Adhyaya 188

Verse 1

सूत उवाच । ततस्तु पंचमे चाह्नि संजाते ते द्विजोत्तमाः । श्वेतधौतांबराः सर्वे सुस्नाताः शुचयः स्थिताः

సూతుడు పలికెను—అనంతరం ఐదవ దినము వచ్చినప్పుడు ఆ ద్విజోత్తములు అందరూ శుభ్రంగా స్నానమాచరించి, శ్వేతధౌత వస్త్రాలు ధరించి, శుచిగా సిద్ధంగా నిలిచిరి।

Verse 2

चक्रुः सर्वाणि कर्माणि पुलस्त्येन प्रबोधिताः । सदोमध्ये गताश्चैव ऋत्विग्वरणपूर्वकाः

పులస్త్యుని ఉపదేశముచే వారు సమస్త విధికర్మలను నిర్వహించి, ముందుగా ఋత్విజులను వరిచి, యజ్ఞశాల మధ్యభాగమునకు ప్రవేశించిరి।

Verse 3

अध्वर्युणा समादिष्टान्प्रैषान्प्रोचुर्यथा क्रमम् । होमार्थं दीप्तवह्नौ च ऋत्विग्भिः सुसमाहितैः

అధ్వర్యుని ఆజ్ఞ ప్రకారం ప్రైషలు క్రమముగా ప్రకటించబడెను; మరియు సుసమాహితులైన ఋత్విజులు హోమార్థం దగ్ధమగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించిరి।

Verse 4

एतस्मिन्नेव काले तु ह्युद्गात्रा कर्म योजितम् । शंकुभिः क्रियते यच्च साम गीतिप्रसूचितम्

అదే సమయంలో ఉద్గాతృడు ఆ కర్మను ప్రారంభించెను; అది శంకువులతో (చిహ్నస్థంభాలతో) నిర్వహింపబడును, సామగాన స్వరములచే సూచింపబడును।

Verse 5

सप्तावर्तं द्विजश्रेष्ठाः सदोमध्यगतेन च । यत्राऽगच्छंति ते सर्वे देवा यज्ञांशलालसाः

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, సదోమధ్యంలో జరిగే సప్తావర్త కర్మస్థలానికి యజ్ఞభాగాన్ని కోరుతూ సమస్త దేవతలు అక్కడికి వచ్చెదరు।

Verse 6

सोमपानकृते चैव विशेषेण मुदान्विताः । प्रारब्धे सोमभक्ष्येऽथ गीते चोद्गातृनिर्मिते

సోమపానార్థం వారు విశేష ఆనందంతో నిండిపోయారు. సోమభక్ష్యము ప్రారంభమై, ఉద్గాతృకృత గానం మొదలగగానే యజ్ఞమంగళబలం సంపూర్ణమైంది।

Verse 7

आगता कन्यका चैका सामगीतिसमुत्सुका । शंकुकर्णनजं चित्रं वांछमाना विचक्षणा

అప్పుడు సామగీతానికి ఉత్సుకతతో ఒక కన్య వచ్చింది. ఆమె విచక్షణగల బుద్ధిమతి; శంకు-కర్ణుల నుండి జనించిన ఆ విచిత్ర రూపాన్ని చూడాలని కోరింది।

Verse 8

छन्दोगस्य सुता श्रेष्ठा देवशर्माभिधस्य च । औदुम्बरीति नाम्ना सा सामश्रवणलालसा

ఆమె దేవశర్మ అనే ఛాందోగుని శ్రేష్ఠ కుమార్తె. ఆమె పేరు ఔదుంబరీ; సామమంత్రధ్వనులను వినాలని ఆమెకు గాఢమైన తపన.

Verse 9

उद्गातारं च सदसि वचनं व्याजहार सा । यथायथा प्रवर्तंते शंकवः सामसूचिताः

సభలో ఆమె ఉద్గాతృను ఉద్దేశించి పలికింది—సామగీత సూచన ప్రకారం యజ్ఞంలో శంకువులు (కీలలు) ఎలా ఎలా క్రమంగా ప్రవృత్తమవుతాయో అని।

Verse 10

दक्षिणाग्नौ द्रुतं गत्वा कुरु होमं यथोदितम् । येन त्वं मुच्यसे पापान्न चेद्व्यर्थो भविष्यति

దక్షిణాగ్నియొద్దకు త్వరగా వెళ్లి శాస్త్రోక్త విధంగా హోమం చేయుము. దానివలన నీవు పాపముల నుండి విముక్తుడవగుదువు; లేకపోతే అది వ్యర్థమగును.

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा साभिप्रायं द्विजोत्तमाः । ततः स चिन्तयामास यावत्तद्व्याहृतं वचः

ఆమె మాటల అంతర్భావాన్ని విని శ్రేష్ఠ ద్విజుడు నిలిచెను. ఆపై ఆమె పలికిన వాక్యాన్ని కొంతసేపు మనసులో ఆలోచించెను.

