం వారి స్వవంశజులు ఏదీ సమర్పించరో, వారు ఆకలి-దాహాలతో వ్యాకులులై అత్యంత దుఃఖితులుగా కనిపిస్తారు.

Verse 17

कस्यचित्त्वथ कालस्य पितरः सुरपूजिताः । अग्निष्वात्तादयः सर्वे त्रिदशेन्द्रमुपस्थिताः

ఆపై ఒక సమయంలో దేవతలచే పూజింపబడిన పితృదేవతలు—అగ్నిష్వాత్తులు మొదలైన వారందరూ—త్రిదశేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) సమక్షానికి వచ్చారు.

Verse 18

भक्त्या दृष्टा महाराज सहस्राक्षेण पूजिताः । तथान्यैर्विबुधैः सर्वैः प्रस्थिताः स्वे निकेतने

ఓ మహారాజా, సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) భక్తితో వారిని దర్శించి పూజించాడు. అలాగే ఇతర దేవతలందరి సత్కారాన్ని పొందిన వారు తమ స్వనికేతనానికి ప్రస్థానమయ్యారు.

Verse 19

पितृलोकं महाराज दुर्लभं त्रिदशैरपि । तान्दृष्ट्वा प्रस्थितान्राजन्पितरो मर्त्यसंभवाः

మహారాజా, పితృలోకం దేవతలకైనా దుర్లభం. వారు బయలుదేరుటను చూచి, మానవజన్మ పొందిన పితృగణమూ వారి వైపు మనస్సు మళ్లించారు.

Verse 20

क्षुत्पिपासार्दिता ये च त ऊचुर्दैन्यमाश्रिताः । स्तुत्वाऽथ सुस्तवैर्दिव्यैः पितृसूक्तैश्च पार्थिव

హే పార్థివా, ఆకలి దాహాలతో బాధపడిన వారు దీనస్థితిలో పలికారు. తరువాత దివ్యమైన ఉత్తమ స్తోత్రాలతోను పితృసూక్తాలతోను స్తుతించి వారు ప్రార్థించారు.

Verse 21

वेदोक्तैरपरैश्चैव पितृतुष्टिकरैः परैः । ततः प्रोचुश्च संहृष्टाः पितरस्तान्सुरोद्भवाः

వేదోక్తమైనవీ, ఇతర శ్రేష్ఠమైన పితృతుష్టికర మంత్రాలతో స్తుతించిన తరువాత, దేవసంభవ పితృగణ ఆనందించి వారితో పలికారు.

Verse 22

प्रसन्नाः स्मो वयं सर्वे युष्माकं शंसितव्रताः । तस्माद्ब्रूत वयं येन यच्छामो वो हृदि स्थितम्

‘మీ వ్రతాలు ప్రశంసనీయం; మేమందరం ప్రసన్నులం. కాబట్టి చెప్పండి—ఏ విధంగా మీ హృదయంలో ఉన్న కోరికను మేము ప్రసాదించగలం?’

Verse 23

पितर ऊचुः । वयं हि पितरः ख्याता मनुष्याणामिहागताः । स्वर्गे स्वकर्मणा नित्यं निवसाम सुरैः सह

పితృగణులు పలికారు—‘మేమే పితృలమని ప్రసిద్ధులు; మనుష్యుల హితార్థం ఇక్కడికి వచ్చాము. స్వర్గంలో స్వపుణ్యకర్మబలంతో దేవతలతో కలిసి నిత్యం నివసిస్తాము.’

Verse 24

विमानेषु विचित्रेषु संस्थिताः सर्वतोदिशम् । वांछितेषु च लोकेषु यामो ध्वजपताकिषु

మేము విచిత్రమైన దివ్య విమానాలలో అన్ని దిశలలో నిలిచి, ధ్వజపతాకలతో అలంకృతులమై, కోరిన లోకాలకే ప్రయాణిస్తాము।

Verse 25

हंसबर्हिण जुष्टेषु संसेव्येष्वप्सरोगणैः । गन्धर्वैर्गीयमानाश्च स्तूयमानाश्च गुह्यकैः

హంసలు, నెమళ్లు సంచరించే స్థలాలలో, అప్సరాగణాల సేవతో, గంధర్వుల గానంతో గీయబడి, గుహ్యకుల స్తుతితో ప్రశంసింపబడి, మేము గౌరవంగా నివసిస్తాము।

Verse 26

परं सन्तिष्ठमानानामस्माकं त्रिदशैः सह । अत्यर्थं जायते तीव्रा क्षुत्पिपासा सुदारुणा

అయినా అక్కడ త్రిదశులతో కలిసి నిలిచియున్న మా లోపల, అత్యంత తీవ్రమైన, భయంకరమైన ఆకలి-దాహం ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 27

यस्या मन्यामहे चित्ते वह्निमध्यगता वयम् । भक्षयामः किमेतान्हि पक्षिणो विविधानपि । हंसादीन्मधुरालापान्किं वा चाप्सरसां गणान्

ఆ ఆకలి తీవ్రతతో మేము మనసులో ‘మేము అగ్నిమధ్యంలో ఉన్నట్లే’ అని భావిస్తాము। మరి ఏమి భక్షించాలి—ఈ వివిధ పక్షులనా, మధురాలాప హంసాదులనా, లేక అప్సరాగణాలనైనా?

Verse 28

यदि कश्चित्क्षुधाविष्टः कञ्चिदादाय पक्षिणम् । गुप्तो गृह्णाति भक्षार्थं हन्तुं शक्तोऽपि सोऽपि न

ఎవరైనా ఆకలితో బాధపడుతూ ఆహారార్థం రహస్యంగా ఏదైనా పక్షిని పట్టుకున్నా, చంపగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ అతడూ దానిని చంపలేడు।

Verse 29

अजराश्चामराश्चैव स्वर्गे ये स्वर्गगाः खगाः । तथा मनोरमा वृक्षा नन्दनादि वनेषु च

స్వర్గంలో విహరించే పక్షులు అజరులు, అమరులు; అలాగే నందనాది వనాలలో మనోహర వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 30

फलिता ये प्रदृश्यंते प्राप्यांश्चापि मनोरमाः । तत्फलानि वयं सर्वे गृह्णीमः पितरो यदि

ఇక్కడ కనిపించే మనోహరమైన, పూర్తిగా పండిన ఫలాలు పొందడం సులభమేననిపిస్తోంది—అయ్యో, మేము పితరులందరం అవి స్వయంగా గ్రహించగలిగితే ఎంత మంచిది!

