Adhyaya 195

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शूद्री च ब्राह्मणी चापि ये त्वया परिकीर्तिते । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्

ఋషులు పలికిరి—మీరు పేర్కొన్న శూద్రీ మరియు బ్రాహ్మణీ అనే ఈ రెండు, హాటకేశ్వర క్షేత్రంలోని అనుత్తమ తీర్థద్వయం.

Verse 2

तत्कथं तत्र संजातं केन वा तद्विनिर्मितम् । एतच्च सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामते

అది అక్కడ ఎలా ఉద్భవించింది? దానిని ఎవరు స్థాపించారు? ఓ మహామతీ, ఇవన్నీ విస్తారంగా వివరించండి.

Verse 3

पादुकाभ्यां समुत्पत्तिः श्रुताऽस्माभिः पुरा तव । वद तच्चापि माहात्म्यं ताभ्यां चैव समुद्भवम्

మేము పూర్వం మీ నుండి ఆ రెండు పాదుకలతో సంబంధించిన ఉద్భవాన్ని విన్నాము. వాటి మహాత్మ్యాన్ని, అలాగే వాటి నుండే ఏది ఉద్భవించిందో అది కూడా చెప్పండి.

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीन्नागरो विप्रश्छांदोग्य इति विश्रुतः । यस्याऽन्वयेऽपि विप्रेन्द्राश्छान्दोग्या इति विश्रुताः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ‘ఛాందోగ్య’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఒక నాగర బ్రాహ్మణుడు ఉండెను. అతని వంశంలోనూ అగ్ర బ్రాహ్మణులు ‘ఛాందోగ్య’ అనే పేరుతోనే ఖ్యాతి పొందిరి.

Verse 5

सामवेदविदस्तस्य गृहस्थाश्रमधर्मिणः । पश्चिमे वयसि प्राप्ते कन्या जाता सुशोभना

అతడు సామవేదవిదుడు, గృహస్థాశ్రమధర్మాన్ని నిష్ఠగా ఆచరించువాడు. వృద్ధావస్థకు చేరినప్పుడు అతనికి ఒక అతి సుందరమైన కుమార్తె జన్మించింది.

Verse 6

सर्वैरपि गुणैर्युक्ता सर्वलक्षण लक्षिता । सप्तरक्ता त्रिगंभीरा पञ्चसूक्ष्माऽबृहत्कटिः

ఆమె సమస్త గుణాలతో యుక్తురాలు, అన్ని శుభలక్షణాలతో లక్షితురాలు—సప్తరక్త సౌందర్యములు కలది, త్రిగంభీర స్వభావములు కలది, పంచసూక్ష్మ లక్షణములు కలది, మరియు విస్తారంకాని నడుము కలది.

Verse 7

पद्मपत्रविशालाक्षी लंबकेशी सुशोभना । बिंबोष्ठी ह्रस्वलोमा च पूर्णचन्द्रसमप्रभा

ఆమె కళ్ళు పద్మపత్రాలవలె విశాలమైనవి, కేశాలు దీర్ఘమైనవి, ఆమె అతి శోభాయుతురాలు; ఆమె పెదవులు బింబఫలంలా, దేహంపై సూక్ష్మమైన చిన్న రోమాలు, ఆమె కాంతి పూర్ణచంద్రుని సమానము.

Verse 8

तस्या नाम पिता चक्रे ब्राह्मणीति द्विजोत्तमाः । यस्मात्सा ब्राह्मणैर्दत्ता मण्डपान्ते सुपूजितैः

హే ద్విజోత్తములారా! ఆమె తండ్రి ఆమెకు ‘బ్రాహ్మణీ’ అని నామకరణం చేశాడు; ఎందుకంటే మంటపాంతరంలో సుపూజితులైన బ్రాహ్మణులు ఆమెను దత్తంగా ప్రసాదించారు.

Verse 9

पश्चिमे वयसि प्राप्ते अपत्यरहितस्य च । ववृधे सा च तन्वङ्गी चन्द्रलेखा यथा तथा

అతడు వృద్ధావస్థకు చేరి సంతానరహితుడై ఉన్నప్పుడు, ఆ సన్నని అవయవాల కుమార్తె చంద్రరేఖవలె క్రమంగా వృద్ధి చెందింది.

