Adhyaya 129

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यसमुद्रवः । आश्रमो लोक विख्यातो मूर्खाणामपि सिद्धिदः

సూతుడు పలికెను—అక్కడ మరొక తీర్థవిశేషము ఉంది, ‘యాజ్ఞవల్క్య-సముద్రవ’ అని. ఆ ఆశ్రమము లోకవిఖ్యాతము; మూర్ఖులకైనా సిద్ధిని ప్రసాదించును.

Verse 2

यत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । संप्राप्ता निखिला वेदा गुरुणाऽपहृताश्च ये

ఎక్కడ ధీమంతుడైన యాజ్ఞవల్క్యుడు తీవ్రమైన తపస్సు చేసెను; అక్కడే గురువు ముందుగా అపహరించిన సమస్త వేదములను ఆయన సంపూర్ణంగా మళ్లీ పొందెను.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कोऽसौ गुरुरभूत्तस्य याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । पाठयित्वा पुनर्येन हृता वेदा महात्मना

ఋషులు పలికిరి—ఆ ధీమంతుడైన యాజ్ఞవల్క్యునికి గురువు ఎవరు? ఏ మహాత్ముడు బోధించిన తరువాత మళ్లీ వేదములను అపహరించెను?

Verse 4

किमर्थं च समाचक्ष्व सूतपुत्रात्र विस्तरात् । कौतुकं परमं जातं सर्वेषां नो द्विजन्मनाम्

ఇది ఏ కారణమున జరిగెను? ఓ సూతపుత్రా, ఇక్కడ విస్తారంగా వివరించుము; మాలోని సమస్త ద్విజులకు పరమ కౌతూహలం కలిగింది.

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्ब्राह्मणशार्दूलः शाकल्य इति विश्रुतः । भार्गवान्वयसंभूतो वेद वेदांगपारगः

సూతుడు పలికెను—ఒకప్పుడు ‘శాకల్య’ అని ప్రసిద్ధుడైన బ్రాహ్మణశార్దూలుడు ఉండెను. అతడు భార్గవ వంశజుడు; వేదములు, వేదాంగములలో పారంగతుడు.

Verse 6

बृहत्कल्पे पुरा विप्रा वर्धमाने पुरोत्तमे । बहुशिष्यसमायुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

పూర్వ బృహత్కల్పంలో, ఓ బ్రాహ్మణులారా, వర్ధమానమనే ఉత్తమ నగరంలో ఆయన అనేక శిష్యులతో కూడి వేదాధ్యయన-అధ్యాపనలో నిత్యము తత్పరుడై నివసించెను।

Verse 7

स सदा प्रातरुत्थाय विद्यादानं प्रयच्छति । शिष्येभ्यश्चानुरूपेभ्यः प्रसादाद्विजसत्तमाः

ఆయన నిత్యం ప్రాతఃకాలంలో లేచి విద్యాదానము చేసెను; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, కృపతో తగిన శిష్యులకు వారి సామర్థ్యానుసారంగా బోధించెను।

Verse 8

चकार स तदा विप्राः पौरोहित्यं महीपतेः । सूर्यवंशप्रसूतस्य सुप्रियस्य महात्मनः

ఆ సమయంలో, ఓ బ్రాహ్మణులారా, సూర్యవంశంలో జన్మించిన మహాత్ముడు సుప్రియ రాజుకు ఆయన పౌరోహిత్యము (రాజపురోహిత సేవ) నిర్వహించెను।

Verse 9

स तस्य धर्मकृत्यानि सर्वाण्येव दिनेदिने । कृत्वा स्वगृहमभ्येति पूजितस्तेन भूभुजा

ఆయన దినదినమూ రాజునకు విధించిన సమస్త ధర్మకృత్యములను నిర్వహించి, ఆ భూపతిచే సత్కరింపబడి తన గృహమునకు తిరిగి వచ్చెను।

Verse 10

एकं शिष्यं समारोप्य शांत्यर्थं तस्य भूपतेः । कथयित्वा प्रमाणं च विधानं होमसंभवम्

ఆ భూపతికి శాంత్యర్థముగా ఆయన ఒక శిష్యుని నియమించి, శాంతిహోమానికి తగిన ప్రమాణమును మరియు విధివిధానమును వివరించెను।

Verse 11

शिष्योऽपि सकलं कृत्वा तत्कर्म सुसमाहितः । आशीर्वादं प्रदत्त्वा च भूपतेर्गृहमेति च

