Adhyaya 116

Verse 1

सूतौवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति सुविख्याताम्बरेवती । देवी कामप्रदा पुंसां बालकानां सुखप्रदा

సూతుడు పలికెను—అక్కడ మరొక దేవీ కూడా ఉన్నది, ‘అంబరేవతీ’ అని సుప్రసిద్ధ. ఆమె పురుషులకు ఇష్టకామ్య ఫలములను ప్రసాదించి, బాలులకు సుఖమును అనుగ్రహిస్తుంది।

Verse 2

यां दृष्ट्वा पूजयित्वाऽथ चैत्राष्टम्यां विशेषतः । शुक्लायां नाप्नुयान्मर्त्यः कुटुम्बव्यसनं क्वचित्

ఆ దేవిని దర్శించి పూజించినవాడు—ప్రత్యేకంగా చైత్ర మాస శుక్లపక్ష అష్టమినాడు—ఎప్పటికీ కుటుంబవిపత్తును పొందడు।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । केन वा स्थापिता तत्र सा देवी चाम्बरेवती । किंप्रभावा किंस्वरूपा सूतपुत्र वदस्व नः

ఋషులు అన్నారు—అక్కడ దేవి అంబరేవతిని ఎవరు స్థాపించారు? ఆమె ప్రభావం ఏమిటి, ఆమె స్వరూపం ఏమిటి? ఓ సూతపుత్రా, మాకు చెప్పుము।

Verse 4

सूत उवाच । यदा शेषेण संदिष्टा नानानागा विषोल्बणाः । पुरस्यास्य विनाशाय क्रोधसंरक्तलोचनाः । तदा तस्य प्रिया सा च पुत्रशोकेनपीडिता

సూతుడు చెప్పెను—శేషుని ఆజ్ఞతో విషభయంకరులై, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులుగల అనేక నాగులు ఈ నగర వినాశనార్థం పంపబడినప్పుడు, అతని ప్రియ భార్య కూడా పుత్రశోకంతో బాధపడింది।

Verse 5

स्वयमेवाग्रतो गत्वा भक्षयामास तं द्विजम् । कुटुम्बेन समायुक्तं येन पुत्रो निपातितः

ఆమె స్వయంగా ముందుకు వెళ్లి, తన కుమారుణ్ని కూల్చిన ఆ బ్రాహ్మణుణ్ని అతని కుటుంబంతో సహా భక్షించింది।

Verse 6

अथ तस्य द्विजेन्द्रस्य बालवैधव्यसंयुता । अनुजाऽसीत्तपोयुक्ता ब्रह्मचर्यकृतक्षणा

అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణునికి ఒక చిన్న చెల్లెలు ఉండెను; ఆమె బాల్యవయసులోనే వైధవ్యాన్ని పొందింది; తపస్సులో నిమగ్నమై బ్రహ్మచర్యవ్రతంలో స్థిరంగా నిలిచింది।

Verse 7

सा दृष्ट्वा भक्षितं सर्वं भट्टिकाख्या कुटुम्बकम् । नाग पत्न्या ततः प्राह जलमादाय पाणिना

భట్టిక అనే ఆ స్త్రీ, నాగపత్ని తన కుటుంబం మొత్తాన్ని భక్షించడం చూసి, చేతిలో నీరు తీసుకుని ఆమెతో ఇలా పలికింది.

Verse 8

यस्मात्त्वया कुटुम्बं मे नाशं नीतं द्विजिह्वके । दर्शितं च महद्दुःखं मम बन्धुजनोद्भवम्

ఓ ద్విజిహ్వా (పాము)! నీవు నా కుటుంబాన్ని నాశనం చేశావు మరియు నా బంధువుల నాశనం వల్ల కలిగిన గొప్ప దుఃఖాన్ని నాకు చూపించావు.

Verse 9

तथा त्वमपि संप्राप्य मानुषत्वं सुगर्हितम् । मानुषं पतिमासाद्य पुत्रपौत्रानवाप्य च

అలాగే నీవు కూడా అత్యంత నిందనీయమైన మానవ జన్మను పొందుతావు. మానవ భర్తను, పుత్రపౌత్రాదులను పొంది...