Verse 10

शुक्लपक्षे तु संप्राप्ते जनलोचनतुष्टिदा । यस्मिन्नहनि संजाता छान्दोग्यस्य महात्मनः । आनर्ताधिपतेस्तस्मिंस्तादृग्रूपा सुताऽभवत्

శుక్లపక్షము వచ్చినప్పుడు, జనుల కన్నులకు ఆనందమిచ్చే ఆమె, మహాత్ముడైన ఛాందోగ్యునికి అదే దినమున జన్మించింది; అలాగే ఆనర్తాధిపతికి అద్భుతసౌందర్యముగల కుమార్తె పుట్టింది।

Verse 11

यस्याः कायप्रभौघेण सर्वं तत्सूतिकागृहम् । निशागमेऽपि संजातं रत्नौघैरिव सुप्रभम् । ततस्तस्याः पिता नाम चक्रे रत्नवतीति च

ఆమె దేహప్రభా ప్రవాహముచేత, రాత్రి వచ్చినప్పటికీ ప్రసూతిగృహం రత్నరాశులవలె ప్రకాశించింది. అందుకే ఆమె తండ్రి ఆమెకు ‘రత్నవతి’ అనే నామం పెట్టాడు।

Verse 12

अथ सख्यं समापन्ना ब्राह्मण्या सह सा शुभा । नैरन्तर्येण ताभ्यां च वियोगो नैव जायते

తరువాత ఆ శుభకన్య బ్రాహ్మణితో స్నేహబంధాన్ని పొందింది; నిరంతరం కలిసి ఉండుటవలన వారిద్దరి మధ్య వియోగం ఎప్పుడూ కలగలేదు।

Verse 13

एकाशनं तथा शय्या एकान्नेन च भोजनम् । अष्टमेऽब्दे च संजाते पिता तस्या द्विजोत्तमाः

వారిద్దరికీ ఒకే ఆసనం, ఒకే శయ్య; ఒకే అన్నముతో భోజనం చేసేవారు. ఓ ద్విజోత్తమా, ఆమె ఎనిమిదవ సంవత్సరం వచ్చినప్పుడు ఆమె తండ్రి (ఆమె భవిష్యత్తు గురించి) ఆలోచించసాగాడు।

Verse 14

विवाहं चिन्तयामास प्रदानाय वरे तथा । सा ज्ञात्वा चेष्टितं तस्य पितुर्दुःखसमन्विता

ఆమె వివాహాన్ని గురించి ఆలోచించి, తగిన వరునికి ఆమెను ఇచ్చి కన్యాదానం చేయాలని అతడు నిర్ణయించాడు. తండ్రి ఉద్దేశాన్ని తెలిసి ఆమె దుఃఖంతో నిండిపోయింది।

Verse 15

सख्या वियोगभीता च प्रोचे रत्नवती तदा । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना बाष्पगद्गदया गिरा

అప్పుడు సఖితో వియోగభయంతో రత్నవతి పలికింది—ఆమె కన్నులు కన్నీళ్లతో నిండినవి, దుఃఖితురాలై, బాష్పంతో గొంతు గద్గదమై మాటలు వెలువరించింది।

Verse 16

सखि तातो विवाहं मे प्रकरिष्यति सांप्रतम् । विवाहितायाश्च सख्यं न भविष्यति कर्हिचित्

“సఖీ, నా తండ్రి ఇప్పుడే నా వివాహాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నాడు. వివాహం అయిన తరువాత మన స్నేహం మళ్లీ ఎప్పటికీ మునుపటిలా ఉండదు।”

Verse 17

वज्रपातोपमं वाक्यं तस्याः श्रुत्वा सखी च सा । रुरोद कण्ठमाश्लिष्य स्नेहव्याकुलितेन्द्रिया

ఆమె వజ్రపాతంలాంటి మాటలు విని ఆ సఖి ఆమె మెడను ఆలింగనం చేసి ఏడ్చింది; స్నేహంతో ఇంద్రియాలు వ్యాకులమయ్యాయి।