శిష్యుడును సంపూర్ణ ఏకాగ్రతతో ఆ కర్మమంతటిని విధివిధానంగా పూర్తిచేసి, ఆశీర్వాదమిచ్చి రాజగృహానికి వెళ్లెను।

Verse 12

एवं प्रकुर्वतस्तस्य शाकल्यस्य महात्मनः । पौरोहित्यं गतः कालः कियन्मात्रो द्विजोत्तमाः

ఇలా ప్రవర్తిస్తున్న మహాత్ముడు శాకల్యుని రాజపౌరోహిత్యంలో, ఓ ద్విజోత్తములారా, ఎంత కాలం గడిచెను?

Verse 13

तदा वैवाहिके काले शप्तो यः शंभुना स्वयम् । सुनिंद्यां विकृतिं दृष्ट्वा तस्य वेद्यां गतस्य च

అప్పుడు వివాహకాలంలో, స్వయంగా శంభువు శపించిన వాడు, యజ్ఞవేదిక వైపు వెళ్లుచుండగా అతని అత్యంత నింద్యమైన వికృతిని చూచి…

Verse 14

अथ तं योजयामास शांत्यर्थं नृपमंदिरे । याज्ञवल्क्यं स शाकल्यः प्रतिपद्यागतं तदा

అనంతరం శాంతికార్యార్థం శాకల్యుడు రాజమందిరంలో అతనిని నియమించెను; ఆ సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన యాజ్ఞవల్క్యుని స్వీకరించెను।

Verse 15

सोऽपि तारुण्यगर्वेण वेश्याकरजविक्षतः । सर्वांगेषु सुनिर्लज्जः प्रकटांगो जगाम वै

అతడును యౌవనగర్వంతో మదించినవాడై, వేశ్య నఖాల గాట్లతో గాయపడినవాడై, సర్వాంగములపై గుర్తులతో, నిర్లజ్జగా బహిరంగదేహంతో తిరిగెను।

Verse 16

ततश्च शांतिकं कृत्वा जपांते भूपतिं च तम् । शांतोदकप्रदानाय हस्यमानो जनैर्ययौ

అనంతరం శాంతికర్మను చేసి, ఆ రాజునకు జపాంతం ముగించి, శాంతోదకాన్ని ఇవ్వడానికి బయలుదేరెను; జనులు అతనిని చూసి నవ్విరి।

Verse 17

पार्थिवोऽपि च तं दृष्ट्वा तादृग्रूपं विटं द्विजम् । नाशीर्जग्राह तेनोक्तां वाक्यमेतदुवाच ह

రాజు కూడా ఆ బ్రాహ్మణుని అటువంటి స్థితిలో—విలాసి విటునివలె—చూచి, అతడు పలికిన ఆశీర్వాదాన్ని స్వీకరించక, ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 18

उच्छिष्टोऽहं द्विजश्रेष्ठ शय्यारूढो व्यवस्थितः । अत्र शालोद्भवे स्तंभे तस्मादेतज्जलं क्षिप

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను ఉచ్ఛిష్టస్థితిలో శయ్యపై స్థిరంగా ఉన్నాను; కనుక ఈ శాలవృక్షోద్భవ స్తంభంపై ఈ జలాన్ని చల్లుము।

Verse 19

सोऽपि सावज्ञमाज्ञाय तं भूपं कुपिताननः । तं च स्तंभं समुद्दिश्य ध्यात्वा तद्ब्रह्म शाश्वतम्

అతడూ రాజు చేసిన అవమానాన్ని గ్రహించి, కోపంతో ముఖం ఎర్రబడి, ఆ స్తంభాన్ని లక్ష్యంగా చేసి, ఆ శాశ్వత బ్రహ్మను ధ్యానించెను।

Verse 20

द्यां त्वमालिख्य इत्येव प्रोक्त्वा मंत्रं च याजुषम् प्राक्षिपच्छांतिकं तोयं तस्य मूर्धनि सत्वरम्

“ద్యాం త్వమాలిఖ్య…” అని ప్రారంభమయ్యే యాజుష మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, అతడు వెంటనే శాంతిక జలాన్ని అతని శిరస్సుపై చల్లెను।