Verse 10

तेषां विनाशजं दुःखं मा नुषे त्वमवाप्स्यसि । नागत्वे वर्तमानायाः शापं तेऽमुं ददाम्यहम्

మానవ జన్మలో వారి వినాశనం వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని నీవు అనుభవిస్తావు. ప్రస్తుతం నాగినిగా ఉన్న నీకు నేను ఈ శాపాన్ని ఇస్తున్నాను.

Verse 11

साऽपि श्रुत्वाऽथ तं शापं रेवती भट्टिकोद्भवम् । क्रोधेन महताविष्टा ह्यदशत्तां द्रुतं ततः

భట్టిక ఇచ్చిన ఆ శాపాన్ని విని, రేవతి (నాగపత్ని) తీవ్ర కోపంతో నిండిపోయి, వెంటనే ఆమెను కాటు వేసింది.

Verse 12

अथ तस्यास्तनुं प्राप्य नागीदंष्ट्रा विषोल्बणा । जगाम शतधा नाशं बिभिदे न त्वचं क्वचित्

కానీ ఆ స్త్రీ శరీరాన్ని తాకగానే, విషపూరితమైన ఆ నాగిని కోరలు వంద ముక్కలుగా పగిలిపోయాయి, అయినా ఆమె చర్మాన్ని ఏమాత్రం గాయపరచలేకపోయాయి.

Verse 13

ततः सा लज्जयाविष्टा स्वरक्तप्लावितानना । विषण्णा निषसादाथ संनिविष्टा धरातले

అప్పుడు ఆమె సిగ్గుతో నిండిపోయి, తన రక్తంతో తడిసిన ముఖంతో, విచారగ్రస్తురాలై నేలమీద కూలబడింది.

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे नागास्तथान्ये ये समागताः । रेवतीं ते समालोक्य तथारूपां भयान्विताम् । प्रोचुश्च किमिदं देवि तव वक्त्रे रुजास्पदम्

ఇంతలో అక్కడకు చేరిన ఇతర నాగులు, రేవతిని ఆ స్థితిలో మరియు భయంతో కూడిన దానిగా చూసి ఇలా అన్నారు: "ఓ దేవీ, నీ ముఖంపై ఈ బాధాకరమైన గాయం ఏమిటి?"

Verse 15

अथवा किं प्रभावोऽयं कस्यचिद्रक्तसंपदः

"లేదా ఇది ఎవరి ప్రభావం? ఈ విచిత్రమైన రక్త ప్రవాహానికి కారణం ఏమిటి?"

Verse 16

रेवत्युवाच । येयं दुष्टतमा काचिद्दृश्यते दुष्टतापसी । अस्या जातो विकारोऽयं ममास्ये नागसत्तमाः

రేవతి పలికెను: "ఓ నాగశ్రేష్ఠులారా! ఇక్కడ కనిపిస్తున్న ఈ దుష్ట తపస్విని కారణంగానే నా ముఖంపై ఈ వికారం కలిగింది."

Verse 17

तस्मादेनां महा दुष्टां भगिनीं तस्य दुर्मतेः । येन मे निहतः पुत्रो द्विजपुत्रेण सांप्रतम्

కాబట్టి, ఆ దుర్బుద్ధి గలవాని సోదరి అయిన ఈ మహాపాపాత్మురాలిని పట్టుకోండి; ఆమె వలనే ఇప్పుడు ఒక బ్రాహ్మణ బాలుని చేతిలో నా కుమారుడు హతుడయ్యాడు.

Verse 18

भक्ष्यतां भक्ष्यतां शीघ्रं मम नाशाय संस्थिताम् । सांप्रतं मन्मुखे तेनं रुधिरं पन्नगोत्तमाः

ఓ సర్పశ్రేష్ఠులారా! నా వినాశనానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఈమెను త్వరగా భక్షించండి, భక్షించండి. ఇప్పుడు ఆమె కారణంగానే నా నోటిలో రక్తం నిలిచింది.