Verse 31

न त्रुटंत्यपि यत्नेन समाकृष्टानि तान्यपि । एतल्लेखापगातोयं तृषार्त्ता यदि यत्नतः । प्रपिबामो न हस्तेषु तच्च तोयं पुनः स्पृशेत्

ఎంత యత్నించి లాగినా అవి తెగవు. అలాగే దాహంతో బాధపడుతూ మేము శ్రమించి లేఖా నది నీటిని త్రాగబోతే, ఆ నీరు చేతుల్లో నిలవదు—జారిపోతుంది; మళ్లీ మళ్లీ వ్యర్థంగా తాకుతూనే ఉంటాము।

Verse 32

भुंजानश्च न कोऽप्यत्र दृश्यतेऽत्र पिबन्नपि । तस्मात्त्रिविष्टपावासो ह्यस्माकं घोरदारुणः

ఇక్కడ ఎవ్వరూ భుజించడమూ కనిపించదు, త్రాగడమూ కనిపించదు. అందువల్ల మా కోసం స్వర్గవాసమే ఘోరంగా, దారుణంగా మారింది।

Verse 33

एते सुरगणाः सर्वे ये चान्ये गुह्यकादयः । दृश्यंतेऽत्र विमानस्था सर्वे संहृष्टमानसाः

ఈ దేవగణములన్నీ, అలాగే గుహ్యకాదులు వంటి ఇతరులూ ఇక్కడ విమానాలలో ఆసీనులై కనిపిస్తున్నారు; అందరి మనస్సులు ఆనందంతో పరిపూర్ణంగా ఉన్నాయి।

Verse 34

क्षुत्पिपासापरित्यक्ता नानाभोगसमाश्रयाः । कदाचिच्च वयं सर्वे भवामस्तादृशा इव

ఆకలి దాహాలను విడిచిపెట్టి నానావిధ భోగాల ఆశ్రయంతో మేము ఉంటాము; కొన్నిసార్లు మేమందరం దేవులవలెనే అనిపిస్తాము।

Verse 35

क्षुत्पिपासापरित्यक्ताः सतोषं परमं गताः । तत्किं कारणमेतद्यत्क्षुत्पि पासा प्रजायते

మేము ఆకలి దాహాలను విడిచిపెట్టి పరమ సంతోషాన్ని పొందాము; అయితే ఏ కారణంతో మళ్లీ ఆకలి దాహాలు పుడుతున్నాయి?

Verse 36

आकस्मिकी च बाधा नः कदाचिन्न प्रणश्यति । तथा कुरुत भद्रं वो यथा तुष्टिः प्रजायते

మాకు కలిగే ఈ ఆకస్మిక బాధ ఎప్పుడూ పూర్తిగా నశించదు; కాబట్టి—మీకు మంగళం కలుగుగాక—మాకు తృప్తి కలిగేలా మీరు చర్య చేయండి।

Verse 37

शाश्वती नो यथाऽन्येषां देवानां स्वर्गवासिनाम् । यूयं हि पितरो यस्माद्देवानां भावितात्मनाम्

మా స్థితి కూడా స్వర్గవాసి ఇతర దేవులవలె శాశ్వతంగా ఉండుగాక; ఎందుకంటే మీరు సిద్ధాత్ములైన దేవుల పితరులు।

Verse 38

वयं चैव मनुष्याणां तेन वः शरणं गताः । पितर ऊचुः । अस्माकमपि चैवैषा कष्टावस्था प्रजायते

మేము మనుష్యుల పితరులము; అందుకే మీ శరణు వచ్చాము। పితరులు అన్నారు—మాకూ ఇదే కష్టస్థితి కలుగుతుంది।

Verse 39

शक्राद्या विबुधा व्यग्राः श्राद्धं यच्छंति नो यदा । ततश्चागत्य तान्सर्वे देवान्संप्रार्थयामहे

ఇంద్రాది దేవులు తమ తమ కార్యాలలో వ్యగ్రులై ఉన్నప్పటికీ మాకు శ్రాద్ధార్పణములను ప్రసాదించినప్పుడు, మేము వచ్చి ఆ సమస్త దేవతలను భక్తితో ప్రార్థిస్తాము।

Verse 40

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामस्तैर्देवैस्तर्पिता वयम् । युष्माकं वंशजा ये च प्रयच्छंति समाहिताः

ఆ తరువాత ఆ దేవతుల్యులచే విధివిధానంగా తర్పింపబడి మేము సంపూర్ణ తృప్తిని పొందుతాము; మీ వంశజులలో ఎవరు సమాహితచిత్తంతో నియత తర్పణ-దానములు సమర్పిస్తారో, వారివల్లనే మేము తృప్తులమవుతాము।

Verse 41

कथं न तृप्तिमायातास्ते सर्वे तैः प्रतर्पिताः । यत्र प्रमादिभिर्वंश्यैर्न तर्प्यंते कथंचन

వారు అందరూ వారిచే విధివిధానంగా తర్పింపబడినప్పుడు తృప్తికి ఎలా రాకపోతారు? కానీ ఎక్కడ నిర్లక్ష్య వంశజులు ఏ విధంగానూ తర్పణం చేయరో, అక్కడ పితృదేవతలు ఎప్పటికీ సంతృప్తి చెందరు।

Verse 42

क्षुत्पिपासाकुलाः सर्वे ते तदा स्युर्न संशयः । किं पुनर्नरकस्था ये धर्मराजनिवेशने

అప్పుడు వారు అందరూ ఆకలి దాహాలతో వ్యాకులపడతారు—ఇందులో సందేహం లేదు; మరి ధర్మరాజుని నివాసంలో నరకంలో నివసించేవారి బాధ ఎంత ఎక్కువగా ఉంటుందో!

Verse 43

एतद्धि कारणं प्रोक्तं युष्माकं च कथंचन । क्षुत्पिपासोद्भवं रौद्रं युष्माभिर्यदुदीरितम्

ఇదే మీ విషయంలోనూ కారణమని చెప్పబడింది; మీరు పేర్కొన్న ఆకలి దాహాల వల్ల పుట్టే ఆ భయంకర స్థితి ఇదే (విధివిధాన తర్పణ-అర్పణాన్ని విస్మరించడం) కారణంగా ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 44

तदस्माकं विभागं चेद्यूयं यच्छत सत्तमाः । सर्वे कव्यस्य दत्तस्य तत्कुर्मो वै हितं शुभम्

కాబట్టి హే సత్తములారా, మీరు మాకు మా యథోచిత భాగాన్ని ప్రసాదిస్తే, ఇచ్చిన కవ్యము (శ్రాద్ధదానం) ప్రతిఫలంగా మేమందరం మీకు హితమూ శుభమూ కలిగించెదము।

Verse 45

ब्रह्माणं प्रार्थयित्वा च स्वयं गत्वा तदंतिकम् । बाढमित्येव तैरुक्ते तत आदाय तानपि