Verse 18

अथ तद्रुदितं श्रुत्वा माता तस्या मृगावती । ससंभ्रमा समागत्य वाक्यमेतदुवाच ह

ఆ రోదనాన్ని విని ఆమె తల్లి మృగావతి ఆతురతతో అక్కడికి వచ్చి ఈ మాటలు పలికింది।

Verse 19

किमर्थं रुद्यते पुत्रि केन ते विप्रियं कृतम् । करोमि निग्रहं येन तस्याद्यैव दुरात्मनः

“కుమార్తె, ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఎవరు నీకు అప్రీతి కలిగించారు? చెప్పు, నేను ఈ రోజే ఆ దురాత్ముని శిక్షిస్తాను।”

Verse 21

अनया रहिताहं च न जीवामि कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देवि प्ररोदिमि सुदुःखिता

ఆమె లేకుండా నేను ఏ విధంగానూ జీవించలేను. అందుకే, ఓ దేవీ, నేను అత్యంత దుఃఖంతో విలపిస్తున్నాను.

Verse 22

मृगावत्युवाच । यद्येवं पुत्रि यत्र त्वं प्रयास्यसि पतेर्गृहे । तस्य राज्ञस्तु यो विप्रः पौरोहित्ये व्यवस्थितः

మృగావతి చెప్పింది—అలా అయితే, కుమార్తె, నీవు భర్త ఇంటికి వెళ్లినప్పుడు, అక్కడ ఆ రాజుకు రాజపురోహిత్యములో స్థిరమైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు.

Verse 23

तस्य पुत्राय दास्यामि सखीमेनां तव प्रियाम् । तत्रापि येन ते संगो भविष्यत्यनया सह

నీకు ప్రియమైన ఈ సఖిని ఆ పురోహితుని కుమారునికి ఇస్తాను; అప్పుడు అక్కడ కూడా ఆమెతో నీకు సాంగత్యం కలుగుతుంది.

Verse 24

एवमुक्त्वा ततो राज्ञी छादोग्यं द्विजसत्तमम् । समानीयाब्रवीदेनं विनयावनता स्थिता

ఇలా చెప్పి రాణి ఆపై ఛాందోగ్యుడైన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుని పిలిపించి, వినయంతో వంగి నిలబడి అతనితో పలికింది.

Verse 26

तथा तव सुतायाश्च सुतेयं मम सुप्रिया । तस्मात्कुरु वचो मह्यं यच्च वक्ष्यामि सुव्रत

నీ కుమార్తె నీకు ఎంత ప్రియమో, అలాగే ఈ బాలిక నాకు కూడా అత్యంత ప్రియమైనది. కాబట్టి, ఓ సువ్రతా, నేను చెప్పేది చేయుము.

Verse 27

यस्य मे दीयते कन्या कदाचिन्नृपतेरियम् । पुरोधास्तस्य यो विप्रस्तस्मै देया निजा सुता

ఎప్పుడైనా రాజు ఈ నా కన్యను వివాహార్థం ఎవరికైతే ఇస్తాడో, అతని రాజపురోహితుడైన బ్రాహ్మణునికే నా స్వకన్యను కూడా ఇవ్వవలెను।

Verse 28

येन न स्यान्मिथो भेदस्ताभ्यां द्विजवरोत्तम । एकस्थाने स्थिताभ्यां च प्रसा दात्तव सत्तम

హే ఉత్తమ ద్విజా, ఆ ఇద్దరి మధ్య పరస్పర భేదం కలగకుండా నీ కృపను ప్రసాదించు; హే సత్తమా, వారు ఒకే స్థలంలో కలిసి నిలిచేలా అనుగ్రహించు।

Verse 29

छांदोग्य उवाच । नागरो नागरं मुक्त्वा योऽन्यस्मै संप्रयच्छति । कन्यकां यः प्रगृह्णाति विवाहार्थं कथंचन