Verse 19

अथ ते पन्नगाः क्रुद्धा ददंशुस्तां तपस्विनीम् । समं सर्वेषु गात्रेषु यथान्या प्राकृता स्त्रियम्

అప్పుడు ఆ కోపోద్రిక్తులైన సర్పాలు ఆ తపస్వినిని, ఆమె ఒక సామాన్య స్త్రీ అన్నట్లుగా, ఆమె శరీరమంతటా సమానంగా కాటువేశాయి.

Verse 20

ततस्तेषामपि तथा मुखाद्दंष्ट्रा विनिर्गताः । रुधिरं च ततो जज्ञे शेषपत्न्या यथा तथा

అప్పుడు వారి నోటి నుండి కోరలు ఊడిపడ్డాయి మరియు రక్తం కారింది, సరిగ్గా ఆదిశేషుని భార్య విషయంలో జరిగినట్లుగానే.

Verse 21

अथ तस्याः प्रभावं तं दृष्ट्वा ते नागसत्तमाः । शेषा भय परित्रस्ताः प्रजग्मुश्च दिशो दश

అప్పుడు ఆ తపస్విని యొక్క ఆ ప్రభావమును చూసి, ఆ నాగశ్రేష్ఠులు భయంతో వణికిపోతూ పది దిక్కులకు పారిపోయారు.

Verse 22

भट्टिकापि जगामाशु स्वाश्रमं प्रति दुःखिता । भयत्रस्तैः समंताच्च वीक्ष्यमाणा महोरगैः

భట్టిక కూడా దుఃఖంతో త్వరగా తన ఆశ్రమం వైపు వెళ్లింది. భయంతో వణికిన మహానాగాలు ఆమెను చుట్టుముట్టి చూస్తూ నిలిచాయి.

Verse 23

ततः सर्वं समालोक्य ताप्यमानं महोरगैः । तत्स्थानं स्वजनैर्मुक्तं दुःखेन महतान्वितैः

ఆపై మహానాగాల చేత సమస్తం బాధింపబడుతున్నదని చూసి, ఆ స్థల ప్రజలు మహాదుఃఖంతో ఆ చోటును విడిచిపెట్టారు.

Verse 24

जगामान्यत्र सा साध्वी सम्यग्व्रतपरायणा । तीर्थ यात्रां प्रकुर्वाणा परिबभ्राम मेदिनीम्

ఆ సాధ్వి, సమ్యగ్వ్రతపరాయణగా, మరొక చోటుకు వెళ్లింది; తీర్థయాత్ర చేస్తూ భూమండలమంతా సంచరించింది.

Verse 25

एवमुद्वासिते स्थाने तस्मिन्सा रेवती तदा । स्मृत्वा तं भट्टिकाशापं दुःखेन महताऽन्विता

ఇలా ఆ స్థలం విడిచిపెట్టబడినప్పుడు, రేవతి భట్టిక శాపాన్ని స్మరించి మహాదుఃఖంతో నిండిపోయింది.

Verse 26

कथं मे मानुषीगर्भे शापाद्वासो भविष्यति । मानुष्येण च कांतेन प्रभविष्यति संगमः

‘శాపం వల్ల నేను మానవీ గర్భంలో నివసించటం ఎలా జరుగుతుంది? అలాగే మానవ ప్రియుడితో నా సంగమం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?’

Verse 27

नैतत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा मां बाधते ह्रदि । यथेदं मानुषे गर्भे संवासो मानुषं प्रति

పుత్రప్రసవ దుఃఖం నా హృదయాన్ని అంతగా బాధించదు; కానీ ఇది—మానవ గర్భంలో నివసించి మానవస్థితికి బంధింపబడటం—అత్యంతంగా బాధిస్తుంది.

Verse 28

तथा दशनसंत्यक्ता कथं भर्तुः स्वमाननम् । दर्शयिष्यामि भूयोऽपि क्षते क्षारोऽत्र मे स्थितः

పళ్లు పోయిన తరువాత నేను నా భర్తకు మళ్లీ ఎలా ముఖం చూపగలను—నా గౌరవాన్ని ఎలా నిలుపగలను? ఎందుకంటే ఈ గాయం నా లోపల ఇంకా క్షారంలా మండుతోంది.