బ్రహ్మను ప్రార్థించి, తానే ఆయన సమీపానికి వెళ్లెను; వారు ‘బాఢమ్’ (తథాస్తు) అని పలికిన వెంటనే, అతడు వారినీ కూడ తీసుకొని బయలుదేరెను।

Verse 46

दिव्याः पितृगणाः प्राप्ता विधेः सदनमुत्तमम् । नांदीमुखान्पुरस्कृत्य पितॄन्यांस्तर्पयेद्विधिः

దివ్య పితృగణములు విధాత (బ్రహ్మ) యొక్క ఉత్తమ సదనమునకు చేరిరి. నాందీముఖ పితరులను ముందుంచి, విధాత ఇతర పితృలకు తర్పణము సమర్పించెను।

Verse 47

सृष्टिकाले तु संप्राप्ते वृद्धिकामः सुरेश्वरः । अथ तैः सह ते सर्वे स्तुत्वा तं कमलासनम् । प्रणिपत्य स्थिताः सर्वे पितरो विनयान्विताः

సృష్టికాలము సమీపించినప్పుడు, వృద్ధిని కోరిన సురేశ్వరుడు వారితో కలిసి కమలాసనుడైన బ్రహ్మను స్తుతించెను. వినయసంపన్నులైన పితృలందరు నమస్కరించి భక్తితో నిలిచిరి।

Verse 48

पितॄंस्तान्विनयोपेतान्प्रणिपातपुरःसरान् । विधिः प्रोवाच राजेंद्र सांत्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा

హే రాజేంద్రా, వినయసంపన్నులై ప్రణామమునే ముందుగా చేసుకొని వచ్చిన ఆ పితృలను చూచి, విధాత (బ్రహ్మ) మృదువాక్యములతో వారిని సాంత్వనపరచుతూ పలికెను।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पितरः सर्वे समायाता ममांतिकम् । देवतानां मया सार्धं संपूज्याः सर्वदा स्थिताः

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే పితృదేవతలారా, మీరు అందరూ ఏ కారణమున నా సన్నిధికి వచ్చితిరి? మీరు దేవతలతో కూడ నిత్యము నా చేత పూజింపబడదగినవారై స్థితులై ఉన్నారు।

Verse 50

तथान्येऽपि च दृश्यंते युष्माभिः सह संगताः । य एते मानवा काराः स्वल्पतेजोन्विताः स्थिताः

అలాగే మీతో కూడ మరికొందరు ఇక్కడ సమాగమై కనిపిస్తున్నారు—ఇక్కడ నిలిచిన ఈ మనుష్యులు స్వల్ప తేజస్సుతో ఉన్నారు।

Verse 51

पितर ऊचुः । पितरो मानवा ह्येते स्वर्गं प्राप्ताः स्वकर्मभिः । देवानां मध्यसंस्थाश्च पीड्यंते क्षुत्पिपासया

పితృదేవతలు పలికిరి—ఇవే నిజంగా మానవ పితరులు. తమ తమ కర్మఫలముచే స్వర్గమును పొందిరి; అయినను దేవతల మధ్య నివసించుచున్నప్పటికీ ఆకలి దాహములతో బాధపడుచున్నారు।

Verse 52

यदा यच्छंति नो वंश्याः कव्यं चैव प्रमादतः । तदा गच्छंति नो तृप्तिं यानैर्यांति यथा सुराः

మా వంశజులు నిర్లక్ష్యవశాత్ అప్పుడప్పుడు మాకు కవ్యమును అర్పించినప్పుడు, అప్పుడు మేము తృప్తిని పొందుతాము; దేవతలవలె దివ్య వాహనములపై గమనము చేయుదుము।

Verse 53

तदैतैः प्रार्थनाऽस्माकं कृता शाश्वततृप्तये । न च शक्ता वयं दातुं तेन त्वां समुपस्थिताः

అందుచేత వీరు మా శాశ్వత తృప్తికై మమ్మల్ని ప్రార్థించారు; కాని దానిని ఇవ్వగల శక్తి మాకు లేదు, అందువల్ల మేము మీ సన్నిధికి వచ్చితిమి।

Verse 54

यथा स्युर्देवता व्यग्रास्तदाऽस्माकमपि प्रभो कव्यं विना भवेदेषा दशा कष्टा सुरेश्वर

దేవతలు ఎలా వ్యగ్రులవుతారో, అలాగే ఓ ప్రభూ మేమూ. కావ్యము లేక ఈ కష్టదశ కలుగుతుంది, ఓ సురేశ్వరా.

Verse 55

तस्मात्कुरु प्रसादं नः समेमेतैः सुरेश्वर । यथा स्याच्छाश्वती तृप्तिः स्वस्थानस्थायिनामपि

కాబట్టి, ఓ సురేశ్వరా, వీరితో కూడ మాపై ప్రసాదము చేయుము; తమ తమ స్థానాలలో ఉన్నవారికీ శాశ్వత తృప్తి కలుగునట్లు.

Verse 56

एतेऽस्माकं प्रदास्यंति कव्यं यन्निजवंशजैः । प्रदत्तं तेन संप्राप्ता वयं देव त्वदन्तिकम्

వీరు తమ వంశజులు అర్పించే కావ్యమును మాకు ఇస్తారు; ఆ దానమువల్లనే, ఓ దేవా, మేము నీ సన్నిధికి వచ్చాము.

Verse 57

देवानां चैव यत्कव्यं तन्नास्माकं प्रतृ प्तये । यतः क्रियाविहीनं तन्न तेषां विद्यते क्रिया

దేవులకై ఉద్దేశించిన కావ్యము మా తృప్తికి కారణం కాదు; ఎందుకంటే మా విషయంలో అది విధిక్రియలేనిది, వారికి మా సంబంధమైన క్రియ లేదు.

Verse 58

पितॄनुद्दिश्य यत्कव्यं ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयते । स्नातैर्धौतांबरैर्मर्त्यैस्तद्भवेत्तृप्तिदं महत्

పితృదేవతలను ఉద్దేశించి బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చే కావ్యము, స్నానము చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించిన మానవులు ఇచ్చినప్పుడు, అది మహత్తర తృప్తిదాయకమగును.

Verse 59

पितॄणां सर्वदेवेश इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । न स्नातस्याधिकारोऽस्ति देवानां च द्विजातिवत्

“హే సర్వదేవేశా, పితృల కొరకు కర్మ చేయవలెను”—ఇది వైదిక శ్రుతి. స్నానం చేయని వానికి దేవకర్మలలోను ద్విజునివలె అధికారం లేదు.

Verse 60

पीयूषमपि तैर्दत्तं तेन नः स्यान्न तृप्तये

వారు (అయోగ్యులు) ఇచ్చిన అమృతమూ మాకు తృప్తిని కలిగించదు.