ఛాందోగ్యుడు పలికెను—నాగరుడు నాగర సంబంధాన్ని విడిచి మరొకరికి కన్యను సమర్పిస్తే; లేదా ఎవడైనా ఏ విధంగానైనా వివాహార్థం కన్యను స్వీకరిస్తే—

Verse 30

स पंक्तिदूषकः पापान्नागरो न भवेदिह । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि कथंचिन्निजकन्यकाम् । अन्यस्मै नागरं मुक्त्वा निश्चयोऽयं मया कृतः

అతడు పంక్తిదూషకుడైన పాపి అవుతాడు; ఇక్కడ నిజమైన నాగరుడిగా పరిగణింపబడడు। అందుచేత నేను ఏ విధంగానూ నాగర సంబంధాన్ని విడిచి నా కన్యను ఇతరునికి ఇవ్వను—ఇది నా దృఢ నిశ్చయం।

Verse 31

ब्राह्मण्युवाच । नाहं पतिं प्रयास्यामि कुमारी ब्रह्मचारिणी । देया प्रिया सखी यत्र तावद्यास्यामि तत्र च

బ్రాహ్మణ కన్య పలికెను—నేను కుమారిగా బ్రహ్మచారిణిని; భర్త వద్దకు నేను వెళ్లను। నా ప్రియ సఖి, వివాహంలో ఇవ్వబడబోయే ఆమె ఎక్కడ ఉంటుందో, అక్కడికే నేను వెళ్లి ఆమెతోనే ఉంటాను।

Verse 32

यदि तात बलान्मह्यं विवाहं त्वं करिष्यसि । विषं वा भक्षयिष्यामि साधयिष्यामि पावकम्

తండ్రీ! నీవు బలవంతంగా నాకు వివాహం చేయిస్తే, నేను విషం త్రాగుతాను లేదా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.

Verse 33

शस्त्रेण वा हनिष्यामि स्वदेहं तात निश्चयम् । एवं ज्ञात्वा तु तात त्वं यत्क्षमं तत्समाचर

లేదా, తండ్రీ! నేను నిశ్చయంగా ఆయుధంతో నా దేహాన్ని సంహరిస్తాను. ఇది తెలిసి, తండ్రీ, యోగ్యమైనదే ఆచరించు.

Verse 34

सूत उवाच । तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स विप्रो दुःखसंयुतः । स्त्रीहत्यापाप भीतस्तु तां त्यक्त्वा स्वगृहं ययौ

సూతుడు పలికెను—ఆమె దృఢనిశ్చయాన్ని తెలిసి ఆ బ్రాహ్మణుడు దుఃఖంతో నిండిపోయెను; స్త్రీహత్యాపాపభయంతో ఆమెను విడిచి తన ఇంటికి వెళ్లెను.

Verse 35

सापि रेमे तया सार्धं रत्नवत्या द्विजोत्तमाः । संहृष्टहृदया नित्यं संत्यक्तपितृसौहृदा

హే ద్విజోత్తమా! ఆమె కూడా రత్నవతితో కలిసి ఆనందంగా నివసించెను; నిత్యం హర్షభరిత హృదయంతో, పితృస్నేహబంధాన్ని విడిచినది.

Verse 36

यौवनं सा तु संप्राप्ता रूपेणाप्रतिमा भुवि

కాలక్రమేణ ఆమె యౌవనాన్ని పొందెను; రూపసౌందర్యంలో భూమిపై ఆమెకు సాటి లేనిది.

Verse 195

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये छान्दोग्यब्राह्मणकन्यावृत्तान्तवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీ-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, పవిత్ర హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘ఛాందోగ్య బ్రాహ్మణుని కుమార్తె వృత్తాంత వర్ణన’ అనే నూట తొంభై ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 258

इयं तव सुता ब्रह्मन्सुताया मम सुप्रिया । न वियोगं सहत्यस्या मुहूर्तमपि भामिनी

ఓ బ్రాహ్మణా! నీ ఈ కుమార్తె నా కుమార్తెకు అత్యంత ప్రియమైనది; ఆ కాంతిమతి కన్య ఆమెతో ఒక్క ముహూర్తమైనా వియోగాన్ని సహించలేను।