Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 94

Devanagari script

भर्तृयज्ञ उवाच । अथ ब्रह्मापि संचिन्त्य तानुवाच कृपान्वितः । युष्मदर्थं मयोपायश्चिंतितः पितरो लघुः

Transliteration

bhartṛyajña uvāca | atha brahmāpi saṃcintya tānuvāca kṛpānvitaḥ | yuṣmadarthaṃ mayopāyaściṃtitaḥ pitaro laghuḥ

Translation

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఆలోచించి, కరుణతో వారితో ఇలా అన్నాడు: ‘ఓ పితృదేవతలారా, మీకోసం నేను ఒక సులభ ఉపాయాన్ని ఆలోచించాను।’

Word by Word

• भर्तृयज्ञः: Bhartṛyajña (proper name)
• भर्तृयज्ञः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ-यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः/नाम)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तर/प्रारम्भार्थक)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अपि=also)

• संचिन्त्य: having reflected
• संचिन्त्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम्+चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having thought/considered’

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• कृपा-अन्वितः: compassionate
• कृपा-अन्वितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृपा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ ‘to go’ with anu-, past passive participle sense ‘endowed’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कृपया अन्वितः=compassionate)

• युष्मदर्थम्: for your sake
• युष्मदर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (युष्माकम् अर्थः=for your sake)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रितीया (Instrumental/करण), एकवचन

• उपायः: means, method
• उपायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चिन्तितः: has been devised
• चिन्तितः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle/कर्मणि भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘thought out/considered’

• पितरः: O Fathers / ancestors
• पितरः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, बहुवचन (हे पितरः / पितरः)

• लघुः: easy, quick
• लघुः: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लघु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘easy/quick’ (उपायस्य विशेषणम्)

Speaker

Bhartṛyajña (narrator), reporting Brahmā’s reply

Visual Art Cues

Scene: Bhartṛyajña narrates as Brahmā, after contemplation, addresses the Pitṛs with compassion, announcing he has conceived a simple remedy for their sake.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• Brahmā
• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scripture often provides compassionate accommodations—Brahmā formulates a simpler practice so dharma can be upheld by all.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it transitions to a practical prescription for śrāddha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmā announces an ‘easy means’ (laghu-upāya) to ensure Pitṛs gain satisfaction.