Verse 61

तस्मान्मानुषदत्तैर्नो यथा कव्ये प्रजायते । स्वर्गस्थानां परा तृप्तिः सममेतैस्तथा कुरु

కాబట్టి మనుష్యులు సమర్పించే దానాలవల్ల శ్రాద్ధంలోని కవ్యలో మా యోగ్య భాగం సిద్ధించునట్లు చేయుము; అలాగే ఇదే కర్మలతో స్వర్గస్థులకు పరమ తృప్తి కలుగునట్లు చేయుము.

Verse 62

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । तानुवाच ततः सर्वान्पितॄन्पार्थिवसत्तम

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు: అది విని, చాలాకాలం ధ్యానించి, లోకపితామహుడు బ్రహ్మ, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ఆ సమస్త పితృలను ఉద్దేశించి అప్పుడు పలికెను.

Verse 63

ब्रह्मोवाच । अस्मिंस्त्रेतायुगे संज्ञा हव्यकव्यसमुद्भवा । संप्रयाता युगे युग्मे कलौ न प्रभविष्यति

బ్రహ్మ అన్నాడు: ఈ త్రేతాయుగంలో హవ్యము-కవ్యములతో సంబంధమైన నియమవ్యవస్థ ఉద్భవించింది; యుగయుగాల జంటలు గడిచిన తరువాత, కలియుగంలో అది వికసించదు.

Verse 64

यथायथा युगानां च ह्रास एष भविष्यति । तथातथा जना दुष्टा भविष्यंत्यन्यभक्तिकाः

యుగాలు క్రమంగా క్షీణించునట్లు, అలాగే ప్రజలు మరింత దుష్టులై, పరాయి (అశుభ) మార్గాల పట్ల భక్తి-నిబద్ధత కలిగివుంటారు।

Verse 65

न दास्यंति यथोक्तानि ते कव्यानि कथंचन । ततः कष्टतराऽवस्था पितॄणां संभविष्यति

వారు శాస్త్రోక్తంగా చెప్పిన కవ్యార్పణలను ఏ విధంగానూ ఇవ్వరు; అందువల్ల పితృదేవతల స్థితి మరింత కష్టతరమవుతుంది।

Verse 66

तस्मादहं करिष्यामि सुखोपायं शरीरिणाम् । येन सन्तर्पिता यूयं परां तृप्तिमवाप्स्यथ

కాబట్టి నేను శరీరధారుల కోసం ఒక సులభ ఉపాయాన్ని స్థాపిస్తాను; దానివల్ల మీరు పితృదేవతలు సంతృప్తి పొంది పరమ తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 67

पितुः पितामहस्यैव तत्पितुश्च ततः परम् । समुद्देशेन दत्तेन ब्राह्मणेभ्यः प्रभक्तितः

తండ్రి, తాత, మరియు అతని తండ్రి వరకు—వారిని పేరుపేరునా ఉద్దేశించి, హృదయపూర్వక భక్తితో బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన దానం ఆ పితృలకు చేరుతుంది।

Verse 68

सर्वेषां स्यात्परा तृप्तिर्यावन्मां पितरोऽधुना । तथा मातामहानां च पक्षे नास्त्यत्र संशयः

ఇలా నా స్వపితృపరంపర వరకు అందరికీ పరమ తృప్తి కలుగుతుంది; అలాగే మాతామహుల పక్షంలో కూడా—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 69

त्रिभिः सन्तर्पितास्तेऽपि तर्पिताः स्युर्ममावधि । युष्माकं तृप्तये यश्च सुखोपायो भविष्यति

ప్రతి వరుసలోని ఆ ముగ్గురు తృప్తి పొందితే, నా పరిమితి వరకు మిగిలినవారందరూ తృప్తి పొందినట్లే. మీ తృప్తికి సులభమైన ఉపాయం ఏదైతే ఉంటుందో, అది ఇప్పుడు చెప్పబడుతుంది.

Verse 70

तं शृणुध्वं महाभागा गदतो मम सांप्रतम् । पितॄनन्नेन येनैव समुद्दिश्य द्विजोत्तमान्

మహాభాగులారా, ఇప్పుడు నేను చెప్పేది వినండి. పితృదేవతలను ఉద్దేశించి, ఉత్తమ ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) సంబోధిస్తూ, అదే అన్నార్పణంతో ఈ విధి నిర్వహించబడుతుంది.

Verse 71

तर्पयिष्यंति तेनैव पिण्डान्दास्यंति भक्तितः । तन्नाम्ना तेन वस्तृप्तिः शाश्वती संभविष्यति

అదే ఉపాయంతో వారు పితృదేవతలను తృప్తిపరచి, భక్తితో పిండాలను సమర్పిస్తారు. ఆ నామంతో, ఆ విధితో మీ తృప్తి శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది.

Verse 72

तस्माद्गच्छत सन्तुष्टाः स्वानि स्थानानि पूर्वजाः

కాబట్టి, హే పూర్వజులారా, సంతుష్టులై మీ మీ స్థానాలకు వెళ్లండి.

Verse 73

ततस्ते सहितास्तैस्तु स्वानि स्थानानि भेजिरे । विमानैः सूर्यसंकाशैर्गत्वा पार्थिवसत्तम

అనంతరం వారు వారితో కలిసి తమ తమ స్థానాలను పొందారు; హే రాజశ్రేష్ఠా, సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాలలో వెళ్లి చేరారు.

Verse 74

अथ संगच्छता राजन्कालेन महता ततः । तच्चापि न ददुः श्राद्धं मर्त्यास्त्रिपुरुषं च यत्

అనంతరం ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత, ఓ రాజా, మానవులు మూడు తరాల పితృల నిమిత్తం చేయవలసిన శ్రాద్ధాన్నికూడా ఇవ్వలేదు।

Verse 75

नित्यं पितॄन्समुद्दिश्य बहवोऽत्र नराधिप । कव्यभागान्पुनस्तेषां तथा पूर्वं यथा नृप

ఓ నరాధిపా! ఇక్కడ అనేకులు నిత్యం పితృలను ఉద్దేశించి అర్పణలు చేస్తారు; అయినా, ఓ నృపా, వారి కవ్యభాగాలు పూర్వంలా వారికి లభించడం లేదు।

Verse 76

क्षुत्पिपासोद्भवापीडा महती समजायत । तेषां च दैविकानां च पितॄणां नृपसत्तम

ఓ నృపసత్తమా! ఆ దైవిక పితృలకు కూడా ఆకలి, దాహం వల్ల పుట్టిన మహా బాధ కలిగింది।

Verse 77

समेत्याथ पुनः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । प्रोचुश्च प्रणिपत्योच्चैः सुदीनाः प्रपितामहम्