Verse 12

ततः पप्रच्छ तां कन्या मुद्गाता विस्मयान्वितः । कुतस्त्वमसि चाऽयाता सुता कस्य वदस्व मे

అప్పుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిన ముద్గాత ఆ కన్యను ప్రశ్నించెను—“నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి? ఎవరి కుమార్తెవు? నాకు చెప్పుము.”

Verse 13

औदुम्बर्युवाच । पर्वतस्य सुता चास्मि विख्याता देवशर्मणः । जातिस्मरा महाभाग प्राप्ता गन्धर्वलोकतः

ఔదుంబరీ చెప్పెను—“నేను పర్వతుని కుమార్తెను; ‘దేవశర్మ’ అని ప్రసిద్ధిని పొందినదానను. హే మహాభాగ, నాకు పూర్వజన్మస్మృతి ఉంది; గంధర్వలోకమునుండి వచ్చితిని.”

Verse 14

उद्गातोवाच । गन्धर्वस्य सुता कस्य केन शप्तासि पुत्रिके । कदा ते भविता मोक्षो मानुषत्वस्य कीर्त्तय

ఉద్గాతుడు చెప్పెను—“ఓ కుమార్తె, గంధర్వులలో నీవు ఎవరి కుమార్తెవు? ఎవరు నిన్ను శపించిరి? ఈ మానవస్థితి నుండి నీకు మోక్షం ఎప్పుడు కలుగును—నాకు వివరించుము.”

Verse 15

औदुम्बर्युवाच । नारदः पर्वतश्चैव गन्धर्वौ विदितौ जनैः । पर्वतस्य सुता चास्मि शप्ताहं नारदेन हि

ఔదుంబరీ పలికెను—నారదుడు, పర్వతుడు ఇద్దరూ జనులకు ప్రసిద్ధులైన గంధర్వులు. నేను పర్వతుని కుమార్తెను; నిజముగా నారదునిచే శపింపబడితిని.

Verse 16

विपंचीं वादयन्स्वैरं दृष्टः स मुनिसत्तमः । अजानंत्या च तानानां विशेषं मूर्च्छनोद्भवम् । मया स हसितोऽतीव तानभंगतया गतः

ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు స్వేచ్ఛగా విపంచీ వాయించుచుండగా కనిపించెను. మూచ్ఛనాజన్య స్వరతానాల సూక్ష్మభేదం తెలియక, ఆయన తానాలు ‘విరిగినవి’ అనుకొని నేను అతిగా నవ్వితిని.

Verse 17

ततः स कुपितो मह्यं ददौ शापं द्विजोत्तमः । मिथ्यापहसितो यस्मादहं शापमतोऽर्हसि

అప్పుడు కోపించిన ఆ ద్విజోత్తముడు నాకు శాపమిచ్చెను—“నీవు నన్ను అసత్యంగా పరిహసించినందున, శాపానికి అర్హురాలవు.”

Verse 18

मानुषाणामयं धर्मस्तस्मात्त्वं मानुषी भव । मया प्रसादितः सोऽथ पित्रा सार्धं मुनीश्वरः

“ఇది మనుష్యుల ధర్మము; కనుక నీవు మానవిగా అవు.” ఆపై నేను, నా తండ్రితో కలిసి, ఆ మునీశ్వరుని ప్రసన్నం చేసితిమి.

Verse 19

शापांतं कुरु मे नाथ बालिशाया विशेषतः । मानुषत्वं च मे भूयात्सुस्थाने सुकुले विभो

హే నాథా! నా శాపానికి అంతము చేయుము—ప్రత్యేకించి నేను బాలిషినైనందున. హే విభో, నా మానవజన్మ సుస్థానములో, సుకులములో కలుగుగాక.

Verse 20

सुस्थाने चांतकालश्च ब्राह्मणस्य निवेशने । ततोऽहं तेन संप्रोक्ता चमत्कारपुरें शुभे

(నా అంత్యకాలం) ఒక ఉత్తమ ప్రదేశంలో, ఒక బ్రాహ్మణుని నివాసంలో జరగాలని (అనుగ్రహించారు). ఆ తర్వాత, వారు నన్ను శుభప్రదమైన చమత్కారపురానికి వెళ్ళమని ఆదేశించారు.

Verse 21

देवशर्मा तु विप्रेंद्रः कुलीनः सर्वशास्त्रवित् । तस्य तु ब्राह्मणी नाम्ना सत्यभामेति विश्रुता

దేవశర్మ అనే శ్రేష్ఠుడైన బ్రాహ్మణుడు ఉండేవారు, ఆయన కులీనుడు మరియు సర్వశాస్త్రవేత్త. ఆయన భార్య సత్యభామ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 22

तस्या गर्भं समासाद्य मानुषत्वं समाचर । यदा पैतामहो यज्ञस्तस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति

"నీవు ఆమె గర్భంలో ప్రవేశించి మానవ జన్మను ధరించు. ఎప్పుడైతే ఆ పవిత్ర క్షేత్రంలో 'పైతామహ' యజ్ఞం జరుగుతుందో (అప్పుడు విధి నెరవేరుతుంది)."