Verse 21

ततः स पतिते तोये स्तंभः पल्लवशोभितः । तत्क्षणादेव संजज्ञे फल पुष्पैर्विराजितः

ఆ జలం పడగానే ఆ స్తంభము నూతన పల్లవములతో అలంకృతమైంది; అదే క్షణమున ఫలపుష్పములతో విరాజిల్లెను।

Verse 22

तं दृष्ट्वा पार्थिवः सोऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पश्चात्तापं विधायाथ वाक्यमेतदुवाच ह

ఆయనను చూచి రాజు ఆశ్చర్యంతో విప్పిన కన్నులతో నిలిచెను; తరువాత పశ్చాత్తాపంతో నిండిపోయి ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 23

अभिषेकं द्विजश्रेष्ठ ममापि त्वं प्रयच्छ भोः । अनेनैव तु मन्त्रेण शुचित्वं मे व्यवस्थितम्

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నాకును అభిషేకము ప్రసాదించుము. ఈ మంత్రముచేతనే నా శుచిత్వము సుస్థిరమగును.

Verse 24

याज्ञवल्क्य उवाच । ममाभिषेकदानस्य त्वमनर्होऽसि पार्थिव । तस्माद्यास्याम्यहं सद्यो यत्रस्थः स गुरुर्मम

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—హే పార్థివా! నా చేత ఇవ్వబడే అభిషేకమునకు నీవు అర్హుడవు కావు. అందుచేత నా గురువు ఉన్న చోటుకు నేను తక్షణమే వెళ్తున్నాను.

Verse 25

राजोवाच । तव दास्यामि वस्त्राणि वाहनानि वसूनि च । तस्माद्यच्छाभिषेकं मे मन्त्रेणाऽनेन सांप्रतम्

రాజు పలికెను—నేను మీకు వస్త్రాలు, వాహనాలు, ధనమును కూడా సమర్పించెదను. కాబట్టి ఈ మంత్రముతో ఇప్పుడే నాకు అభిషేకము ప్రసాదించుము.

Verse 26

याज्ञवल्क्य उवाच । न होमांतं विना मन्त्रः स्फुरते पार्थिवोत्तम । अभिषेकविधौ प्रोक्तो यः पूर्वं पद्मयोनिना । तस्मान्नाहं करिष्यामि तव यद्वै हृदि स्थितम्

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—హే రాజోత్తమా, హోమాంతం లేకుండా మంత్రం నిజంగా స్ఫురించదు. అభిషేకవిధిలో పద్మయోని బ్రహ్మ ముందుగా ఉపదేశించిన ఆ మంత్రం గనుక, నీ హృదయంలో నిలిచిన కోరిక ప్రకారం నేను అది చేయను।

Verse 27

इत्युक्त्वा वचनं भूपं याज्ञवल्क्यः स वै द्विजः । जगाम स्वगृहं तूर्णं निस्पृहत्वं समाश्रितः

రాజుతో అలా చెప్పి, ఆ ద్విజుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు నిస్పృహత్వంలో స్థిరుడై, త్వరగా తన గృహానికి వెళ్లిపోయెను।

Verse 28

अपरेऽह्नि समायातं शाकल्यमथ भूपतिः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

మరుసటి రోజు శాకల్యుడు వచ్చినప్పుడు, రాజు అంజలి ముద్రతో వినయంగా వంగి నిలిచి అతనిని సంభోదించాడు।

Verse 29

यस्त्वया प्रेषितः कल्य शिष्यो ब्राह्मणसत्तमः । शांत्यर्थं प्रेषणीयश्च भूयोऽप्येवं गृहे मम

హే కల్యాణమా, నీవు పంపిన ఆ బ్రాహ్మణసత్తమ శిష్యుడిని శాంత్యర్థం మరల నా గృహానికి పంపవలెను।

Verse 30

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततो गत्वा निजालयम् । याज्ञवल्क्यं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

“బాఢం” అని చెప్పి అతడు తన నివాసానికి వెళ్లి, యాజ్ఞవల్క్యుని పిలిపించి, ఆపై గౌరవంతో పలికెను।

Verse 31

अद्यापि त्वं नरेंद्रस्य शांत्यर्थं भवने व्रज । विशेषात्पार्थिवेंद्रेण समाहूतोऽसि पुत्रक

ఇప్పటికీ శాంతి నిమిత్తం నరేంద్రుని భవనానికి వెళ్లు. విశేషంగా రాజాధిరాజు నిన్ను పిలిపించాడు, కుమారా.