అప్పుడు వారు అందరూ మళ్లీ కూడి బ్రహ్మదేవుని శరణు పొందారు. అత్యంత దుఃఖంతో నమస్కరించి, ప్రపితామహునికి గట్టిగా మొరపెట్టుకున్నారు।

Verse 78

भगवन्न प्रयच्छंति नित्यं नो वंशसंभवाः । श्राद्धानि दौःस्थ्यमापन्नास्तेन सीदामहे विभो

ఓ భగవాన్! మా వంశంలో పుట్టినవారు నిత్యం మా శ్రాద్ధాలను సమర్పించడం లేదు. అందువల్ల కష్టస్థితికి చేరి, ఓ విభో, మేము క్షీణిస్తున్నాము।

Verse 79

यथा पूर्वं तथा देव तदुपायं प्रचिन्तय । कंचिद्येन दरिद्रा वै प्रीणयंति च ते पितॄन्

కాబట్టి ఓ దేవా! మునుపటిలాగే ఉండేలా ఒక ఉపాయాన్ని ఆలోచించుము—దానివల్ల దరిద్రులైనవారికూడా తమ పితృదేవతలను సంతోషపెట్టి తృప్తిపరచగలరు.

Verse 80

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा तानाह प्रपितामहः । कृपाविष्टो महाराज सर्वान्पितृगणांस्तथा

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—ఓ మహారాజా! వారి మాటలు విని కరుణతో నిండిన ప్రపితామహుడు ఆ పితృగణమందరినీ ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

Verse 81

सत्यमेतन्महाभागा दौःस्थ्यं यांति दिनेदिने । जना यथायथा याति युगं श्रेष्ठं च पृष्ठतः

ఇది సత్యమే, ఓ మహాభాగులారా! రోజురోజుకీ జనులు దౌర్భాగ్యము, కష్టములో పడుతున్నారు; జనుల ఆచారం ఎలా సాగుతుందో అలా శ్రేష్ఠయుగం వెనుకకు తొలగిపోతుంది.

Verse 82

तथापि च करिष्यामि युष्मदर्थमसंशयम् । उपायं लघु सन्तृप्तिर्येन वोऽत्र भवि ष्यति

అయినప్పటికీ మీ కోసమే నేను నిస్సందేహంగా చేయుదును; ఇక్కడే సులభమైన ఉపాయంతో మీకు తృప్తి కలుగునట్లు ఏర్పాటు చేస్తాను.

Verse 83

अमानाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावास्या ततः स्मृता

‘అమా’ అనే దినమున సూర్యుడు తన సహస్ర ప్రధాన కిరణములతో ప్రకాశిస్తాడు; ఆ సమయంలో చంద్రుడు అతనిలో నివసిస్తాడని చెప్పబడుటచేత ఆ తిథి ‘అమావాస్య’గా స్మరించబడుతుంది.

Verse 84

तस्मिन्नहनि ये श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । करिष्यंति नरा भक्त्या ते भविष्यंति सुस्थिताः

ఆ రోజున భక్తితో పితృదేవతలను ఉద్దేశించి, తన ఆత్మకల్యాణార్థం శ్రాద్ధం చేసే మనుష్యులు సుఖసంపదలలో స్థిరంగా నిలుస్తారు।

Verse 85

धनधान्यसमोपेता सर्वशत्रुविवर्जिताः । अपमृत्युपरित्यक्ता मम वाक्याद संशयम्

వారు ధనధాన్యసంపన్నులు, సమస్త శత్రువుల నుండి విముక్తులు, అకాలమరణం నుండి రక్షితులు అవుతారు—ఇది నా వాక్యముచే నిస్సందేహం।

Verse 86

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बभूवुर्हृष्टमानसाः । पितरः कव्यमासाद्य प्रहष्टेनांतरात्मना

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—అతని మాటలు విని పితృదేవతలు హృదయానందంతో ఉల్లసించారు; కవ్యాన్ని (శ్రాద్ధభాగాన్ని) పొందిన తరువాత అంతరాత్మతో హర్షించారు।

Verse 87

ययुः स्वानि निकेतानि प्रेषिताः पद्मयोनिना । अमावास्यादिनं प्राप्य श्राद्धं दत्तं स्ववंशजैः

పద్మయోని బ్రహ్మచే పంపబడిన పితృదేవతలు తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లారు; అమావాస్య దినం రాగానే వారి వంశజులు శ్రాద్ధాన్ని సమర్పించారు।

Verse 88

संतृप्ता मासमात्रं च तस्थुः संतुष्टमानसाः । गच्छता त्वथकालेन दौःस्थ्यं प्राप्य नरा भुवि । दर्शेऽस्मिन्नपि नो श्राद्धं प्रायः कुर्वंति केचन

వారు తృప్తితో, సంతుష్టమనస్సుతో సుమారు ఒక నెల పాటు ఉన్నారు; కానీ కాలం గడిచేకొద్దీ భూమిపై మనుష్యులు మళ్లీ దౌర్భాగ్యానికి లోనయ్యారు, ఈ దర్శ (అమావాస్య) రోజున కూడా కొందరు సాధారణంగా శ్రాద్ధం చేయరు।

Verse 89

ततः पितृगणाः सर्वें ये दिव्या ये च मानुषाः । क्षुत्पिपासाकुला भूयो ब्रह्माणं शरणं गताः

అప్పుడు దివ్యులూ మానవులూ అయిన సమస్త పితృగణులు మళ్లీ ఆకలి-దాహాలతో బాధపడుతూ బ్రహ్మదేవుని శరణు పొందారు।

Verse 91

भगवन्निंदुक्षये श्राद्धं प्रोक्तं मासं त्वया विभो । अस्माकं प्रीणनार्थाय यत्करिष्यंति मानवाः

ఓ భగవన్, ఓ విభో! చంద్రక్షయ సమయంలో మీరు సంపూర్ణ మాసాన్ని శ్రాద్ధయోగ్యమని ప్రకటించారు, మనుషులు మా తృప్తికై పితృతర్పణం చేయుటకు।

Verse 92

दौःस्थात्तदपि नो कुर्युः प्रायशस्तु पितामह । तेनास्माकं परा पीडा क्षुत्पिपासासमुद्भवा

కానీ దారిద్ర్యము వలన, ఓ పితామహా, వారు చాలాసార్లు అది కూడా చేయరు; అందువల్ల ఆకలి-దాహాలనుండి పుట్టిన తీవ్రమైన బాధ మాకు కలుగుతుంది।

Verse 93

तस्मात्कुरु प्रसादं नो यथा पूर्वं सुरेश्वर । तथापि दुःस्थताभाजस्तर्पयिष्यंति नोऽधुना