Verse 23

उद्गातुः समये तस्य शंकोश्चैव विपर्यये । तदा तु स त्वया वाच्यो ह्यस्थाने शंकुराहितः । सर्वदेवसभा मध्ये तदा मोक्षो भविष्यति

"ఉద్గాత సమయాన, శంకువు విపరీత స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, నీవు ఇలా చెప్పాలి: 'శంకువు తప్పు స్థానంలో స్థాపించబడింది.' సకల దేవతల సభ మధ్యలో, అప్పుడు నీకు మోక్షం లభిస్తుంది."

Verse 24

इमां मे दैविकीं कांतां तनुं पश्य द्विजोत्तम । विमानं पश्य चायातं पित्रा संप्रेषितं मम

"ఓ ద్విజోత్తమా, నా ఈ దివ్యమైన మరియు కాంతివంతమైన శరీరాన్ని చూడు. మరియు నా తండ్రి పంపిన ఈ విమానాన్ని చూడు, అది ఇక్కడికి వచ్చింది."

Verse 25

उद्गातोवाच । तुष्टोऽहं ते विशालाक्षि यज्ञस्याऽविघ्नकारके । न वृथा दर्शनं मे स्याद्विशेषाद्देवसंभवे । वरं वरय मत्तस्त्वं तस्मादौदुम्बरीप्सितम्

ఉద్గాతుడు పలికెను—హే విశాలాక్షి, యజ్ఞవిఘ్ననాశిని! నేను నీపై సంతుష్టుడను. నీది దైవసంభవమగుటచేత నా దర్శనం వ్యర్థం కాకూడదు; కావున, ఓ ఔదుంబరీ, నన్ను కోరిన వరం అడుగు।

Verse 26

औदुम्बर्युवाच । यदि मे यच्छसि वरं सन्तुष्टो ब्राह्मणोत्तम । सर्वेषामेव देवानां पुरतश्च ददस्व तम्

ఔదుంబరీ పలికెను—హే బ్రాహ్మణోత్తమా! మీరు సంతుష్టుడై నాకు వరమిచ్చదలచితే, ఆ వరాన్ని సమస్త దేవతల సన్నిధిలోనే నాకు ప్రసాదించండి।

Verse 27

अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञं भूमौ समाचरेत् । तस्मिन्सदसि मध्यस्था मूर्तिः कार्या यथा मम

ఈ రోజు నుండి భూమిపై ఎవడు యజ్ఞం నిర్వహించునో, ఆ యజ్ఞసభలో (సదస్సులో) మధ్యభాగంలో నా రూపసమానమైన ప్రతిమను తయారు చేసి స్థాపించవలెను।

Verse 28

ततो मत्पुरतश्चैव कार्यं शकुप्रचारणम् । स्वर्गस्थाया भवेत्तुष्टिर्मम तेन कृतेन च

అనంతరం నా సమక్షంలో కూడా ‘శకు-ప్రచారణం’ నిర్వహించవలెను; ఆ కర్మచేత స్వర్గస్థురాలైన నేను సంతుష్టి పొందుదును।

Verse 29

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उद्गाता तामथाब्रवीत् । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति

సూతుడు పలికెను—ఆమె మాటలు విని ఉద్గాతుడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు—“ఈ రోజు నుండి ఎవడు ఇక్కడ యజ్ఞం చేయునో…”

Verse 30

सदोमध्ये तु तां स्थाप्य पूजयित्वा विलेपनैः । वस्त्रैराभरणैश्चैव गन्धपुष्पानुलेपनैः

యజ్ఞమండప మధ్యలో ఆ దేవిని స్థాపించి, లేపన-చందనాదులతో, వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలు సమర్పించి, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాల అనులేపనంతో విధివిధానంగా పూజించాలి।

Verse 31

ततः शंकुप्रचारं तु करिष्यति तदग्रतः । एतद्वाक्यं मया प्रोक्तं सर्वदेवसमा गमे

ఆ తరువాత నీ సమక్షంలోనే శంకు-ప్రచారం (గొయ్యి/గొడ్డలి కడ్డీతో కొలతలు, గుర్తులు వేయు కర్మ) విధివిధానంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ మాటను నేను సర్వదేవ సమాగమంలో పలికాను.

Verse 32

नान्यथा भावि भद्रं ते त्वं संतोषं परं व्रज । त्वया विरहितं भद्रे सदःकर्म करिष्यति

ఇది వేరేలా జరగదు—నీకు మంగళం కలుగుగాక. నీవు ఇప్పుడు పరమ సంతృప్తికి చేరుకో. ఓ భద్రే, నీవు లేకున్నా సదఃకర్మం విధివిధానంగా నిర్వహించబడుతుంది.