Verse 29

तस्मात्परिचरिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थिता । किं करिष्यामि संप्राप्य गृहं पुत्रं विनाकृता

కాబట్టి నేను ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలోనే స్థిరంగా ఉండి సేవ చేస్తాను. ఇంటికి వెళ్లి నేను ఏమి చేయగలను, నన్ను పుత్రవిహీనురాలిని చేసినప్పుడు?

Verse 30

ततश्चाराधयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्विता । अंबिकां सा तदा देवीं स्थापयित्वा सुरेश्वरीम्

అనంతరం దృఢశ్రద్ధతో యుక్తురాలై ఆమె సమ్యక్గా ఆరాధన చేసింది; అక్కడ దేవలోకాధీశ్వరి అంబికా దేవిని స్థాపించి.

Verse 31

गन्धपुष्पोपहारेण नैवेद्यैर्विविधैरपि । गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैर्मनोहारिभिरेव च

సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పోపహారాలతో, నానావిధ నైవేద్యాలతో, అలాగే మనోహరమైన గీతాలు, నృత్యాలు, వాద్యాలతో ఆమె పూజ చేసింది.

Verse 32

ततः कतिपयाहस्य तस्तास्तुष्टा सुरेश्वरी । प्रोवाच वरदाऽस्मीति प्रार्थयस्व हृदि स्थितम्

అనంతరం కొన్ని దినముల తరువాత ఆమె తపస్సు, పూజలతో సంతోషించిన దేవేశ్వరి పలికెను—“నేను వరదాయిని; నీ హృదయంలో ఉన్నదానిని కోరుము.”

Verse 33

रेवत्युवाच । अहं शप्ता पुरा देवि ब्राह्मण्या कारणांतरे । यत्त्वं मानुषमासाद्य स्वयं भूत्वा च मानुषी

రేవతి పలికెను—“హే దేవి, పూర్వం మరొక కారణమున ఒక బ్రాహ్మణీ నన్ను శపించింది—నీవు మానవస్థితిని పొందీ, నీవే మానవిగా అవుతావని.”

Verse 34

ततः संप्राप्स्यसि फलं तेषां नाशसमुद्रवम् । महद्दुःखं स्वपुत्रोत्थं मम शापेन पीडिता

“అప్పుడు ఆ శాపఫలాన్ని నీవు పొందుదువు—వారికి వినాశనపు ఉద్ధృతి; మరియు నా శాపంతో పీడితమై నీ స్వపుత్రుని వల్ల కలిగే మహాదుఃఖం.”

Verse 35

तथा मम मुखाद्दंष्ट्रा संनीताश्च सुरेश्वरि । तेषां च संभवस्तावत्कथं स्यात्त्वत्प्रभावतः

“మరియు హే సురేశ్వరి, నా ముఖమునుండి దంష్ట్రలు (పళ్ళు) తీసివేయబడ్డాయి. నీ ప్రభావముచేత అవి మళ్లీ కలగడం లేదా తిరిగి రావడం ఎలా సాధ్యం?”

Verse 36

भवंतु तनया नश्च तथा वंशविवर्धनाः । एतन्मे वांछितं देवि नान्यत्संप्रार्थयाम्यहम्

“మాకు కుమారులు కలుగుగాక, వారు వంశవర్ధకులై ఉండుగాక. హే దేవి, ఇదే నా అభీష్టం; దీనికన్నా మరేదీ నేను ప్రార్థించను.”

Verse 37

देव्युवाच । नात्र वासस्त्वया कार्यः कथंचिदपि शोभने । मनुष्यगर्भसंवासो भर्त्ता च भविता नरः

దేవి పలికెను—హే శోభనే, ఏ విధంగానూ నీవు ఇక్కడ ఇక నివసించకూడదు. నీవు మానవ గర్భసంబంధముతో జన్మించెదవు; నీ భర్త కూడా మనుష్యుడే అవుతాడు।

Verse 38

तस्माच्छृणुष्व मे वाक्यं यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम् । दुःखनाशकरं तुभ्यं सत्यं च वरवर्णिनि

కాబట్టి నా మాట వినుము—ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పబోయేది. హే వరవర్ణినీ, అది నీ దుఃఖాన్ని నశింపజేస్తుంది; అది సత్యమే.