కాబట్టి, ఓ సురేశ్వరా! మునుపటిలాగే మాపై కృప చూపండి; దారిద్ర్యభారంతో ఉన్నవారు కూడా ఇప్పుడు మాకు తర్పణాదులతో తృప్తి కలిగించగలుగునట్లు।

Verse 94

भर्तृयज्ञ उवाच । अथ ब्रह्मापि संचिन्त्य तानुवाच कृपान्वितः । युष्मदर्थं मयोपायश्चिंतितः पितरो लघुः

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఆలోచించి, కరుణతో వారితో ఇలా అన్నాడు: ‘ఓ పితృదేవతలారా, మీకోసం నేను ఒక సులభ ఉపాయాన్ని ఆలోచించాను।’

Verse 95

येन तृप्तिं परां यूयं गमिष्यथ पित्रीश्वराः । अमावास्योद्भवं श्राद्धमलब्ध्वापि च वत्सरम्

దీనివలన, ఓ పితృలోకాధిపతులారా, మీరు పరమ తృప్తిని పొందుతారు—సంవత్సరమంతా అమావాస్యాసంబంధ శ్రాద్ధం లభించకపోయినా.

Verse 96

यथा मम प्रसादेन तच्छृणुध्वं समाहिताः । आषाढ्याः पंचमे पक्षे कन्यासंस्थे दिवाकरे

ఇది నా ప్రసాదముచేతనే సిద్ధించునట్లు—ఏకాగ్రంగా వినండి. ఆషాఢంలో ఐదవ పక్షంలో, సూర్యుడు కన్యారాశిలో స్థితిచెందినప్పుడు…

Verse 97

मृताहनि पुनर्यो वै श्राद्धं दास्यति मानवः । तस्य संवत्सरंयावतृप्ताः स्युः पितरो ध्रुवम्

మరణతిథి రోజున మళ్లీ శ్రాద్ధం చేసే మనిషికి, అతని పితృదేవతలు నిశ్చయంగా సంవత్సరం పొడవునా తృప్తిగా ఉంటారు।

Verse 98

एवं ज्ञात्वा करिष्यंति प्रेतपक्षे नरा भुवि । श्राद्धं यूयं न संदेहो भविष्यथ सुतर्पिताः

ఇలా తెలుసుకొని భూమిపై మనుష్యులు ప్రేతపక్షంలో శ్రాద్ధం చేస్తారు; సందేహం లేదు, మీరు సుప్రసన్నంగా తృప్తి పొందుతారు।

Verse 99

यावत्संवत्सरं तेन एकेनापि तु सत्तमाः । तस्मिन्नपि च यः श्राद्धं युष्माकं न प्रदास्यति

హే సత్తములారా, ఆ ఒక్క కర్మచేతనే కూడా సంవత్సరం పొడవునా (ఫలం కలుగుతుంది); అయినా అప్పటికీ మీకోసం శ్రాద్ధం అర్పించని వాడు…

Verse 100

शाकेनाऽपि दरिद्रोऽसावंत्यजत्वमुपेष्यति । आसनं शयनं भोज्यं स्पर्शं संभाषणं तथा

కేవలం శాకములతోనైనా, దరిద్రుడైనప్పటికీ, అతడు ఆ కర్మను చేయగలడు; చేయకపోతే అతడు అంత్యజస్థితికి పడతాడు. అతనికి ఆసనం, శయనం, భోజనం, స్పర్శ, సంభాషణ కూడా నిరాకరించబడును.

Verse 102

न सुखं धनधान्यं च तेषां भावि कथंचन । तस्माद्गच्छत चाव्यग्राः स्वस्थानं पितरो द्रुतम्

వారికి సుఖమూ ఉండదు, ధనధాన్యమూ ఏ విధంగానూ కలగదు. కనుక, ఓ పితృదేవతలారా, వ్యగ్రత లేకుండా త్వరగా మీ స్వస్థానానికి వెళ్లండి.

Verse 103

कलिकालेऽपि संप्राप्ते दारुणे निर्धेने जने । वर्षांते श्राद्धमेकं हि प्रकरिष्यंति मानवाः

భయంకరమైన కలియుగం వచ్చినప్పటికీ, ప్రజలు దరిద్రులైనప్పటికీ, మనుష్యులు సంవత్సరాంతంలో కనీసం ఒక శ్రాద్ధాన్ని తప్పక నిర్వహిస్తారు.

Verse 104

येनाखिलं भवेद्वर्षं युष्माकं प्रीतिरुत्तमा

దాని వలన సమస్త సంవత్సరమంతా, ఓ పితృదేవతలారా, మీకు ఉత్తమమైన ప్రీతి-తృప్తి కలుగును.

Verse 105

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरो हृष्टा जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । वर्षांतेऽपि समासाद्य श्राद्धं न स्युर्बुभुक्षिताः

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—ఇది విని పితృదేవతలు హర్షించి తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లారు. సంవత్సరాంతంలో శ్రాద్ధం జరిగితే వారు ఆకలితో ఉండరు.

Verse 106

अथ येऽत्र दुरात्मानो निःशंकाः कृपणात्मकाः । कलिना मोहिताः श्राद्धं वत्सरांतेऽपि नो ददुः

కానీ ఇక్కడ దురాత్ములు, నిర్లజ్జులు, కృపణ స్వభావులు—కలియుగ మోహానికి లోనై—సంవత్సరాంతంలో కూడా శ్రాద్ధం ఇవ్వరు।

Verse 107

तेषां तु पितरो भूयो दिव्यैःपितृभिरन्विताः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः प्रोचुस्ते दीनमानसाः

వారి పితృదేవతలు మళ్లీ దివ్య పితృగణాలతో కలిసి బ్రహ్మదేవుని శరణు చేరి, దుఃఖిత హృదయాలతో పలికారు।

Verse 108

भगवन्वत्सरांतेऽपि कन्यासंस्थे दिवाकरे । नास्माकं वंशजाः श्राद्धं प्रयच्छंति दुरात्मकाः

ఓ భగవాన్! సంవత్సరాంతంలో కూడా, సూర్యుడు కన్యారాశిలో నిలిచినప్పుడు, మా వంశజులు—దుర్మనస్సులు—మాకు శ్రాద్ధం సమర్పించరు।

Verse 109

तेन संपीडिता देव क्षुत्पिपासा समाकुलाः । वयं शरणमापन्नास्तत्प्रतीकारमाचर

ఓ దేవా! దీనివల్ల బాధపడుతూ, ఆకలి దాహాలతో కలతచెందిన మేము నీ శరణు పొందాము; కాబట్టి దీనికి ప్రతికారము చేయుము।

Verse 110

यथा पूर्वं महाभाग वदोपायं लघूत्तमम् । एकाहिकेन श्राद्धेन येनास्माकं हि शाश्वती । प्रीतिः संजायते देव त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ఓ మహాభాగ! మునుపటిలాగే మాకు శ్రేష్ఠమైన, సులభమైన ఉపాయాన్ని చెప్పుము; ఏ ఉపాయంతో ఒకరోజు శ్రాద్ధం ద్వారా, ఓ దేవా, ఓ సురేశ్వరా, నీ ప్రసాదంతో మా శాశ్వత తృప్తి కలుగునట్లు.