Verse 32

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तात गमिष्यामि शांत्यर्थं तस्य मंदिरे । अवलेपेन युक्तस्य शुद्ध्या विरहितस्य च

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు— తాతా, శాంతి కోసం నేను అతని మందిర-గృహానికి వెళ్లను; అతడు అహంకారంతో నిండినవాడు, శుద్ధి లేనివాడు.

Verse 33

मया तस्याभिषेकार्थं सलिलं चोद्यतं च यत् । सलिलं तेन तत्काष्ठे समादिष्टं कुबुद्धिना

అతని అభిషేకార్థం నేను సిద్ధం చేసిన జలాన్ని, ఆ కుబుద్ధి గలవాడు ఒక కట్టె ముక్కపై పోయమని ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 34

ततो मयापि तत्रैव तत्क्षणात्सलिलं च यत् । तस्मिन्काष्ठे परिक्षिप्तं नीतं वृद्धिं च तत्क्षणात्

అప్పుడు అక్కడే నేను కూడా ఆ క్షణంలో ఆ జలాన్ని ఆ కట్టెపై చల్లాను; అది వెంటనే పెరిగి విస్తరించింది.

Verse 35

शाकल्य उवाच । अत एव विशेषेण समाहूतोऽसि पुत्रक । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ नावज्ञेया महीभुजः

శాకల్యుడు అన్నాడు— అందుకే, కుమారా, నిన్ను విశేషంగా పిలిచారు. కాబట్టి అక్కడికి త్వరగా వెళ్లు; రాజును అవమానించరాదు.

Verse 36

अपमानाद्भवेन्मानं पार्थिवानामसंशयम् । यः करोति पुनस्तत्र मानं न स भवेत्प्रियः

అపమానమువలన నిశ్చయంగా రాజులలో గౌరవబుద్ధి ఉద్భవిస్తుంది. అక్కడ మళ్లీ గౌరవం చూపుతూనే ఉండేవాడు రాజుకు ప్రియుడు కాడు.

Verse 37

कोपप्रसाद वस्तूनि विचिन्वंतीह ये सदा । आरोहंति शनैर्भृत्या धुन्वंतमपि पार्थिवम्

ఎప్పుడూ రాజు కోపం, అనుగ్రహం ఏదో తూచిచూసే సేవకులు—రాజు కలతతో కంపిస్తున్నప్పటికీ—క్రమంగా పదవిలో పైకి ఎదుగుతారు.

Verse 38

समौ मानापमानौ च चित्तज्ञः कालवित्तथा । सर्वंसहः क्षमी विज्ञः स भवेद्राजवल्लभः

గౌరవం-అపమానం రెండూ సమానంగా భావించేవాడు; మనస్సులను తెలిసినవాడు, కాలాన్ని తెలిసినవాడు; అన్నిటినీ సహించే, క్షమాశీలి, వివేకి—అటువంటి వాడే రాజుకు ప్రియుడవుతాడు.

Verse 39

अपमानमनादृत्य तस्माद्गच्छ नृपालयम् । ममाज्ञापि न लंघ्या त एष धर्मः सनातनः

కాబట్టి అపమానాన్ని లెక్కచేయకుండా రాజభవనానికి వెళ్లు. నా ఆజ్ఞను కూడా అతిక్రమించకూడదు—ఇదే సనాతన ధర్మం.

Verse 40

याज्ञवल्क्य उवाच । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी परिपाटीव्यतिक्रमात् । करोषि यदि शिष्याणां ये त्वया तत्र योजिताः

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు—నియమపద్ధతిని అతిక్రమిస్తే ఆజ్ఞాభంగం తప్పక జరుగుతుంది; నీవు అక్కడ నియమించిన శిష్యులను ఉపయోగిస్తే.

Verse 41

तस्माद्यदि बलान्मां त्वं योजयिष्यसि तं प्रति । त्वां त्यक्त्वाऽन्यत्र यास्यामि यतः प्रोक्तं महर्षिभिः

కాబట్టి నీవు బలవంతంగా నన్ను అతని సేవలో నియోగిస్తే, నేను నిన్ను విడిచి మరెక్కడికైనా వెళ్లిపోతాను; మహర్షులు ఇదే ప్రకటించారు.