Verse 39

उत्पत्स्यति न संदेहो देवकार्यप्रसिद्धये । तव भर्त्ता त्रिलोकेऽस्मिन्कृत्वा मानुषविग्रहम्

దేవకార్యసిద్ధి కొరకు సందేహమే లేదు—నీ భర్త ఈ త్రిలోకంలో మానవ విగ్రహం ధరించి జన్మించును.

Verse 42

तस्या गर्भं समासाद्य त्वं जन्म समवाप्स्यसि । रामरूपस्य शेषस्य पुनर्भार्या भविष्यसि

ఆమె గర్భమును ఆశ్రయించి నీవు జన్మ పొందెదవు; రామరూపధారి శేషునికి నీవు మళ్లీ భార్యవగుదువు.

Verse 43

तस्मात्त्वं देवि मा शोकं कार्येऽस्मिन्कुरु शोभने । तेन मानुषजे गर्भे संभूतिः संभविष्यति

కాబట్టి, హే దేవి, హే శోభనే, ఈ విషయంలో శోకించకుము. అతని కారణంగా మానవ గర్భంలో జననం నిశ్చయంగా జరుగును.

Verse 44

तत्र पश्यसि यन्नाशं स्वकुटुम्बसमुद्भवम् । हिताय तदवस्थायास्तद्भविष्यत्यसंशयम्

అక్కడ నీ స్వకుటుంబంలోనే కలిగిన నాశాన్ని నీవు చూచుచున్నావు; అది ఆ స్థితి హితార్థమే జరుగును—సందేహం లేదు.

Verse 45

ततः परं युगं पापं यतो भीरु भविष्यति । तदूर्ध्वं मर्त्यधर्माणो म्लेच्छाः स्थास्यंति सर्वतः

దాని తరువాత పాపయుగము ప్రవేశించి జనులను భయభ్రాంతుల్ని చేయును; ఆపై కేవలం మానవధర్మాలనే అనుసరించే మ్లేచ్ఛులు అన్ని దిక్కులా నిలుచుదురు.

Verse 46

ततः स्वर्गनिवासार्थं भगवान्देवकीसुतः । संहर्ता स्वकुलं सर्वं स्वयमेव न संशयः

అప్పుడు స్వర్గనివాసార్థమై భగవాన్ దేవకీసుతుడు స్వయంగా తన సమస్త కులాన్ని సంహరించును—సందేహం లేదు.

Verse 47

भविष्यंति पुनर्दंष्ट्रास्तव वक्त्रे मनोरमाः । तस्मात्त्वं गच्छ पातालं स्वभर्त्ता यत्र तिष्ठति

మళ్లీ నీ ముఖంలో మనోహరమైన దంష్ట్రలు (దంతాలు) ప్రదర్శించబడును. కనుక నీ భర్త ఉన్న పాతాళానికి నీవు వెళ్ళుము.

Verse 48

अन्यच्चापि यदिष्टं ते किंचिच्चित्ते व्यवस्थितम् । तत्कीर्तयस्व कल्याणि महांस्तोषो मम स्थितः

ఇంకా నీకు ఏదైనా ఇష్టం ఉండి, మనసులో స్థిరంగా ఉన్నదేమైనా ఉంటే, ఓ కల్యాణీ, దానిని చెప్పుము; నా తృప్తి మహత్తరంగా ఉంది.

Verse 49

रेवत्यु वाच । स्थाने स्थेयं सदाऽत्रैव मम नाम्ना सुरेश्वरि । येन मे जायते कीर्तिस्त्रैलोक्ये सचराचरे

రేవతి పలికెను—హే సురేశ్వరి! నా నామముతోనే నేను ఈ స్థలమందే నిత్యము నిలిచి ఉండునట్లు చేయుము; అట్లు నా కీర్తి త్రిలోకమందు చరాచరములతో సహా వ్యాపించును.

Verse 50

तथाऽहं नागलोकाच्च चतुर्दश्यष्टमीषु च । सदा त्वां पूजयिष्यामि विशेषान्नवमीदिने

అదేవిధంగా నేనును—నాగలోకమునుండి వచ్చి—చతుర్దశి, అష్టమి తిథులలో నిత్యము నిన్ను పూజించెదను; నవమి దినమున ప్రత్యేక భక్తితో కూడ పూజించెదను.