Verse 111

वंशक्षयेऽपि संजाते ह्यस्माकं पतनं भवेत्

వంశము క్షయమైనా కూడా నిశ్చయంగా మా పతనం సంభవిస్తుంది।

Verse 112

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः । कृपया परयाविष्टस्ततः प्रोवाच सादरम्

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—వారి మాటలు విని పితామహుడు (బ్రహ్మ) చాలాసేపు ధ్యానించాడు. అనంతరం పరమ కరుణతో నిండిపోయి సాదరంగా పలికాడు।

Verse 113

ब्रह्मोवाच । अन्यो युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थमुपायश्चिंतितो मया । स लघुर्येन वोऽत्यंतं तृप्तिर्भवति शाश्वती

బ్రహ్ముడు పలికెను—మీ సంపూర్ణ తృప్తికై నేను మరో ఉపాయాన్ని ఆలోచించాను. అది సులభమైనది; దానివల్ల మీకు అత్యంతమైన శాశ్వత తృప్తి కలుగుతుంది।

Verse 114

गयाशिरः समासाद्य श्राद्धं दास्यंति येऽत्र वः । अप्येकं तत्प्रभावेन दिव्यां गतिमवाप्स्यथ

గయాశిరస్సును చేరి ఇక్కడ మీకోసం శ్రాద్ధం చేసే వారు—ఒక్కటే చేసినా—దాని ప్రభావంతో మీరు దివ్యగతిని పొందుతారు।

Verse 115

अपि पापात्मनः पुंसो ब्रह्मघ्नस्यापि देहिनः । अपि रौरवसंस्थस्य कुम्भीपाकगतस्य च

పాపాత్ముడైన మనిషికైనా—దేహధారిగా బ్రహ్మహత్య చేసినవాడికైనా—రౌరవంలో ఉన్నవాడికైనా, కుంభీపాకంలో పడినవాడికైనా।

Verse 116

प्रेतभावगतस्यापि यस्य श्राद्धं प्रदास्यति । गयाशिरसि वंशस्थस्तस्य मुक्तिर्भविष्यति

ప్రేతస్థితికి పడిపోయినవాడికైనా, అతని వంశజుడు గయాశిరస్సులో శ్రాద్ధం సమర్పిస్తే, అతనికి నిశ్చయంగా ముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 117

एतन्मम वचः श्रुत्वा सांप्रतं भुवि मानवाः । निःस्वा अपि करिष्यंति श्रादमेकं हि तत्र च । गयाशिरसि सुव्यक्तं युष्माकं मुक्तिदायकम्

నా ఈ వచనాన్ని విని, ఇప్పుడు భూమిపై మనుష్యులు—దరిద్రులైనా—అక్కడ కనీసం ఒక శ్రాద్ధమైనా చేస్తారు; ఎందుకంటే గయాశిరస్సులో అది మీకు ముక్తిని ప్రసాదించేదిగా స్పష్టంగా ప్రసిద్ధం.

Verse 118

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरस्तस्य वचनं परमेष्ठिनः । अनुज्ञातास्ततस्तेन स्वानि स्थानानि भेजिरे

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—పరమేష్ఠి (బ్రహ్మ) యొక్క ఆ వచనాన్ని విని, పితృదేవతలు ఆయన అనుమతి పొందిన తరువాత తమ తమ లోకాలకు తిరిగి వెళ్లారు.

Verse 119

ततःप्रभृति श्राद्धानि प्रवृत्तानि धरातले । पिंडदानसमे तानि यावदापुरुषत्रयम्

అప్పటి నుండి భూమిపై శ్రాద్ధకర్మలు ప్రవర్తించాయి; అవి పిండదానంతో సమానమని భావించబడ్డాయి, మరియు వాటి ఫల-విధి మూడు తరాల వరకు వ్యాపిస్తుంది.

Verse 120

पूर्वं ब्रह्मादितः कृत्वा ये केचित्पुरुषा गताः । परलोकं समुद्दिश्य तान्नराञ्छक्तितो नृप

ఓ రాజా! పరలోకాన్ని ఉద్దేశించి, బ్రహ్మ నుండి ప్రారంభించి ముందుగా గతించిన ఏ ఏ పురుషులున్నారో, వారందరి కోసం మనుష్యులు తమ శక్తి మేరకు ఈ కర్మను ఆచరించాలి.

Verse 121

तत्संख्यानां द्विजेंद्राणां दत्तवंतोऽपि वांछितम् । अदैवत्यमिदं श्राद्धं दरिद्राणां सुखावहम्

అంత సంఖ్యలోని ద్విజేంద్రులకు దానం చేసినా కోరిన ఫలం లభిస్తుంది. ఈ శ్రాద్ధం ఇతర దేవతలపై ఆధారంలేనిది; దరిద్రులకు కూడా సుఖమంగళకరం.

Verse 122

पितॄणां देवतानां च मनुष्याणां सुतृप्ति दम् । तस्माच्छ्राद्धं प्रकर्तव्यं पुरुषेण विजानता

శ్రాద్ధం పితృదేవతలకు, దేవతలకు, మనుష్యులకు కూడా సంపూర్ణ తృప్తిని ఇస్తుంది. అందువల్ల వివేకవంతుడు తప్పక శ్రాద్ధం చేయాలి.

Verse 123

पितॄणां वांछता तृप्तिं कालेष्वेतेषु यत्नतः । गयायां च विशेषेण लोकद्वयमभीप्सता

పితృ తృప్తిని కోరువాడు ఈ యోగ్యకాలాలలో శ్రద్ధతో—ప్రత్యేకంగా గయాలో—క్రియ చేయాలి; ఇహపర లోకముల రెండింటి మంగళం కోరితే.

Verse 124

न ददाति नरः श्राद्धं पितॄणां चन्द्रसंक्षये । क्षुत्पिपासापरीतांगाः पितरस्तस्य दुःखिताः

చంద్రక్షయకాలంలో (అమావాస్య) పితృలకు శ్రాద్ధం చేయని మనిషి పితృదేవతలు ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ దుఃఖిస్తారు.