Verse 42

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

అహంకారంతో ఉన్న గురువు కూడా—కార్యమేమిటి అకార్యమేమిటి తెలియక, కుపథంలో నడిచేవాడు—ధర్మప్రకారం త్యజింపబడవలసినవాడే; అటువంటి పరిత్యాగం విధిగా చెప్పబడింది.

Verse 43

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शाकल्यः क्रोधमूर्छितः । ततः प्रोवाच तं भूयो भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

సూతుడు అన్నాడు—ఆ మాటలు విని శాకల్యుడు కోపంతో మూర్ఛితుడయ్యాడు. తరువాత అతడిని మళ్లీ మళ్లీ దూషిస్తూ తిరిగి పలికాడు.

Verse 44

एकमप्यक्षरं यत्र गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

గురు శిష్యునికి ఒక్క అక్షరమైనా ఉపదేశిస్తే, దానికి ప్రతిఫలంగా ఇచ్చి నిజంగా ఋణముక్తుడయ్యేంత ధనం భూమిపై లేదు.

Verse 45

तस्माद्गच्छ द्रुतं दत्त्वा मदध्ययनमालयम् । त्यक्त्वा विद्यां मया दत्तां नो चेच्छप्स्याम्यहं तव

కాబట్టి వెంటనే వెళ్లి—నా సమస్త అధ్యయనోపదేశానికి ప్రతిదానం చెల్లించు. నేను ఇచ్చిన విద్యను త్యజించు; లేకపోతే నేను నిన్ను శపిస్తాను.

Verse 46

एवमुक्त्वाभिमंत्र्याथ नादबिंदुसमुद्भवैः । मंत्रैराथर्वणैस्तोयं पानार्थं चार्पयत्ततः

ఇట్లు పలికి, నాద-బిందు సముద్భవమైన ఆథర్వణ మంత్రాలతో జలాన్ని అభిమంత్రించి, త్రాగుటకై అర్పించాడు।

Verse 47

सोऽपिबत्तत्क्षणात्तोयं तत्पीत्वा व्याकुलेंद्रियः । उद्गिरद्वांतिधर्मेण तत्त्वविद्याविमिश्रितम्

అతడు తక్షణమే ఆ జలాన్ని త్రాగెను; త్రాగగానే ఇంద్రియాలు వ్యాకులమై, వాంతి ధర్మముతో ఉగ్గిరించసాగెను—అందులో తత్త్వవిద్య కూడా కలిసివచ్చెను।

Verse 48

ततः प्रोवाच तं भूयः शाकल्यं कुपिताननः । एकमप्यक्षरं नास्ति तावकीयं ममोदरे

అప్పుడు కోపముఖుడై అతడు మళ్లీ శాకల్యునితో పలికెను—“నా ఉదరంలో నీ ఒక్క అక్షరమూ లేదు।”

Verse 49

तस्माच्छिष्योऽस्मि ते नाहं न च मे त्वं गुरुः स्थितः । सांप्रतं स्वेच्छयाऽन्यत्र प्रयास्यामि करोषि किम्

“కాబట్టి నేను నీ శిష్యుడను కాను; నీవు నా గురువుగా నిలువలేదు. ఇప్పుడు నా ఇష్టముచొప్పున ఇతరత్ర వెళ్తాను—నీవేమి చేయగలవు?”

Verse 50

एवमुक्त्वाऽथ निर्गत्य तस्मात्स्थानाच्चिरंतनात् । पप्रच्छ मानवान्भूयः सिद्धिक्षेत्राणि चासकृत्

ఇట్లు పలికి అతడు ఆ ప్రాచీన స్థలమునుండి బయలుదేరి, మళ్లీ మళ్లీ మనుష్యులను సిద్ధి ప్రసాదించే పుణ్యక్షేత్రాల గురించి అడుగసాగెను।

Verse 51

ततस्तस्य समादिष्टं क्षेत्रमेतन्मनीषिभिः । सिद्धिदं सर्वजंतूनां न वृथा स्यात्कथंचन

అప్పుడు మునీశ్వరులు అతనికి ఇదే పవిత్ర క్షేత్రాన్ని ఉపదేశించారు—ఇది సమస్త జీవులకు సిద్ధిని ప్రసాదించేది; ఏ విధంగానూ ఇది వ్యర్థం కాదు.