Verse 33

वृथा भावि च तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा । या नारी सदसो मध्ये फलैस्त्वां पूजयिष्यति

లేకపోతే అది అంతా వ్యర్థమవుతుంది, బూడిదలో హవిస్సు పోసినట్లే. కానీ సభ మధ్యలో ఫలాలతో నిన్ను పూజించే ఆ స్త్రీ…

Verse 34

फलेफले कोटिगुणं तस्याः श्रेयो भविष्यति । सफलाश्च दिशः सर्वा भविष्यंति न संशयः

ప్రతి ఫలం సమర్పించిన కొద్దీ ఆమె శ్రేయస్సు, మంగళం కోటి రెట్లు వృద్ధి చెందుతుంది. ఆమెకు అన్ని దిశలూ ఫలప్రదమవుతాయి—సందేహం లేదు.

Verse 35

वस्त्रमाभरणं या च पुष्पधूपादिकं तथा । तुभ्यं दास्यति तत्सर्वं तस्याः कोटिगुणं फलम्

ఏ స్త్రీ నీకు వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అలాగే పుష్పాలు, ధూపం మొదలైనవి ఏవైనా సమర్పిస్తుందో, ఆమెకు ఆ సమస్త దానఫలం కోటిగుణముగా కలుగును।

Verse 36

परं तावत्प्रतीक्षस्व मा विमानं समारुह । देवि केनापि कार्येण तव पूजां समाचरे

కానీ ఇప్పటికి కొంతసేపు వేచియుండుము; విమానమును అధిరోహించకుము। దేవీ, ఏదో ఒక కారణముచేత నీ పూజ నిర్వహింపబడనివ్వుము।

Verse 37

देवा ऊचुः । युक्तं त्वया द्विजश्रेष्ठ वचनं समुदाहृतम् । अस्माकमपि वाक्येन सत्यमेतद्भविष्यति

దేవులు పలికిరి—హే ద్విజశ్రేష్ఠా, నీవు పలికిన వచనం యుక్తమే. మా వాక్యముచేత కూడ ఇది నిశ్చయంగా సత్యమగును।

Verse 38

सूत उवाच । उद्गात्रा सैतमुक्ता च तिष्ठतिष्ठेत्यथोदिता । देवी वरविमानेन गृहीता सांऽबरे स्थिता

సూతుడు పలికెను—ఉద్గాతృడు ఇలా పలికిన తరువాత ‘నిలుచు, నిలుచు’ అని ఆపబడగా, దేవి శ్రేష్ఠ విమానముచే గ్రహింపబడి ఆకాశమందు నిలిచెను।

Verse 39

एतस्मिन्नेव काले तु देवशर्मसुताऽभवत् । देवी नगरमध्यस्थां सर्वा नार्यो द्विजोत्तमाः

అదే సమయంలో దేవశర్ముని కుమార్తె ప్రత్యక్షమైంది. దేవి నగరమధ్యమందు నిలిచెను; సమస్త స్త్రీలు మరియు శ్రేష్ఠ ద్విజులును (అక్కడ సమవేతులయ్యిరి)।

Verse 40

कुतूहलात्समायातास्तस्या दर्शनलालसाः । काचित्फलानि चादाय काचिद्वस्त्राणि भक्तितः । यथार्हं पूजिता ताभिः सर्वाभिश्च द्विजोत्तमाः

కుతూహలంతో ఆమె దర్శనానికి లాలసతో అందరూ చేరారు. ఒకరు ఫలాలు తెచ్చారు, మరొకరు భక్తితో వస్త్రాలు తెచ్చారు. ఓ ద్విజోత్తమా, అందరూ యథోచితంగా ఆమెను పూజించారు.

Verse 41

श्रुत्वा स्वदुहितुः सोऽपि देवशर्मा समाययौ । सपत्नीकः प्रहृष्टात्मा विस्मयोत्फुल्ललोचनः

తన కుమార్తె విషయాన్ని విని దేవశర్మ కూడా అక్కడికి వచ్చాడు. భార్యతో కూడి, హర్షంతో మనస్సు ఉల్లసించి, ఆశ్చర్యంతో కళ్లను విప్పుకున్నాడు.

Verse 42

सोऽपि यावत्प्रणामं च तस्याश्चक्रे द्विजो त्तमाः । सपत्नीकस्तदा प्रोक्त्वा निषिद्धस्तु तथा तया

ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు ఆమెకు నమస్కరించబోతుండగా, భార్యతో కూడి ఉన్న అతనిని ఆమె పలికి, అలా చేయవద్దని నిషేధించింది.

