Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

उद्गातोवाच । तुष्टोऽहं ते विशालाक्षि यज्ञस्याऽविघ्नकारके । न वृथा दर्शनं मे स्याद्विशेषाद्देवसंभवे । वरं वरय मत्तस्त्वं तस्मादौदुम्बरीप्सितम्

Transliteration

udgātovāca | tuṣṭo'haṃ te viśālākṣi yajñasyā'vighnakārake | na vṛthā darśanaṃ me syādviśeṣāddevasaṃbhave | varaṃ varaya mattastvaṃ tasmādaudumbarīpsitam

Translation

ఉద్గాతుడు పలికెను—హే విశాలాక్షి, యజ్ఞవిఘ్ననాశిని! నేను నీపై సంతుష్టుడను. నీది దైవసంభవమగుటచేత నా దర్శనం వ్యర్థం కాకూడదు; కావున, ఓ ఔదుంబరీ, నన్ను కోరిన వరం అడుగు।

Word by Word

• उद्गाता: the Udgātṛ (chanting priest)
• उद्गाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उद्गातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; तुष्-धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• ते: of you / your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• विशालाक्षि: O wide-eyed one
• विशालाक्षि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विशाल-अक्षि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहि—“विशालानि अक्षी यस्याः सा”

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• अविघ्नकारके: O maker of (the sacrifice) free from obstacles
• अविघ्नकारके: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अ-वि-घ्न-कारक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—“अविघ्नं करोति”

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• वृथा: in vain
• वृथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वृथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• दर्शनम्: the sight/meeting
• दर्शनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• विशेषात्: especially / because of a special reason
• विशेषात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (because of)

• देवसंभवे: O one born of a god / O divine-born
• देवसंभवे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव-सम्भव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—“देवस्य सम्भवः”

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• वरय: choose (ask for)
• वरय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु; √वृ ‘choose’)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन

• मत्तः: from me
• मत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तस्मात्: therefore / from that
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (therefore/from that)

• औदुम्बरीप्सितम्: desired by Audumbarī
• औदुम्बरीप्सितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: औदुम्बरी-ईप्सित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष—“औदुम्बर्याः ईप्सितम्”

Speaker

Udgātṛ

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audumbarī

Visual Art Cues

Scene: In a luminous sacrificial hall, the Udgātṛ (Sāma-chanter) addresses the large-eyed Audumbarī, praising her as the remover of obstacles and offering a boon; gods are implied as witnesses in the ritual atmosphere.

Characters & Entities

• Udgātṛ
• Audumbarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service that protects sacred rites (yajña-avighna) attracts divine favor; boons arise as recognition of dhārmic support to ritual order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse focuses on the yajña setting and characters; the tīrtha is implied by the chapter’s Tīrthamāhātmya context but not named here.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription, but it praises the role of preventing obstacles to yajña, a key ritual virtue (avighna-karaṇa).