Verse 52

आस्तां तावत्तपस्तप्त्वा व्रतं नियममेव वा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सिद्धिः संवसतोऽपि च

తపస్సు, వ్రతం లేదా కఠిన నియమాలు చేయకపోయినా—హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రంలో నివసించడమే సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 53

येनयेन च भावेन तत्र क्षेत्रे वसेज्जनः । तस्यानुरूपिणी सिद्धिः शुभा स्याद्यदि वाऽशुभा

ఏ భావంతో ఎవరు ఆ క్షేత్రంలో నివసిస్తారో, ఆ భావానికి తగిన సిద్ధి కలుగుతుంది—శుభమైయినా, అశుభమైయినా.

Verse 54

तच्छ्रुत्वा च द्रुतं प्राप्य क्षेत्रमेतद्द्विजोत्तमाः । भानुमाराधयामास स्थापयित्वा ततः परम्

ఇది విని శ్రేష్ఠ ద్విజుడు త్వరగా ఆ పవిత్ర క్షేత్రానికి చేరాడు; ఆపై విధిగా స్థాపన చేసి భాను (సూర్యుడు)ను ఆరాధించాడు.

Verse 55

नियतो नियताहारो ब्रह्मचर्यपरायणः । गायत्रं न्यासमासाद्य निर्विकल्पेन चेतसा

అతడు నియమశీలుడు, నియతాహారుడు, బ్రహ్మచర్యపరాయణుడు; గాయత్రీ-న్యాసాన్ని ఆశ్రయించి నిర్వికల్ప చిత్తంతో నిలిచాడు.

Verse 56

ततश्च भगवांस्तुष्टो वर्षांते तमुवाच सः । दर्शने तस्य संस्थित्वा तेजः संयम्य दारुणम्

అప్పుడు భగవంతుడు సంతోషించి ఒక సంవత్సరం చివర అతనితో పలికెను. అతని దర్శనమున నిలిచి తన భయంకర తేజస్సును నియమించెను.

Verse 57

याज्ञवल्क्य वरं ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते । सर्वमेव प्रदास्यामि नादेयं विद्यते त्वयि

యాజ్ఞవల్క్యా! నీ మనసుకు నచ్చిన వరాన్ని చెప్పు. నేను అన్నిటినీ ప్రసాదిస్తాను; నీకు అప్రదేయమని ఏదీ లేదు.

Verse 58

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वांछितं हृदि

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—ఓ దేవశ్రేష్ఠా! మీరు ప్రసన్నులైతే, వేదాధ్యయనసిద్ధి కోసం నేడు నేనే మీ శిష్యుడనై, మీరు నా గురువుగా ఉండండి. ఇదే నా హృదయాభిలాష.

Verse 59

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज

భాస్కరుడు పలికెను—నీపై కరుణతో నేను నా తేజస్సును సంకోచింపజేశాను. అందుకే ఈ విధంగా ఇక్కడికి వచ్చాను, ఓ ద్విజా, నీవు దగ్ధం కాకుండుటకై.

Verse 60

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

కాబట్టి, ఓ ద్విజోత్తమా! ఇక్కడే ఈ కుండలో వేదోక్తమైన శుభ సారస్వత మంత్రాలను నేను స్వయంగా నీలో నిక్షేపించెదను.

Verse 61

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यत्किंचिद्वेदसंभवम् । पठिष्यसि सकृत्तत्ते कंठस्थं संभविष्यति

అక్కడ స్నానం చేసి శుచిగా అయిన తరువాత, వేదసంభవమైన ఏ భాగమైనా నీవు ఒక్కసారి పఠించినా, అది నీ కంఠస్థమై స్మృతిలో స్థిరపడుతుంది।

Verse 62

तत्त्वार्थं प्रकटं कृत्स्नं विदितं ते भविष्यति । मत्प्रसादान्न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

నా ప్రసాదంతో సమస్త తత్త్వార్థం స్పష్టంగా, ప్రకాశంగా నీకు తెలిసివస్తుంది। సందేహం వద్దు—నేను చెప్పినది సత్యమే।

Verse 63

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे च यः । सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति । तस्मै तत्स्यादसंदिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज

ఈ రోజు నుంచీ ఏ మనిషైనా ప్రాతఃకాలంలో ఈ హ్రదంలో స్నానం చేసి, నన్ను దర్శించి, సావిత్రీ సూక్తాన్ని పఠిస్తే—ఓ ద్విజా, నీకు నేను చెప్పినది అతనికి సందేహం లేకుండా ఫలిస్తుంది।