Verse 43

ताततात नमस्कारं मा मे कुरु सहांबया । प्राप्ता स्वर्गगतिर्नाम मम नाशं प्रया स्यति

“నాన్నా, నాన్నా! అమ్మతో కూడి కూడా నాకు నమస్కారం చేయవద్దు. నేను స్వర్గగతిని పొందాను; (అలా చేస్తే) నా ఆ ప్రాప్తి నశిస్తుంది.”

Verse 44

तिष्ठात्रैव सपत्नीको यावदद्य दिनं विभो । त्वामादाय सपत्नीकं यास्यामि त्रिदिवालयम् । अनेनैव शरीरेण याचयित्वा सुरो त्तमान्

“ఓ పూజ్యుడా! ఈ రోజు అంతా భార్యతో కూడి ఇక్కడే ఉండండి. మిమ్మల్ని భార్యతో సహా తీసుకొని త్రిదివాలయానికి వెళ్తాను; ఈ శరీరంతోనే ఉత్తమ దేవతలను ప్రార్థిస్తాను.”

Verse 45

ततस्तौ हर्षितौ तत्र पितरौ हि व्यवस्थितौ । प्रेक्षमाणौ सुतायास्तां पूजां जनविनिर्मिताम् । मन्यमानौ तदात्मानमधिकं सर्व देहिनाम्

అప్పుడు ఆ ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు అక్కడ ఆనందంతో నిలిచి, ప్రజలు తమ కుమార్తెకు ఏర్పాటు చేసిన పూజను చూస్తూ; ఆమె స్థితి సమస్త దేహధారులకన్నా అధికమని భావించారు।

Verse 46

तस्य ये स्वजनाः केचित्सर्वे तेऽपि द्विजोत्तमाः । शंसमाना सुतां तां तु तत्समीपं व्यवस्थिताः

అతని స్వజనులలో అక్కడ ఉన్నవారెవరైనా, వారందరూ ఉత్తమ ద్విజులు; వారు ఆ కుమార్తెను ప్రశంసిస్తూ ఆమె సమీపంలో నిలిచారు।

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भृगुर्यत्र पितामहः । निष्क्रम्य सदसस्तस्मात्कृताञ्जलिरुवाच तम्

అంతలో భృగువు పితామహుడు (బ్రహ్మ) ఉన్న చోటుకు వచ్చాడు; ఆ సభ నుండి బయటికి వచ్చి కృతాంజలిగా ఆయనతో పలికాడు।

Verse 48

उद्गात्रा देव चात्मीयो मार्गः श्रुतिविवर्जितः । विहितः कन्यकां धृत्वा सदोमध्ये सुरेश्वर

హే దేవా! ఆ ఉద్గాతా శ్రుతి-ప్రామాణ్యం లేని తన స్వంత మార్గాన్ని స్థాపించాడు; హే సురేశ్వరా! సభ మధ్యలో కన్యను ఉంచి ఈ విధానాన్ని చేశాడు।

Verse 49

देवत्वं जल्पितं तस्या नागर्याः सुरसंनिधौ । सोमपानं तथा कुर्मो वयं तत्र तया सह

దేవుల సన్నిధిలో ఆ నగరకన్య తన దైవత్వాన్ని ప్రకటించింది; మరియు అక్కడ మేము ఆమెతో కలిసి సోమపానమూ చేస్తున్నాము।

Verse 51

सोऽब्रवीच्छापभ्रष्टेयं गन्धर्वी ब्राह्मणालये । अवतीर्णा विधेर्यज्ञे मुक्ति रस्याः प्रकीर्तिता

అతడు అన్నాడు—శాపవశాత్ స్థితి నుండి పతితమైన ఈ గంధర్వీ బ్రాహ్మణ గృహంలో అవతరించింది; విధి (బ్రహ్మ) యజ్ఞంలో ఆమె ముక్తి ప్రకటించబడింది।

Verse 52

नारदेन पुरा देव कोपेन च तथा मुदा । तस्या देव वरो दत्तो मया तुष्टेन सांप्रतम्

ఓ దేవా! పూర్వం నారదుని కారణంగా—కోపంతోనూ ఆనందంతోనూ—నేను ప్రసన్నుడై ఇప్పుడు ఆమెకు ఈ దివ్య వరాన్ని ప్రసాదించాను।

Verse 53

शंकुप्रचारं नो बाह्यं तव संपत्स्यते क्वचित् । देवैः सर्वैः समानीता प्रतिष्ठां प्रपितामह

ఓ ప్రపితామహా! శంకువుతో నిర్ధారితమైన సరిహద్దుల వెలుపల నీ సంచారం ఎప్పటికీ జరగదు; ఎందుకంటే సమస్త దేవతలు కలిసి నీ ప్రతిష్ఠను విధివిధానంగా స్థాపించారు।

Verse 54

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः कैलासाच्च द्विजोत्तमाः । श्रुत्वा चौदुंबरीजातं माहात्म्यं धरणीतले