Verse 125

प्रेतपक्षं प्रतीक्षंते गुरुवांछासमन्विताः । कर्षुका जलदं यद्वद्दिवानक्तमतंद्रिताः

వారు తీవ్రమైన ఆకాంక్షతో ప్రేతపక్షాన్ని ఎదురుచూస్తారు; ఎలా రైతులు పగలు-రాత్రి అలసట లేకుండా వర్షమేఘాన్ని వేచిచూస్తారో అలా.

Verse 126

प्रेतपक्षे व्यतिक्रांते यावत्कन्यां गतो रविः । तावच्छ्राद्धं च वांछंति दत्तं स्वैः पितरः सुतैः

పితృపక్షం గడిచిన తరువాత కూడా, సూర్యుడు కన్యారాశిలో ప్రవేశించే వరకు, పితృదేవతలు తమ కుమారులు సమర్పించిన శ్రాద్ధాన్ని కోరుతూనే ఉంటారు।

Verse 127

ततस्तुलागतेप्येके सूर्ये वांछंति पार्थिव । श्राद्धं स्ववंशजै र्दत्तं क्षुत्पिपासासमाकुलाः

అనంతరం, ఓ రాజా, సూర్యుడు తులారాశిలో ప్రవేశించినప్పటికీ, ఆకలి దాహాలతో బాధపడే కొందరు పితృదేవతలు తమ వంశజులు అర్పించిన శ్రాద్ధాన్ని కోరుతారు।

Verse 128

तस्मिन्नपि व्यतिक्रांते काले चांलिं गते रवौ । निराशाः पितरो दीनास्ततो यांति निजालयम्

ఆ కాలమూ గడిచిపోయి సూర్యుడు మరింత ముందుకు సాగినప్పుడు, పితృదేవతలు నిరాశతో దుఃఖితులై తమ స్వస్థానానికి తిరిగి వెళ్తారు।

Verse 129

मासद्वयं प्रतीक्षंते गृहद्वारं समाश्रिताः । वायुभूताः पिपासार्ताः क्षुत्क्षामाः पितरो नृणाम्

మనుష్యుల పితృదేవతలు రెండు నెలలు ఇంటి ద్వారాన్ని ఆశ్రయించి ఎదురుచూస్తారు; వారు వాయుసూక్ష్మరూపులై, దాహంతో బాధపడుతూ ఆకలితో క్షీణిస్తారు।

Verse 130

यावत्कन्यागतः सूर्यस्तुलास्थश्च महीपते । तथा दर्शदिने तद्वद्ब्रह्मणो वचनान्नृप

ఓ భూపతీ, సూర్యుడు కన్యారాశిలో ప్రవేశించి తులారాశిలో నిలిచేంతవరకు, అలాగే దర్శదినమైన అమావాస్య రోజున కూడా—ఓ నృపా—ఇది బ్రహ్మదేవుని వచనప్రకారం.

Verse 131

तस्माच्छ्राद्धं सदा कार्यं पितॄणां तृप्तिमिच्छता । तिलोदकं विशेषेण यथा ब्रह्मवचो नृप

కాబట్టి పితృదేవతల తృప్తిని కోరువాడు ఎల్లప్పుడూ శ్రాద్ధం చేయవలెను; విశేషంగా తిలోదకాన్ని అర్పించాలి—ఓ రాజా, ఇది బ్రహ్మవచనం.

Verse 132

वित्ताभावेऽपि दर्शायां श्राद्धं देयं विपश्चिता । तदभावे च कन्यायां संस्थिते दिवसाधिपे

ధనం లేకపోయినా దర్శా అమావాస్య రోజున వివేకి శ్రాద్ధం ఇవ్వాలి; అది కూడా సాధ్యంకాకపోతే సూర్యుడు కన్యారాశిలో ఉన్నప్పుడు చేయాలి.

Verse 133

तदभावे गयायां च सकृच्छ्राद्धं हि निर्वपेत् । येन नित्यं प्रदत्तस्य श्राद्धस्य फलमश्नुते

అది కూడా సాధ్యంకాకపోతే గయాలో ఒక్కసారి శ్రాద్ధం నిర్వహించాలి; దానివల్ల నిత్యం చేసిన శ్రాద్ధ ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 134

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । येनैतत्क्रियते श्राद्धं जनैः पितृ परायणैः

ఓ నరాధిపా, నీవు నన్ను అడిగినదంతా నేను వివరించాను; పితృభక్తులైన జనులు ఈ శ్రాద్ధాన్ని ఏ విధంగా చేస్తారో అదే.

Verse 135

अमावास्यां विशेषेण प्रेतपक्षे च पार्थिव

ఓ పార్థివా, విశేషంగా అమావాస్యనాడు మరియు ప్రేతపక్షంలో కూడా (శ్రాద్ధం చేయాలి).

Verse 136

यश्चैतां शृणुयात्पुण्यां श्राद्धोत्पत्तिं पठेच्च वा । स सर्वदोषनिर्मुक्तः श्राद्धदानफलं लभेत्

ఈ పుణ్యమైన శ్రాద్ధోత్పత్తి కథను ఎవడు వినునో లేదా పఠించునో, అతడు సమస్త దోషముల నుండి విముక్తుడై శ్రాద్ధదాన ఫలమును పొందును।

Verse 137

श्राद्धकाले पठेद्यस्तु श्राद्धोत्पत्तिमिमां नरः । अक्षयं तद्भवेच्छ्राद्धं सर्वच्छिद्रविवर्जितम्

శ్రాద్ధకాలమున ఈ శ్రాద్ధోత్పత్తి కథను ఎవడు పఠించునో, అతని శ్రాద్ధము అక్షయమై, సమస్త లోపముల నుండి విముక్తమగును।

Verse 138

असद्द्रव्येण वा चीर्णमनर्हैर्ब्राह्मणैरपि । अभुक्तं कामहीनं वा मन्त्रहीनमथापि वा

అసద్ది ద్రవ్యములతో చేసినదైనా, అర్హతలేని బ్రాహ్మణులతో చేసినదైనా; భోజనం చేయబడకపోయినా, సంకల్పరహితమైనదైనా, మంత్రరహితమైనదైనా—

Verse 139

सर्वं संपूर्णतां याति कीर्तनात्पार्थिवोत्तम । अस्याः श्राद्धसमुत्पत्तेः कीर्तनाच्छ्रवणादपि

హే రాజోత్తమా! ఈ శ్రాద్ధసముత్పత్తి కథను కీర్తించుట వలన—అది వినుట వలన కూడ—అది అంతటా సంపూర్ణతను పొందును।

Verse 216

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटके श्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धोत्पत्तिवर्णनंनाम षोडशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యము అంతర్గత శ్రాద్ధకల్పములో ‘శ్రాద్ధోత్పత్తివర్ణనము’ అను రెండువందల పదహారవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।