Verse 64

याज्ञवल्क्य उवाच । एवं भवतु देवेश यत्त्वयोक्तं वचोऽखिलम् । परं मम वचोऽन्यच्च तच्छृणुष्व ब्रवीमि ते

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: ఓ దేవేశా, నీవు చెప్పిన సమస్త వచనం అలాగే జరుగుగాక. ఇప్పుడు నా మరో మాట వినుము; నేను నీకు చెప్పుచున్నాను।

Verse 65

नाहं मनुष्यधर्माणमुपाध्यायं कथंचन । करिष्यामि जगन्नाथ कृपां कुरु ममोपरि

ఓ జగన్నాథా, కేవలం మానవధర్మాల నియమాలకు బద్ధుడైన ఉపాధ్యాయుణ్ని నేను ఏ విధంగానూ స్వీకరించను। నాపై కరుణ చూపుము।

Verse 66

ततस्तस्या ददौ सूर्यो लघिमा नाम शोभनाम् । विद्यां हि तत्प्रभावाय सुतुष्टेनांतरात्मना

అప్పుడు అంతరాత్మతో పరమ సంతుష్టుడైన సూర్యదేవుడు ఆ శక్తి ప్రకటనార్థం అతనికి ‘లఘిమా’ అనే శోభన విద్యను ప్రసాదించాడు।

Verse 67

ततस्तं प्राह कर्णांते ममाश्वानां प्रविश्य वै । अभ्यासं कुरु विद्यानां वेदाध्ययनमाचर

తర్వాత అతనితో చెవిలో రహస్యంగా పలికెను—“నా అశ్వాల చెవిలో ప్రవేశించు; విద్యల అభ్యాసం చేయి, వేదాధ్యయనాన్ని ఆచరించు।”

Verse 68

मन्मुखाद्ब्राह्मणश्रेष्ठ यद्येतत्तव वांछितम् । न ते स्याद्येन दोषोऽयं मम रश्मिसमुद्भवः

“హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నా ముఖమునుండే (వేదం) గ్రహించాలనేది నీ కోరికయైతే, నీకు ఏ దోషమూ కలుగదు; ఈ ప్రభావం నా కిరణాల నుండే ఉద్భవించింది।”

Verse 69

एवमुक्तः स तेनाथ वाजिकर्णं समाश्रितः । लघुर्भूत्वाऽपठद्वेदान्भास्करस्य मुखात्ततः

ఇలా ఉపదేశం పొందినవాడు వాజికర్ణాన్ని ఆశ్రయించి లఘువై, ఆపై భాస్కరుని ముఖమునుండి వేదాలను అధ్యయనం చేశాడు।

Verse 70

एवं सिद्धिं समापन्नो याज्ञवल्क्यो द्विजोत्तमाः । कृत्वोपनिषदं चारु वेदार्थैः सकलैर्युतम्

ఇలా సిద్ధిని పొందిన యాజ్ఞవల్క్యుడు—ద్విజోత్తముడు—సమస్త వేదార్థాలతో యుక్తమైన ఒక సుందర ఉపనిషత్తును రచించాడు।

Verse 71

जनकाय नरेंद्राय व्याख्याय च ततः परम् । कात्यायनं सुतं प्राप्य वेदसूत्रस्य कारकम्

అనంతరం నరేంద్రులలో శ్రేష్ఠుడైన జనకరాజుకు దానిని సమ్యగ్వ్యాఖ్యానము చేసి, తరువాత వేదసూత్రకర్త అయిన తన కుమారుడు కాత్యాయనుని కలుసుకున్నాడు।

Verse 72

त्यक्त्वा कलेवरं तत्र ब्रह्मद्वारि विनिर्मिते । तत्तेजो ब्रह्मणो गात्रे योजयामास शक्तितः

అక్కడ నిర్మితమైన పవిత్ర ‘బ్రహ్మద్వార’మున దేహాన్ని విడిచి, తన ఆధ్యాత్మిక శక్తిబలంతో ఆ తేజస్సును బ్రహ్ముని దేహములోనే ఏకముచేశాడు।

Verse 73

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं च दिवाकरम् । नादबिंदुं पठित्वा च तदग्रे मुक्तिमाप्नुयात्

ఆ తీర్థమున స్నానము చేసి, ఆ దివాకరుని (సూర్యుని) దర్శించి, ఆయన సన్నిధిలో ‘నాదబిందు’ను పఠించినవాడు ముక్తిని పొందును।