అంతలోనే కైలాసం నుండి ఉత్తమ ద్విజులు అక్కడికి వచ్చారు; భూమిపై ఉదుంబరమునుండి ఉద్భవించిన ఆ మహాత్మ్యాన్ని వారు విని ఉన్నారు।

Verse 55

यज्ञे पैतामहे चैव हाटकेश्वरसंभवे । क्षेत्रे पुण्यतमे तत्र पूजार्थं द्विजसत्तमाः

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! వారు పూజార్థం అక్కడికి వచ్చారు—అత్యంత పుణ్యక్షేత్రంలో, పైతామహ యజ్ఞంలో, హాటకేశ్వరుని ప్రాదుర్భావస్థలంలో।

Verse 56

हृष्टा मातृगणा ये च अष्टषष्टिप्रमाणतः । पूज्यंते ये च गन्धर्वैः सिद्धैः साध्यैर्मरुद्गणैः

హర్షభరితమైన మాతృగణాలు అష్టషష్టి సంఖ్యలో; గంధర్వులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు మరియు మరుద్గణాలు వారిని పూజిస్తారు।

Verse 57

पृथक्पृथग्विधै रूपैर्लोकविस्मयकारकैः । नृत्यंत्यश्च हसंत्यश्च गायंत्यश्च तथापराः

లోకాలను ఆశ్చర్యపరచే నానావిధ రూపాలతో; కొందరు నర్తించారు, కొందరు నవ్వారు, మరికొందరు పాడారు।

Verse 58

तासां कोलाहलं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । विस्मयं परमं प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

వారి మహా కోలాహలాన్ని విని, బ్రహ్మా-విష్ణువుల నేతృత్వంలో, ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు।

Verse 59

किमेतदिति जल्पंतः प्रोत्थिता यज्ञमंडपात् । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वास्ता यत्र पद्मजः

“ఇది ఏమిటి?” అని పలుకుతూ వారు యజ్ఞమండపం నుండి లేచారు; అంతలోనే అందరూ పద్మజుడు (బ్రహ్మ) ఉన్న చోటికి చేరారు।

Verse 60

प्रणम्य शिरसा हृष्टास्ततः प्रोचुस्तु सादरम् । वयमेवं समायाताः श्रुत्वा ते यज्ञमुत्तमम्

వారు శిరస్సు వంచి ప్రణమించి, హర్షంతో సాదరంగా పలికారు—“మీ ఉత్తమ యజ్ఞాన్ని విని మేము ఇక్కడికి వచ్చాము.”

Verse 61

आमंत्रिताश्च देवेश वायुना जगदायुना । यज्ञभागा न चास्माकं विद्यंते यज्ञकर्मणि

హే దేవేశ్వరా! జగద్ప్రాణమైన వాయువు మమ్మల్ని ఆహ్వానించాడు; కానీ యజ్ఞకర్మలో మాకు యజ్ఞభాగాలు నియమించబడలేదు।

Verse 62

एतान्येव दिनानीह नायातास्तेन पद्मज । औदुंबरीं वयं श्रुत्वा ह्यपूर्वां तेन संगताः

హే పద్మజ (బ్రహ్మా)! అప్పటి నుంచి ఇప్పటివరకు ఇంతకొద్ది రోజులే గడిచాయి. ఆ అద్భుతమైన, అపూర్వమైన ఔదుంబరీని విని మేమంతా సమవేతులమయ్యాము।

Verse 63

सा दृष्ट्वा पूजिताऽस्माभिः प्रणिपातपुरःसरम् । पर्वतस्य सुता यस्माद्गन्धर्वस्य महात्मनः

ఆమెను దర్శించి మేము ముందుగా ప్రణామం చేసి ఆపై పూజించాము; ఎందుకంటే ఆమె ‘పర్వత’ అనే మహాత్మ గంధర్వుని కుమార్తె।

Verse 64

सर्वकामप्रदा स्त्रीणां सर्वदेवैः प्रतिष्ठिता । स्थानं दर्शय चास्माकं त्वं देव प्रपितामह

ఆమె స్త్రీలకు సమస్త కామ్యఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది, సమస్త దేవతలచే ప్రతిష్ఠితమైంది. హే దేవ ప్రపితామహ (బ్రహ్మా)! మాకు తగిన స్థలాన్ని చూపించండి।

Verse 65

अष्टषष्टिप्रमाणश्च गणोऽस्माकं व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा पद्मजो ज्ञात्वा संकीर्णं यतमंडपम् । व्याप्तं देवगणैः सर्वैस्त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणकैः

మా గణము అరవై ఎనిమిది సంఖ్యలో సక్రమంగా ఏర్పాటైంది. ఇది విని పద్మజుడు యతమండపం (సభామండపం) కిక్కిరిసిపోయిందని గ్రహించాడు—ముప్పైమూడు వర్గాల సమస్త దేవగణాలతో నలుమూలలా వ్యాపించి ఉంది।

Verse 66

ततो मध्यगमाहूय स तदा नगरोद्भवम् । श्रुताध्ययनसंपन्नं वृहस्पतिमिवापरम् । अब्रवीच्छ्लक्ष्णया वाचा त्यक्ता मौनं पितामहः

అప్పుడు ఆయన మధ్యకు పిలిపించి, నాగరులలో జన్మించిన, శ్రుతి-అధ్యయనసంపన్నుడు, మరొక బృహస్పతిలాంటి వానిని ముందుకు తెచ్చాడు. పితామహ బ్రహ్మ మౌనం విడిచి మృదువాక్యంతో పలికెను.