Verse 51

आश्विनस्य सिते पक्षे सर्वैर्नागैः समन्विता । प्रपूजां ते विधास्यामि श्रद्धया परया युता

ఆశ్విన మాస శుక్లపక్షమున, సమస్త నాగులతో కూడి, పరమ శ్రద్ధతో యుక్తమై నేను నీ సంపూర్ణ పూజను నిర్వహించెదను.

Verse 52

तस्मिन्नहनि येऽन्येऽपि पूजां दास्यंति ते नराः । मा पश्यंतु प्रसादात्ते नरास्ते वल्लभक्षयम्

ఆ దినమున ఇతరులైన మనుష్యులు కూడా నీ పూజను అర్పించెదరు; నీ ప్రసాదముచేత వారు తమకు ప్రియమైనదాని నాశమును గాని హానిని గాని చూడకుండునట్లు చేయుము.

Verse 53

देव्युवाच । एवं भद्रे करिष्यामि वासो मेऽत्र भविष्यति । त्वन्नाम्ना पूजकानां च श्रेयो दास्यामि ते सदा । महानवमिजे चाह्नि विशेषेण शुचिस्मिते

దేవి పలికెను—హే భద్రే! అట్లే చేయుదును; నా నివాసము ఇక్కడనే ఉండును. నీ నామముతో పూజించువారికి నేను నిత్యము శ్రేయస్సు ప్రసాదించెదను; పవిత్రమైన మహానవమి దినమున ప్రత్యేకముగా, హే శుచిస్మితే.

Verse 54

सूत उवाच । एवमुक्ता तया साऽथ रेवती शेषवल्लभा । जगाम स्वगृहं पश्चाद्धर्षेण महतान्विता

సూతుడు పలికెను—దేవి ఇలా అనగా, శేషుని ప్రియమైన రేవతి మహా హర్షంతో నిండిపోయి తరువాత తన గృహమునకు వెళ్లెను।

Verse 55

ततःप्रभृति सा देवी तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता । तन्नाम्ना कामदा नृणां सर्वव्यसननाशिनी

అప్పటినుండి ఆ దేవి ఆ పుణ్యక్షేత్రమున స్థిరంగా నివసించెను; మరియు అదే నామముతో ప్రజలలో ‘కామదా’—సర్వ విపత్తులను నశింపజేసేది—అని ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 56

अंबा सा कीर्त्यते दुर्गा रेवती सोरगप्रिया । ततः संकीर्त्यते लोके भूतले चांबरेवती

ఆ అంబనే ‘దుర్గా’ అని కీర్తిస్తారు; ‘రేవతి’గా నాగవంశప్రియగా ప్రసిద్ధి. అందుచేత లోకములో, భూతలమున, ఆమె ‘అంబా-రేవతి’ అని సంకీర్తింపబడుతుంది।

Verse 57

यस्तां श्रद्धासमोपेतः शुचिर्भूत्वा प्रपूजयेत् । नवम्यामाश्विने मासि शुक्लपक्षे समाहितः । न स संवत्सरं यावद्व्यसनं स्वकुलो द्भवम्

ఎవడు శ్రద్ధతో, శుచిగా మారి, ఏకాగ్రచిత్తంతో ఆశ్విన మాస శుక్లపక్ష నవమినాడు ఆమెను పూజించునో, వాడు ఒక సంవత్సరం వరకు తన కులములోనుండి పుట్టే విపత్తును పొందడు।

Verse 58

दृष्ट्वाग्रे छिद्रकं व्यालयुक्तं दोषैर्विमुच्यते । ग्रहभूतपिशाचोत्थैस्तथान्यैरपि चापदैः

ముందున్న సర్పచిహ్నములతో కూడిన ‘ఛిద్రక’ను దర్శించగానే మనిషి దోషములనుండి విముక్తుడగును; అలాగే గ్రహ-భూత-పిశాచాదుల వల్ల కలిగే మరియు ఇతర అపదల నుండియు విడిపోవును।