Verse 67

त्वं गत्वा मम वाक्येन विप्रान्नागरसंभवान् । प्रब्रूहि गोत्रमुख्यांश्च ह्यष्टषष्टिप्रमाणतः

నీవు నా వాక్యాన్ని తీసుకొని వెళ్లి నాగరసంభవ విప్రులకు చెప్పుము; అలాగే గోత్రముఖ్యులను కూడా అరవై ఎనిమిది సంఖ్య ప్రకారం ప్రకటించుము.

Verse 68

एते मातृगणाः प्राप्ता अष्टषष्टिप्रमाणकाः । एकैक गोत्रमुख्याश्च एकैकस्य प्रमाणतः

ఈ మాతృగణములు అరవై ఎనిమిది సంఖ్యతో వచ్చియున్నారు; అలాగే నియమప్రకారం ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రతి గోత్రానికి ఒక్కొక్క ప్రధానుడు కూడా సమాగతుడై ఉన్నాడు.

Verse 69

स्वेस्वे भूमिविभागे च स्थानं यच्छतु सांप्रतम् । एतत्साहाय्यकं कार्यं भवद्भिर्मम नागराः । प्रसादं प्रचुरं कृत्वा येन तुष्टिं प्रयांति च

ఇప్పుడు తమ తమ భూమివిభాగాలలో వారికి తగిన స్థలాన్ని కేటాయించండి. నా నాగరులారా, ఈ సహాయక సేవను మీరు చేయవలెను—ప్రచుర ప్రసాదములు, ఏర్పాట్లు చేసి వారు తృప్తి పొందునట్లు.

Verse 70

ततः स सत्वरं गत्वा तान्समाहूय नागरान् । प्रोवाच विनयोपेतः प्रणिपत्य ततः परम्

అప్పుడు అతడు త్వరగా వెళ్లి ఆ నాగరులను పిలిపించి, వినయంతో ముందుగా నమస్కరించి, ఆపై వారితో పలికెను.

Verse 71

तच्छ्रुत्वा नागराः सर्वे संतोषं परमं गताः । एकैकस्य गणस्यैव ददुः स्थानं निजं तदा

ఆ వార్త విని నాగరులందరూ పరమ సంతోషాన్ని పొందారు. అప్పుడు ప్రతి గణానికి తగిన తనతన స్థానాన్ని అప్పుడే ఇచ్చారు।

Verse 72

ततस्ताः मातरः सर्वाः प्रणिपत्य पितामहम् । तदनन्तरमेवाथ गायत्रीं भक्तिपूर्वकम्

ఆపై ఆ సమస్త మాతృదేవతలు పితామహుడు (బ్రహ్మ)కు సాష్టాంగ నమస్కరించారు. వెంటనే భక్తితో గాయత్రిని సమీపించి గౌరవించి పూజించారు।

Verse 73

विप्रसंसूचिते स्थाने सर्वाश्चैव व्यवस्थिताः । पूजितास्तर्पिताश्चैव बलिभिर्विविधैरपि

విప్రుడు సూచించిన స్థలంలో వారందరూ స్థిరంగా నిలిచారు. విధివిధానంగా పూజింపబడి, నానావిధ బలి-నైవేద్యాలతో తృప్తిపరచబడ్డారు।

Verse 74

ततो गायन्ति ता हृष्टा नृत्यंति च हसंति च । तर्पिता ब्राह्मणेन्द्रैश्च प्रोचुश्च तदनन्तरम्

ఆపై వారు హర్షంతో పాడుతూ, నర్తిస్తూ, నవ్వుతూ ఉన్నారు. శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులచే తృప్తిపొందిన తరువాత వారు వెంటనే ఇలా పలికారు।

Verse 75

न यास्यामो परं स्थानं स्थास्यामोत्रैव सर्वदा । ईदृशा यत्र विप्रेन्द्राः सर्वे भक्तिसमन्विताः

మేము మరే ఇతర స్థలానికి వెళ్లము; ఇక్కడే సదా నివసిస్తాము—ఇలాంటి శ్రేష్ఠ విప్రులు అందరూ భక్తితో నిండిన చోట।

Verse 76

ईदृशं च महाक्षेत्रं हाटकेश्वरसंभवम् । एतस्मिन्नेव काले तु सावित्री तत्र संस्थिता

ఇదివంటి మహాక్షేత్రం హాటకేశ్వర ప్రభావసంభవం. ఆ సమయమందే అక్కడ సావిత్రీ స్థితిచెందెను.

Verse 77

प्रणिपत्य द्विजैः सर्वैर्गच्छमाना निवारिता । मा देवयजनं गच्छ सावित्रि पतिवल्लभे

వెళ్లుచున్న సావిత్రీని సమస్త ద్విజులు నమస్కరించి ఆపిరి; ‘హే పతివల్లభే సావిత్రీ, దేవయజనమునకు వెళ్లవద్దు’ అని పలికిరి.

Verse 78

ब्रह्मणा परिणीतास्ति गायत्रीति वरांगना

‘ఆ శ్రేష్ఠ వరాంగన గాయత్రీని బ్రహ్ముడు పరిణయము చేసుకున్నాడు.’

Verse 79

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सावित्री भ्रांतलोचना । दुःखशोकसमोपेता बाष्पव्याकुललोचना

వారి మాటలు విని సావిత్రీ కళ్లలో భ్రమ కలిగెను; దుఃఖశోకములతో నిండిపోయి ఆమె చూపు కన్నీళ్లతో వ్యాకులమైంది.

Verse 80

दृष्ट्वा ता नृत्यमानाश्च गायमानास्तथैव च । उत्कूर्दतीर्धरापृष्ठे संतोषं परमं गताः

వారిని నర్తిస్తూ, అలాగే గానముచేస్తూ చూచి—భూమిపైన ఎగిరి కుదురుతూ—వారు పరమ సంతోషమును పొందిరి.

Verse 81

शशापाथ च सावित्री बाष्पगद्गदया गिरा । सपत्न्या मम यत्पूजां कृत्वा वै सुसमागताः

అప్పుడు సావిత్రి కన్నీళ్లతో గొంతు గద్గదమై శాపమిచ్చింది— “సపత్నితో కలిసి నా పూజ చేసి, మీరు సమ్మతితో కలిసి వచ్చారు…”

Verse 82

न प्रणामः कृतोऽस्माकं मम दुःखेन दुःखिताः । तस्मान्नैवापरं स्थानं गमिष्यथ कथंचन

“మాకు నమస్కారం చేయలేదు; నా దుఃఖంతో మీరు దుఃఖించలేదు. అందుచేత ఏ విధంగానూ మీరు మరే స్థలానికీ వెళ్లలేరు।”

Verse 83

नागराणां च नो पूजा कदाचित्प्रभविष्यति । न प्रासादोऽथ युष्माकं कदाचित्संभविष्यति

“నాగరులలో మా పూజ ఎప్పటికీ ప్రవహించదు; మీకు ప్రాసాదమో దేవాలయమో కూడా ఎప్పటికీ ఏర్పడదు।”

Verse 84

शीतकाले तु शीतेन ह्युष्णकाले च रश्मिभिः । वर्षाकाले तु तोयेन क्लेशं यास्य थ भूरिशः

“శీతకాలంలో చలితో, ఉష్ణకాలంలో సూర్యరశ్ములతో, వర్షాకాలంలో నీటితో— మీరు అపారమైన కష్టాన్ని అనుభవిస్తారు।”

Verse 85

एवमुक्त्वा ततो देवी सा तत्रैव व्यवस्थिता । नागराणां वरस्त्रीभिः सर्वाभिः परिवारिता

ఇలా పలికి ఆ దేవి అక్కడే నిలిచింది; నాగరుల శ్రేష్ఠ స్త్రీలందరూ ఆమెను చుట్టుముట్టి నిలిచారు।

Verse 86

संबोध्यमाना सततं सुस्त्रीणां चेष्टितेन च । एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः

సాధ్వీ స్త్రీల నిరంతర సంబోధనలతోను సేవాచేష్టలతోను ఉపచరింపబడుచుండగా, అదే సమయంలో భగవాన్ తీక్ష్ణకిరణుడు సూర్యుడు…

Verse 87

अस्तं गतो महाञ्छब्दः प्रस्थितो यज्ञमंडपे । याज्ञिकानां तु विप्राणां सुमहाञ्छास्त्रसंभवः

మహాశబ్దము అస్తమించెను (సూర్యాస్తమయంతో), కార్యము యజ్ఞమండపమునకు ప్రవృత్తమయ్యెను; యాజ్ఞిక బ్రాహ్మణుల మధ్య శాస్త్రజన్యమైన అతి మహత్తర జపోచ్చారణము ఉద్భవించెను।

Verse 188

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मातृगणगमनसावित्रीदत्त मातृगणशापवर्णनंनामाष्टाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యములో ‘మాతృగణగమనము మరియు సావిత్రీదత్త మాతృగణశాపవర్ణనము’ అను 188వ అధ్యాయము సమాప్తమయ్యెను।